Gənc nəslin mənəvi-əxlaqi tərbiyəsi bu gün həyatın özünün cəmiyyətin inkişaf sistemində prioritet kimi qarşımıza qoyduğu istiqamətdir. Şübhəsiz ki, burada əsas yeri təhsil faktoru tutur.
Məlumdur ki, təhsilin ali məqsədi yüksək mənəviyyatlı, yaradıcı cəhətdən inkişaf etmiş və səriştəli, Vətənin taleyini öz taleyi qəbul edən, ölkəsinin bu günü və gələcəyi üçün məsuliyyət daşıdığını dərk edən vətəndaş yetişdirməkdir. Bu baxımdan bədən tərbiyəsi sistemində gənclərin əxlaqi tərbiyəsi məsələləri xüsusi yer tutur və bu gün hər zamankından daha çox aktualdır, çünki cəmiyyətimizin savadlı, yüksək əxlaqlı, eyni zamanda, fiziki cəhətdən daha sağlam insanlara ehtiyacı var. Etiraf edilməlidir ki, əslində, bu müstəvidə Azərbaycan mühüm uğurlara imza ata bilib. Bunun daha bir real təsdiqi Azərbaycanın qeyri-hökumət təşkilatlarını təmsil edən ekofəalların, könüllülərin və media nümayəndələrinin Şuşa-Xankəndi yolunda Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazilərində təbii sərvətlərin qanunsuz istismarına etiraz əlaməti olaraq keçirdikləri etiraz aksiyasıdır.
Azərbaycan gəncliyi dünyanın diqqətini erməni vandalizminə cəlb etməyi bacarıb
Sözügedən aksiya artıq beynəlxalq miqyasda xüsusi diqqət cəlb edib və onun əsas aparıcı qüvvəsi məhz gənclərdir. Xatırladaq ki, Qarabağda faydalı qazıntı yataqlarının qanunsuz istismarı əleyhinə Xankəndi-Laçın yolunda keçirilən etiraz aksiyası dekabrın 12-dən bəri davam edir. Burada iştirak edənlər, xüsusən də gənclər son məqsədə nail olana kimi aksiyanı davam etdirəcəklərini bildirir. Bu, onların Vətənin taleyinə, onun təbii sərvətlərinə nə dərəcədə həssas olmalarının faktiki təzahürüdür. Eyni zamanda burada iştirak edən gənclərin mənəvi tərbiyəsinin yüksəkolmasının da əyani göstəricisidir.
O da qeyd edilməlidr ki, həmin aksiya bəzi parametrlər baxımından təkcə Azərbaycanı yox, bütün dünyanı narahat edən hal kimi artıq beynəlxalq diqqəti özünə cəlb edib. Ilk növbədə o baxımdan ki, burada beynəlxalq səviyyədə ciddi narahatlıq doğuran iqlim dəyişikliyi və su resurslarının azalması fonunda Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində bir qrup cinayətkar şəxsin ətraf mühitə sistemli xəsarət yetirməsinə diqqət çəkilir. Qeyd edilən ərazilərdə müvəqqəti yerləşdirilmiş Rusiya sülhməramlı kontingenti tərəfindən qanunsuz fəaliyyətə belə şəraitin yaradılmasını və sistemli ekoloji terrorun qarşısının alına bilməməsini də Azərbaycan gəncliyi dünyanın diqqətinə çatdırır. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, müasir dövrdə gəncləri öz Vətəninə, xalqına, mənəvi-mədəni dəyərlərinə nəcib münasibətdə tərbiyə etmək üçün görülən işlər öz müsbət nəticələrini bir daha təzahür etdirir. Bütün bunlar indiki halda olduqca mühümdür. Məsələ burasındadır ki, bu gün dünyada istənilən ölkənin uğur və ya məğlubiyyətinin asılı olduğu amillərin və vəziyyətlərin dairəsi durmadan genişlənir. Bu baxımdan Azərbaycanın taleyinin necə olacağı bizim hamımızdan, xüsusən də gənclərdən, onların tərbiyəsindən, yeni tarixi çağırışları dərk etmək və onlara adekvat cavab vermək bacarığından asılıdır. Burada nəzərə alınmalıdır ki, müasir zamanımız yeni təhsil standartlarının, xüsusi, innovativ tədris