Dönər adlanan yeməklə bağlı problemlər barədə çox deyilir, hazırlanmasındakı nöqsanlardan tutmuş, insan həyatı üçün təhlükəsinə qədər hər şeyindən yazılır, danışılır. Dönər hazırlanan zaman istifadə olunan ətin keyfiyyəti və onun hazırlanma texnologiyasının standartlara cavab vermədiyi dəfələrlə müzakirə olunub. Son zamanlar isə dönərlərdən zəhərlənmə halları çoxalıb.
Dekabrın 13-də “28 Mall” Ticarət Mərkəzinin yaxınlığında yerləşən dönərxanalardan birində 8 nəfər dönərdən zəhərlənib. Zəhərlənənlərdən biri qadın, yeddisi kişi, biri isə yeniyetmə olub.
Onu da qeyd edək ki, paytaxtda yerləşən əksər dönərxanalarda hazırlanan dönərlərin qiymətləri arasında kəskin fərq var. Məsələn, toyuq dönərini 1 manata da, 4 manat 90 qəpiyə də almaq olar. Dönərçilərin sözlərinə görə, qiymət fərqinin belə olmasının müxtəlif səbəbləri var. Bura dönər hazırlanarkən toyuq ətinin keyfiyyət və çəkisi, eləcə də digər qidaların qatılması daxildir.
Ekspertlər isə bildirir ki, dönərə köhnə və istifadəyə yararsız ətlər qatılır. Bu səbəbdən də dönərdən zəhərlənmə halları qeydə alınır.
Eyyub Hüseynov: “Ölmüş heyvan ətlərinin izi dönərxanalara gedib çıxır, həmin dönərxanaların sertifikatlarının olması heç də inandırıcı deyil”
Məsələ ilə bağlı Azad İstehlakçılar Birliyinin (AİB) sədri Eyyub Hüseynov qeyd etdi ki, dönərdən zəhərlənmələr hələ bundan sonra da davam edəcək: “Belə hadisələrin əksəriyyəti gizlədilir. İstəmirlər zəhərlənmənin statistikası böyük olsun. Bu proses illərdir davam edir. Bu hadisələrdə xüsusən gənclər, tələbələr əzab çəkirlər. Hələ nə qədər insanın mədə-bağırsaq xəstəliyinə tutulduğunu demirəm. Ən təhlükəli ətlər dönərxanalara gəlib çıxır. Təsadüfi deyil ki, ötən həftə Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi yanında İctimai Şuranın iclasında mən bu məsələni qaldırdım. Təəssüf ki, qanuni dönər biznesi ilə məşğul olan, çiy əti -40 dərəcə şok dondurmadan keçirən “AzProtein Food” və “Səhliyyalı” şirkətlərinin rəhbərləri bazarın təmizlənməsində heç bir iş görmək istəmirlər. Bu şirkətlərin xüsusi avadanlıqları var. Bu iki şirkət “toyuq dönəri” satışı ilə məşğul olmaq və eləcə də mal ətindən dönər hazırlayıb, “strec”lərə büküb, -40 dərəcədə şok dondurmadan keçirib, xüsusi avtomobillə dönərxanalara çatdırmaq servisini yerinə yetirir. Təəssüflər olsun ki, adları çəkilən şirkətlərin rəhbərləri bu haqda heç nə fikirləşmir və dönərxanaların bir faizi də bu şirkətlərdən dönər almır. Biz dönərxanalara getsək, görərik orada çoxlu sertifikatlar asılıb. Güya ki, satılan ətlər təhlükəsizdir. Əslində isə belə deyil”.
E.Hüseynov onu da əlavə etdi ki, hətta ölmüş heyvan ətlərinin izi dönərxanalara gedib çıxır, həmin dönərxanaların sertifikatlarının olması heç də inandırıcı deyil: “Təəssüflə qeyd edirəm ki, AQTA bu məsələdə susur. Dəfələrlə Azad İstehlakçılar Birliyi olaraq təmənnasız dəstək verməyi təklif etmişəm. Bu dəstəklə müasir dönərxanalar açıla, standartlara uyğun fəaliyyət göstərə bilər. 5 il bundan əvvəl dövlət orqanları tərəfindən dönərxanaların standartı da hazırlanıb. Bu standart nəticəsində şok dondurmadan keçirilən dönərlər dönərxanalarda satılacaq və bazar üsulu ilə azad və ədalətli rəqabət yaratmaqla, digərlərinin sıradan çıxmasına nail olacağıq. Birmənalı şəkildə təhlükəli dönər hazırlanan yerlərin bağlanmasını hökümət yerinə yetirə bilmir. Burada ciddi monitorinqlər aparılmalıdır”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, təhlükəli dönərlər daha çox vağzalətrafı yerlərdə satılır: “Ölkədə 15 mindən çox dönərxana var, lakin bunların heç 1 faizi də qanuni dönər əti hazırlayan yerdən dönər almır. Bu məsələ mütləq araşdırılmalı, dönərxanalar dönərdən zəhərlənən insanlara kompensasiya ödəməlidir”.
Nuranə Əliyeva: “Ət və digər inqrediyentlər saxlanarkən tərkib dəyişkənliyinə məruz qalır və əmələ gələn toksin birləşmələr qida zəhərlənməsi yaradır”
Qida eksperti Nuranə Əliyevanın sözlərinə görə, dönərə əlavə edilən inqrediyentlər normal halda zəhərlənmə verməməlidir. Bunun da əsas səbəbi saxlanma şərtləri ilə bağlıdır: “Ət, eləcə də inqrediyentlər saxlanarkən tərkib dəyişkənliyinə məruz qalır və əmələ gələn toksin birləşmələr qida zəhərlənməsi yaradır. Düzgün və normal şəraitlərdə saxlanmama, “defrost” (donun açılması) prosesinin anormal aparılması, “kimyəvi” çirklənmələr və bu kimi digər səbəblər qida məhsullarından istifadə zamanı zəhərlənmə faktorunu şərtləndirə bilər”.
Günel CƏLİLOVA
