Beynəlxalq aləmdə qadın və uşaqlara qarşı zorakılıqla mübarizə problemi aktual olaraq qalır. Hər bir demokratik dövlət ictimai həyatın bütün sahələrində insanların qanun qarşısında bərabərliyinin təminatı üçün faydalı vasitələr yaradır. Ailə qanunvericiliyi hüquqi bərabərlik prinsipini bəyan edir.
Təbii olaraq, fiziki cəhətdən güclü, maddi imkanları olan tərəf üstünlük əldə edir. Ailənin uğurlu inkişafı üçün üstünlüyü olan tərəf daha artıq vəzifələr daşıyır. Müəyyən hallarda isə ailə münasibətlərində bu ahəng pozulur və məişət zəminində qadın və uşaqlara qarşı zorakılıq törədilir, onların sağlamlıq və həyatı üçün təhlükə yaranır. Məişət zorakılığı müasir cəmiyyət üçün böyük ictimai bəladır. Onunla mübarizənin faydalılığı məişət zorakılığı qurbanlarının hüquqi və sosial sahələrdə mühafizə vasitələrinin mövcudluğundan asılıdır.
Gender sahəsində aparılan son araşdırmalar qadınlara qarşı ailədaxili zorakılıq hallarının, ilk baxışda paradoksal görünsə də, artmaqda olduğunu göstərir. Qeyd edək ki, zorakılığa, qadın hüquqlarının tapdanmasına qarşı qanunvericilikdə konkret müddəalar yer alır. Digər tərəfdən, son vaxtlar bu problemləri yaşayan qadınlara dəstək üçün maarifləndirmə işlərindən tutmuş, psixoloji yardım, eyni zamanda qanunla nəzərdə tutulmuş inzibati cəza tədbirlərinə qədər xeyli işlər görülür. Lakin yenə də belə hallar hələ də yaşanır. Araşdırmalara görə, qadınlara qarşı zorakılıq hallarına daha çox Mərkəzi Aran rayonlarında rast gəlinir. Maraqlıdır, qeyd olunan bölgədə yaşayan qadınların zorakılığa məruz qalmasının səbəbi nə ilə bağlıdır?
“Ailədaxili zorakılıqların artmasında sosial-iqtisadi faktorlar əsas rol oynamır, belə olsaydı...”
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bildirdi ki, problemin kökündə dayanan əsas məqam ailələrdəki gərginliklə bağlıdır: “Azərbaycan ailəsi heç bir vaxt belə bir gərgin vəziyyətdə olmayıb. Tarix boyu stereotiplər və normalar var idi. Evlənənlər ailədə kişinin və qadının borcunun nə olduğunu bilirdilər və bunu bir norma kimi qəbul edirdilər. Ailə qurandan sonra da yüz illər boyu formalaşmış normanı yerinə yetirirlər. İctimai qınaq və rəy də buna nəzarət edirdi. Yəni kişi normal hərəkət etməyəndə el qınağına məruz qalırdı. İnsanların beynində hazır bir model var idi. Əvvəllər ailələrdə, indikindən fərqli olaraq, isti münasibət var idi. Düzdür, o dövrdə də xoşagəlməz hallar olub, amma bu qədər olmayıb. Son onillikdə cəmiyyətdə xaotik vəziyyət yarandı, qloballaşma sürətləndi və bununla da cəmiyyət mürəkkəbləşdi. Cəmiyyət mürəkkəb olanda isə ailə normaları pozulur. İndiki evlənən cütlüklərlə əvvəlkilərin ailə haqqında təsəvvürləri eyni deyil”.
Sosioloqun sözlərinə görə, qadınlara qarşı zorakılıq hallarına daha çox Mərkəzi Aran rayonlarında rast gəlinməsi təəssüf doğurur. Ancaq zorakılığa məruz qalan qadınlar tək Mərkəzi Aran rayonlarında yaşamır: “Ölkənin istənilən ərazisində zorakılığa məruz qalan onlarla qadın var. Qeyd olunan bölgədə qadınların zorakılığa nə səbəbdən çox məruz qalmasının müxtəlif səbəbləri var. İlk olaraq qeyd edim ki, pandemiya dövrü insanların psixoloji durumunu, əsəblərini daha da gərib”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, ailədaxili zorakılıqların artmasında sosial-iqtisadi faktorlar əsas rol oynamır: “Belə olsaydı, ailədaxili zorakılıqlar ancaq kasıb ailələrdə baş verərdi. Amma baş verən hadisələr göstərir ki, bu belə deyil. Yəni başqa səbəblər də var. Bir səbəb ailədə qadının əvvəlki kimi kişiyə güzəştə getməməsidir. Digər tərəfdən isə ailələrə kənar müdaxilələr olur. Qohum-əqrəba vəziyyəti sakitləşdirmək əvəzinə, daha da qızışdırır. Prosesin kəskin xarakter almasında televiziyalar da müəyyən mənada günahkardır. Telekanallarda bəzən aqressiya təbliğ olunur. Bu gün cinayət verilişləri hadisəni olduğu kimi cəmiyyətə çatdırır. Bu hallar ailələrdə zorakılıq hallarının çoxalmasına təsir göstərir. Həmin veriliş efirə gedə-gedə, növbəti veriliş üçün material hazırlanır. Yəni başqa yerdə də bir cinayət hadisəsi baş verir. Bir sözlə, bu artım fazalar üzrə hər rübdə çoxalır. Zorakılığı təbliğ edən kinolar insanların şüuruna təsir göstərir. Belə kino və verilişləri izləyərkən insanın şüurunda “dağıdıcılıq” deyilən enerji artır. İnsanlar bu enerjidən müxtəlif cür xilas olurlar. Bəziləri idmanla bu mənfi enerjidən xilas olur, digəri isə zorakılıq törətməklə”.
Günel CƏLİLOVA