və tərbiyə metodlarının dövrüdür. Lakin davam edən səylərin əsas məqsədi təhsilin mənəvi əsaslarının formalaşdırılması, ənənəvi mənəvi dəyərlərin qorunub saxlanılması və gələcək nəsi üçün aktuallaşdırılmasıdır. Qanunvericilik, tənzimləmə fəaliyyətinin, təhsilin standartlaşdırılması üzrə işlərin əsas nəticəsi təkcə əxlaqlı deyil, həm də mənəvi şəxsiyyəti formalaşdıran canlı və çoxşaxəli sistem olmalıdır. Bu mənada, Azərbaycan cəmiyyətində uşaqların tərbiyəsi dövlətin inkişaf tarixi ilə əlaqəli dərin köklərə malikdir. Belə tərbiyə zamanı mənəvi və fiziki cəhətdən hazırlıqlı insan milli xarakteri özünə əks etdirir, tapşırılan işə, başqa insanların taleyinə, xalqının gələcəyinə cavabdehlikdən yaylnmır. O, dünya mədəniyyətinin humanist dəyərlərinə bağlı olur, lakin hər şeydən əvvəl öz mədəniyyətini, mənşəyini, ana dilini ön planda tutur. Buna görə də gənclərin mənəvi-əxlaqi tərbiyəsi, onların müstəqil həyata hazırlanması təkcə dövlətin deyil, bütün cəmiyyətin həll etməli olduğu ən mühüm vəzifədir.
Təhsil prosesinin sistemli xarakteri mənəvi-əxlaqi dəyərlərin formalaşmasında mühüm önəm kəsb edir
Bir mühüm məqamı da qeyd etmək vacibdir ki, mənəvi-əxlaqi dəyərlər insan tərbiyəsinin əsaslarından biridir. Bu mürəkkəb multifaktorial prosesdir. Şəxsiyyətin bu müstəvidə formalaşmasına ailə, məktəb və insanın birlikdə olduğu müxtəlif qruplar təsir edir. Bundan başqa, bəllidir ki, mənəvi-əxlaqi tərbiyə prosesinin strukturu onun əsas vəzifələri ilə müəyyən edilir və mənəvi şüurun, əxlaqi hisslərin, davranışın və şəxsiyyətin iradi xüsusiyyətlərinin formalaşmasını əhatə edir. Mənəvi şüurun formalaşması, yəni, əxlaqi ideyalar, anlayışlar, baxışlar, mühakimələr, qiymətləndirmələr, inanclar bir-birinə bağlıdır. Deməli, bütün bu prosesə kompleks yanaşılmalıdır.
Qeyd edilən istiqamətdə strateji məqsədə nail olmaq üçün ən vacib şərt ilk növbədə təhsil prosesinin sistemli qurulmasıdır. Çünki yxarıda qeyd edildiyi kimi mənəvi-əxlaqi tərbiyədə təhsilinrolu olduqca yüksəkdir. Əxlaq normalarının dərk edilməsi özlüyündə güclü inam yarada bilməz, lakin belə inam üşün məhz sözügedən normaların təlqin edilməsi zəruri ilkin şərtdir, xüsusən də müəlliminşəxsi nümunəsi, onun mənəvi inamı və dünyagörüşü ilə bu dəstəklənirsə, daha ciddi effekt verir. Əxlaqi biliklər həyat təcrübəsində tətbiq edildikdə, yaşandıqda, hiss olunduqda və dərindən dərk olunduqda inama çevrilir. Mənəvi hisslərin formalaşması insanın reallığa, öz davranışına münasibət prosesidir. Onlar həm də mənəvi şüurun tərkib hissəsidir. Şəxsiyyətin əxlaqi şüurunda bu hisslər üzvi olur. Beləliklə, əxlaqi bilik və hisslər fərdin əxlaqi inamlarının əsasıdır. Bu cəhətdən Azərbaycanda proseslər uğurla inkişaf edir. Elə barəsində yuxarıda bəhs edilən etiraz aksiyası bunun real nümunəsidr. Dinc aksiya iştirakçıları mədənlərin qanunsuz istismarına, ekoloji terrora qarşı və vətənpərvərlik ruhunda şüarlar səsləndirirlər və tələblərindən geri çəkilmirlər. bu, onlarda mənəvi tərbiyənin yüksək təzahürünün göstəricisdir. Bu tərbiyədə vətənpərvərlik faktoru mühüm yer tutur. Məhz bu da mənəvi tərbiyənin düzgün istiqamətinin faktiki sübutudur.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
