Dünyada qadın müəllimlərin sayı kişilərlə müqayisədə üstünlük təşkil edir. Lakin son illərdə bəzi ölkələrdə əks tendensiya müşahidə olunmaqdadır. Bunda məqsəd oğlan uşaqlarına kişi xarakterini aşılamaq, onlara problemli vəziyyətdə necə davranmağı öyrətməkdən ibarətdir. Bu ölkələrdən fərqli olaraq, Azərbaycanda kişi müəllimlərlə qadın müəllimlər arasında xeyli say fərqi var. Ölkədə qadın müəllimlər ümumi müəllimlərin 81 faizini təşkil edir.
Onu da qeyd edək ki, bu vəziyyət, xüsusilə ibtidai siniflərdə daha açıq görünür. Belə ki, metodik peşə fəaliyyətində çox vaxt qadın müəllimlərin sayı üstünlük təşkil edir. Metodika ixtisasını seçən kişi müəllimlərə isə nadir hallarda rast gəlinir, bəzən də heç təsadüf edilmir.
Bildirək ki, hazırda Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində təhsil alan tələbələrin cinsə görə statistikası vəziyyətin nə qədər kritik olduğunu daha aydın şəkildə göstərir. Bu gün universitetin özündə belə 1346 nəfər professor müəllim heyəti çalışır ki, onlardan 954 nəfəri qadındır.
Maraqlıdır, Azərbaycanda kişi müəllimlərin sayının azlığı nədən qaynaqlanır və bu problemin həlli istiqamətində nələr edilməlidir ki, kişi cinsindən olan abituriyentlər seçim edərkən pedaqoji ixtisaslara da üstünlük versinlər?
“Məktəblərdə müəllim sayında qadınların üstünlük təşkil etməsi kişi müəllimi obrazının çatışmazlığına gətirib çıxarır, bu hal oğlan uşaqlarının oriyentasiyasına da təsir edir”
Təhsil eksperti Qoşqar Məhərrəmov da bildirdi ki, məktəblərdə müəllim sayında qadınların üstünlük təşkil etməsi kişi müəllim obrazının çatışmazlığına gətirib çıxarır: “Bu hal oğlan uşaqlarının oriyentasiyasına da təsir edir. Bu hal sadəcə Azərbaycana məxsus deyil. Adətən dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində də müəllimlik peşəsinin semilizasiya, yəni qadınlaşması prosesi gedir. Sadəcə, bizdə bu daha çoxdur və bu, xüsusilə də ibtidai təhsil səviyyəsində, təhsilin digər səviyyələrində, ümumiyyətlə, müəllimlik peşəsinin qadınlara məxsus olduğunun düşünülməsi və müəllimlik peşəsinin məvacibinin az olması ilə əlaqədardır. Çünki düşünülür ki, ailənin bütün yükü üzərində deyilsə, müəllim dövlət müəssisəsində işlədiyi maaşla ailəsinə sadəcə dəstək ola bilər. Müəllim təkbaşına maliyyə yükünü üzərinə götürəcəksə, onda dövlət təhsil müəssisəsindən aldığı maaş yetərli olmayacaq. Buna görə də, müəllimlik peşəsində iş saatı dərs saatları ilə məhduddur. Müəllimlik bu cəhətdən də qadın peşəsi olub. Qadınlar xarakter olaraq fərqlidirlər. Ona görə də necə ki qız şagirdləri qadın rolu modellərə, nümunələrə diqqət yetirirlər, eynilə oğlan uşaqlarının da kişi rolu modellərə ehtiyacı var. Buna görə məktəbdə də müəllimlik peşəsinə müəyyən qədər gender balansının olmağı əhəmiyyətlidir. Əks halda sonrakı yaşlarda xarakter davranış problemləri ola bilər. Yalnız qadınlardan ibarət təhsil ocaqlarında nizam-ntizam problemlərinin olduğu qeyd olunur. Burada da digər peşələrdə olduğu kimi gender balansına ehtiyac var. Necə ki, mühəndislik peşəsində kişinin dominantlığı diqqət çəkir, eynilə müəllim peşəsində də qadın say olaraq dominantlığı diqqət çəkir. Bunun qarşısını almaq üçün son illərdə müəyyən işlər görülür. Məsələn, ali məktəblərdə ixtisas seçimi zamanı ilk yerlərə müəllimliyi yazanlara təqaüdün verilməsi motivasiyaedici bir amildir. Müəllimlərin müxtəlif üsullarla əlavə gəlir mənbəyi əldə etməsi, məsələn özəl kurslarda işləməyi, özəl təhsil müəssisələrinin açılması, repetitorluq fəaliyyəti kimi amillər artıq oğlan abituriyentləri də müəllimlik peşəsinə təşviq edir. Son bir neçə ildə, xüsusilə universitetlərdə kişi müəllimlərin sayında çoxalma var. Lakin bu, azacıq bir çoxalmadır və bunun daha kütləvi hal ala bilməsi üçün məvacibin bir az daha artırılması lazımdır”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, ibtidai metodika ixtisasında sadəcə qadınlarla yanaşı kişilər də işləyə bilər. Bizim düşüncə tərzimizdə ibtidai sinif müəllimi olaraq qadın obrazını daha çox yaraşdırırıq: “Çox az adam öz övladlarının, yaxud özünün ibtidai sinif müəllimi ola biləcəyini düşünür, çünki bizdə kişi davranışı dedikdə müəyyən qədər bir az kobud, sərt davranışlar ona daha çox yaraşdırıldığından, kişilər özünü bu peşədə görmür. Rol modeli olmadıqda uşaqlarda oriyentasiyanın dəyişməsinə qədər gəlib çıxır. Bu, artıq dəb halına gəlib. Burada da çox diqqətli olmaq lazımdır, yəni oriyentasiyanın dəyişdirilməsi artıq hormonal məsələ deyil, seçim halına gəlib. Çünki uşaq qarşısında nümunə görmür. Xüsusilə də dağılan ailələrdə anası ilə qalan uşaqlara bir kişi obrazı yoxdursa, onlar üçün vəziyyət daha ağırdır. Sinif müəllimi ixtisasında kişilərin çox olmağında mentalitet amili də var. Bu amil kişilərin əleyhinə, qadınların lehinə işləyir".
Günel CƏLİLOVA
