Əlillərin cəmiyyətə inteqrasiyasının təmin edilməsi, onların məşğulluq səviyyəsinin artırılması məqsədilə dövlət tərəfindən bir sıra işlər görülür. Ancaq buna baxmayaraq, əlilliyi olan şəxslər hər təhsil pilləsində müəyyən problemlərlə qarşılaşır.
Belə ki, təhsil müəssisələrində pandusların olmaması, əqli cəhətdən əlilliyi olan şəxslər üçün tədris materiallarının çatışmazlığı və s. Əlillərin təhsil imkanlarını artırmaq üçün Prezident İlham Əliyev “I və II dərəcə əlilliyi olan şəxslərin, habelə sağlamlıq imkanları məhdud 18 yaşınadək uşaqların təhsil haqqı xərclərinin ödənilməsi haqqında” sərəncam imzalayıb. Sərəncamla Azərbaycan Respublikasının ali təhsil müəssisələrində bakalavriat və magistratura (əsas (baza ali) tibb təhsili və rezidentura) təhsil səviyyələrində, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının magistratura səviyyəsində və orta ixtisas təhsili müəssisələrində ödənişli əsaslarla təhsil alan I və II dərəcə əlilliyi olan şəxslərin, habelə əlilliyi olan 18 yaşınadək uşaqların təhsil müddəti ərzində təhsil haqqı xərcləri 2019/2020-ci tədris ilindən etibarən dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına ödənilir.
Davud Rəhimli: “Əlilliyi olan şəxslərin ali təhsil almağa çox böyük ehtiyacı var, onların qarşısında bir sıra maneələr var”
Əlil Təşkilatları İttifaqının sədri Davud Rəhimlinin sözlərinə görə, təhsil insanların həyatında vacib rol oynadığından, fiziki durumundan asılı olmayaraq hər bir vətəndaş yüksək səviyyədə təhsil almağa çalışmalıdır: “Düzdür, indiyədək əlilliyi olan şəxslərin ali təhsil alması üçün müəyyən işlər görülür. Məsələn, Əlil Təşkilatları İttifaqının Azərbaycanda 10, Avropada isə 4 – Polşa, Avstriya, Yunanıstan və İsveçrə - tərəfdaş təşkilatımızla birgə respublikanın ali təhsil məktəblərində inklüziv təhsil mərkəzinin yaradılması layihəsini yerinə yetiririk. Bu, Avropa Birliyinin layihəsidir. Xarici tərəfdaşların olması Avropa təcrübəsinin öyrənilməsi və tətbiq olunması baxımından mühümdür. Amma indiki dövrdə əlillərin təhsil haqqından azad olunması da vacibdir. Əslində müəyyən kateqoriyadan olan vətəndaşlara bu güzəştlər şamil olunsa da, təəssüf ki, əlillərə indiyəcən şamil olunmayıb. Əlilliyi olan şəxslərin ali təhsil almağa çox böyük ehtiyacı var. Onların qarşısında bununla bağlı bir sıra maneələr var ki, onlardan biri də ödənişli təhsil ala bilmələrinə maddi imkanlarının olmamasıdır. Reallıq ondan ibarətdir ki, əksər əlillərin buna maddi imkanı yoxdur. Məhz bu səbəbdən əlillərin bir çoxu ali təhsil almaq imkanından yararlana bilmir ki, bu da onlara çox pis təsir edir. Bir şeyi də nəzərə almaq lazımdır ki, əlillərin pulsuz ali təhsil alması imkanı təmin olunarsa, bu onların işlə təmin olunmasına da öz müsbət təsirini göstərəcək. Lakin bununla yanaşı, etiraf edək ki, ümumiyyətlə, MDB ölkələrində olan əlillərin ümumi vəziyyəti və qarşılaşdığı problemlər eynidir. Bu məsələyə kompleks şəklində yanaşmaq lazımdır. Yəni biz o zaman fərqlənə bilərik ki, ölkədəki əlilliyi olan şəxslər hamı kimi evdən çıxıb təhsil alsınlar və işləyərək öz ehtiyaclarını ödəyə bilsinlər. Çünki bu kateqoriyadan olan insanların cəmiyyətə inteqrasiyası təhsildən başlayır”.
Kamran Əsədov: “Hazırda Azərbaycanda 60 mindən çox əlil uşaq var ki, onların yalnız 12 minə yaxını təhsilə cəlb olunur və böyük əksəriyyəti təhsildən kənarda qalır”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirdi ki, sağlamlıq imkanları məhdud insanların təhsili məsələsində nəzərdə saxlanılmalı əsas amillərdən biri əlilliyin növü ilə bağlıdır. Belə ki, əqli cəhətdən geriliyi olan fərdlə fiziki cəhətdən sağlamlıq imkanları məhdud olan fərdin təhsil imkanları birbirindən müəyyən dərəcədə fərqlənir: “Əlil arabasından istifadə edən şagird yaxud tələbə təhsil ala bilsə də, əqli əlilliyi olan şəxslər üçün bu, mümkün deyil. Digər kateqoriya əlilliyi olan şəxslərin də təhsil almaq imkanı demək olar ki, yoxdur. Məhz buna görə də, bu qəbildən olanlar xüsusi təhsil müəssisələrində təhsil alırlar. 2019-2020-ci illərin statistikasına görə, ölkədə sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün 5496 xüsusi məktəb və internat məktəbi var. Hazırda Azərbaycanda 60 mindən çox əlil uşaq var ki, onların yalnız 12 minə yaxını təhsilə cəlb olunur və beləliklə böyük əksəriyyəti təhsildən kənarda qalır. Bir sıra problem inklüziv cəmiyyətin yaranmasına və ümumiyyətlə təhsilli əhalinin yetişməsinə ciddi əngəllər törədir. Başlıca problem ölkəmizdə inklüziv təhsil sisteminin mövcud olmamasıdır. Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyasının Fəaliyyət Planında yaxın gələcəkdə (2015-2023) məktəbəqədər və ümumi təhsil müəssisələrinin inklüziv təhsil üzrə məqsədli əlavə təhsil proqramlarının hazırlanması və həyata keçirilməsi nəzərdə tutulsa da, bu proqram hələ ki, pilot layihəsi səviyyəsindədir”.
Günel CƏLİLOVA
