Ali məktəblərdə, eləcə də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında (AMEA) mövcud olan Elmi Şuraların fəaliyyəti mütəmadi olaraq müzakirə və tənqid obyekti olub. Hətta müəyyən vaxtlarda bu şuraların ləğvinin tərəfdarı olan alimlərimiz də olub. Əksər hallarda Elmi Şuraların elmə deyil, elmdən kənar məqsədlərə də xidmət etdiyi, hətta bəziləri üçün əlavə maaş almaq üçün ikinci iş yeri olduğu da deyilir. Elmi Şuralara qarşı tənqidi münasibətlər yavaş-yavaş öz təsirini göstərməkdədir. Bəzi elmi qurumlarda Elmi Şuraların sayı və tərkibi məhdudlaşdırılmağa başlayıb.
Yayılan məlumatlara görə, AMEA-da yaradılmış Elm, təhsil və texnologiya problemləri üzrə Elmi Şura ilə Alternativ və bərpa olunan enerji mənbələri üzrə Elmi Şuranın tərkibi və istiqamətləri bənzərlik təşkil etdiyindən şuraların birləşdirilməsi barədə qərar verilib.
AMEA-da bir neçə Elmi Şuranın birləşdirilməsinin hansı müsbət cəhətləri ola bilər?
Ekspertlər qeyd edir ki, Elmi Şuraların əksəriyyəti formal olaraq fəaliyyət göstərir. Bu şuraların əksər hallarda hansısa indiki və keçmiş məmur, deputat üçün əlavə iş yeri olduğunu deyən ekspertlərin sözlərinə görə, Elmi Şuralar sabiq və indiki məmurlarla, deputatlarla yanaşı bəzi akademiklərin 10-15-ci əlavə iş yeridir ki, onlar burdan havayı pul alır. Məmur və deputatlar bəzən illərlə Elmi Şuraların iclaslarında iştirak etməsələr də buradan qopmurlar, çünki bura onların gələcəkdə vəzifələrini itirdikdən sonra sahibləndikləri iş yerləri olacaq və onlar işsiz qalmayacaqlar. Son proseslər zamanı biz bunları əyani şəkildə işdən çıxarılan məmurların timsalında gördük, aydın oldu ki, bir məmur az qala on-on beş yerdən maaş alırmış.
“...Bu qurumun fəaliyyətində hər hansı bir dönüş əldə olunmayıb, sadəcə olaraq AMEA intriqa ocağına çevrilib”
Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov baki-xeber.com-a bildirdi ki, AMEA-da Elm, təhsil və texnologiya problemləri üzrə Elmi Şura ilə Alternativ və bərpa olunan enerji mənbələri üzrə Elmi Şuranın tərkibi və istiqamətləri bənzərlik təşkil etdiyindən şuraların birləşdirilməsi normal haldır, amma bu cür məsələlər elmin problemlərinin həllinə xidmət etmir. İ.Orucov dedi ki, Elmi Şuraların bəzi məmurlar, deputatlar və başqaları üçün əlavə iş yerləri olduğu deyilsə də, əslində onların statusu və məqsədi başqadır: “Elmi Şuralar iş yer deyil, burada fəaliyyət ictimai əsaslarla həyata keçirilir. Bu Elmi Şuralarda təmsilçiliklə bağlı hər hansı bir vəsait ödənilmir. Yalnız Elmi Şuralarda həmin sahələr üzrə çox vacib məsələlər müzakirə edilir və şura üzvləri bərabər hüquqludurlar, yalnız səsvermə ilə müzakirə olunan məsələ ilə bağlı fikirlərini ifadə edirlər. Əlbəttə, Elmi Şurada təmsil olunmaq elmi müəssisələr arasında bir prestij məsələsidir. Bu baxımdan, hər hansı bir keçmiş məmurun, deputatın Elmi Şurada təmsil olunması yalnız onların “mən filan şuranın üzvüyəm” deyə hansı bir qərar qəbuletmə prosesində rolunun artmasına xidmət edə bilər. Amma bura iş yeri sayıla bilməz, iş yeri də deyil.
Lakin oxşar tərkibdə, sahədə fəaliyyət göstərən Elmi Şuralar varsa, fikrimcə, bunların birləşdirilməsi vacibdir. Elmi Şuraların birləşdirilməsi elmimizə nə verəcək? Düşünmürəm ki, Elmi Şuraların birləşdirilməsi, yaxud ayrılması elmə nəsə verə bilər. Elmə töhəni elmi müəssisədə fəaliyyət göstərən yaxşı alimlər verə bilər. Bu baxımdan, Akademiya 2013-cü ildən, Akif Əlizadənin dövründən böhran dövrünü yaşayır. Hələ ki, bu qurumun fəaliyyətində hər hansı bir dönüş əldə olunmayıb, sadəcə olaraq AMEA intriqa ocağına çevrilib. Bu da çox zərərlidir. Eyni zamanda biz həmişə sizinlə söhbətlərimizdə, müsahibələrimizdə deyirik ki, Akademiya bu şəkildə idarə oluna bilməz. Akademiyada qohumbazlıq, yerlibazlıq çox ifrat həddə çatıb, bu da elmimiz üçün çox böyük təhlükədir. Məsələn, sizə bir fakt deyim. Akif Əlizadə botanik olmayan əmisi qızını Akademiyada akademik edib onu Botanika İnstitutuna direktor qoymuşdu. İndi məlum olur ki, Botanika İnstitutunda nə biabırçılıqlar baş verib. Eləcə də uzun illər Akademiyada direktor postu tutan neçə-neçə adamlar var. Bu adamların nə elmə töhfəsi olub, nə də institutu inkişaf etdirmək üçün hər hansı bir iş gorüblər, amma yenə də onlar direktor postundadırlar”.
İ.Orucov qeyd etdi ki, artıq AMEA-nın elmi-tədqiqat institutlarının bir çoxunda araşdırmalar başlayıb, burada biabırçı məsələlər, alim adına, alim əxlaqına yaraşmayan hallar aşkarlanıb. Bunların qeyd olunmasının çox vacib olduğunu deyən ekspert hesab edir ki, bu istiqamətlərdə həm yoxlamaları artırmaq lazımdır, eyni zamanda da yoxlamalar ədalətli şəkildə həyata keçirilməlidir. “Sizi əmin edirəm ki, bu gün yoxlamalar aparılsa Akif Əlizadənin rəhbərlik etdiyi Geologiya və Geofizika İnstitutunda yeyinti və saxtakarlıq birinci yer tutar. Amma hələ də bu adam Geologiya və Geofizika İnstitutunda direktor vəzifəsini tutmaqda davam edir. Onun zamanında yaranmış bu biabırçılığa görə özündə məsuliyyət hiss edib istefa da vermir. 87 yaşlı bir adam ikiəlli şəkildə vəzifədən tutub. Bu gün-sabah 88 yaşı olacaq, iş qabiliyyəti, təşkilatçılığı sıfır, amma 40 ilə yaxındır ki, bu adam Geologiya və Geofizika İnstitutunun direktoru vəzifəsini tutur. Akademiya onun dövründə biabırçı günə düşüb, buna görə məsuliyyət daşımaq əvəzinə vəzifədən yapışıb, Geologiya və Geofizika İnstitutunun direktoru vəzifəsindən belə istefa vermir. Burada bir nümunə nümayiş etdirə bilərdi, amma etdirmir. Elmi Şuraların birləşdirilməsi, yaxud ləğv olunması ilə Akademiyanın problemini həll etmək mümkünsüzdür. İnanmıram ki, bununla burada hansısa bir dönüş yaransın. Akademiyanın problemini həll etmək üçün Elmi Şuraları birləşdirmək, yaxud ayırmaq yox, saxtakar, yerində olmayan şəxsləri vəzifədən uzaqlaşdırmaq lazımdır. Akademiyanı yeniləmək, bura yeni simalar cəlb etmək lazımdır. Xüsusilə Avropada, dünyanın nüfuzlu elmi mərkəzlərində çalışmış adlamları Akademiyaya gətirmək lazımdır. Məsələn, Azərbaycanın çox nüfuzlu bir elm xadimi, alimi var - Məsud Əfəndiyev. Uzun illərdir Almaniyada çalışır, hətta Azərbaycan vətəndaşlığından belə çıxmayıb. Bunu özünə bir qürur bilir. Məsud Əfəndiyev kimi bir adamı gətirib Akademiyanın Riyaziyyat İnstitutuna direktor qoysalar bu institutun simasını dəyişəcək. Əminəm, dəyişəcək...”
İ.Orucovun sözlərinə görə, bizim xaricdə xeyli sayda mütəxəssislərimiz, Qərib Mürşüdov kimi kimyaçılarımız var. Q.Mürşüdovun dünyada tanınan və nüfuzlu adam olduğunu deyən İ.Orucovun sözlərinə görə, belə alimlər AMEA-nı dəyişməyə qadirdir: “Gətirib Qərib Mürşüdovu Kimya İnstituna direktor qoysalar, o bu institutu dəyişəcək, çünki o əsl alimdir, saf adamdır. Mən düşünmürəm ki, hətta Azərbaycan elm məktəbinin yetişdiyi gənc alimlər burada nə isə edə bilər. Düşünürəm ki, mütləq şəkildə xaricdə işləyən bizim gənc, perspektivli alimləri gətirib Akademiyada institutlara rəhbər qoymaq lazımdır, çünki onlar institutları dəyişə bilər. Yoxsa Elmi Şuraların tərkibində dəyişiklik etməklə, Elmi Şuraları birləşdirməklə heç nəyə nail olmaq mümkün deyil”-deyə İ.Orucov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
