“Ali Attestasiya Komissiyası (AAK) elmi iş müdafiə edənlərdən beynəlxalq elmi jurnallarda, platformalarda məqalə çap etdirmələrini tələb edir. Bu isə elmlə məşğul olan və gələcəkdə taleyini ciddi şəkildə elmə bağlamaq istəyən insanları çıxılmaz vəziyyətə salır. Bu mənada ki, xarici beynəlxalq elmi jurnallarda bir məqalənin çap edilməsi böyük xərc tələb edir, əsl elm adamları, elmlə məşğul olanlar əksər hallarda bu üzdən xaricdə məqalə çap etdirə bilmirlər. Bu isə sui-istifadəçilər, elmə dəxli olmayanlar üçün “münbit şərait” yaradır. Əsl elm adamı məqalə çap etdirməyə pul tapmır, amma maddi imkanı yüksək olan, dissertasiyasını, eləcə də xaricdə onun adından çap ediləcək məqalələri başqasına yazdıranlar xarici elmi jurnallarda çap olunurlar. Bu da əsl elm adamının kölgədə qalmasına və elmə aid olmayanların elmi iş “müdafiə edib” elmi dərəcə almasına səbəb olur”. Bunu baki-xeber.com-a açıqlamasında AVCİYA-nın vitse-prezidenti, tarix elmləri doktoru, professor Məhərrəm Zülfüqarlı bildirib.
M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, məhz bu məsələ də gənclərin elmə gəlməsinə əngəl törədir, yüksək elmi potensialı, dərin savadı olan şəxslərin çoxu maddi imkansızlıq ucbatından xaricə məqalə göndərə bilmir, bu da onun elmi dərəcə almasının qarşına sədd çəkir. “Elmə yararlı insanları qətiyyən itirmək olmaz” – deyən professor Zülfüqarlı təklif edir ki, Ali Attestasiya Komissiyası elmi iş müdafiə etmək istəyənlərin öz məqalələrini xarici ölkələrdə çap etdirmələri üçün kredit təşkil etsin: “Təklif edərdim ki, AAK elmə böyük həvəsi olan, lakin maddi imkansızlıq üzündən məqalələrini xarici ölkələrdə çap etdirə bilməyən tədqiqatçılara kredit təşkil etsin. AAK-ın təşkil etdiyi kredit hesabına imkansız tədqiqatçılar öz məqalələrini xarici ölkələrdə çap etdirə bilərlər. Hesab edirəm ki, AKK bizim bu təklifi nəzərə almalıdır və tədqiqatçılara kreditlər təşkil etməlidir, indiki halda çıxış yolu yalnız budur”.
“AAK tədqiqatçılara, elmi iş müdafiə etmək istəyən gənclərə kredit təşkil etməlidir ki, onlar bu qədər ağır xərcin öhdəsindən gələ bilsinlər”
M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, kreditin də şərti belə qoyulsun ki, həmin şəxslər müdafiə edib elmi dərəcə aldıqdan sonra kredit onların elmi dərəcəyə görə aldıqları əlavələr hesabına ödənilsin. “Elmi iş müdafiə edənlərin maaşlarına əlavələr edilir. Məsələn, fəlsəfə doktorluğuna görə 60, elmlər doktorluğuna görə 40 manat, dosent və professorluğa görə də əməkhaqlarına əlavələr olunur. Elmi iş müdafiə edənlər diplomlarını aldıqdan sonra maaşlarının üstünə gələn əlavələrdən isə kreditlər ödənilsin. Belə olarsa, gənclərin elmə həvəs göstərməsi və elmdə olan insanların daha da irəliləməsi, elmi ad, elmi dərəcə alması nisbətən sadələşər. Bu təklif gerçəkləşərsə, kasıb gənclərin elmlə məşğul olmasına böyük stimul verəcək. Elmə həvəsi və potensialı olan gənclərin elmə gəlməsinə hər cür şərait yaradılmalıdır. Özü də pul yalnız xaricdə məqalə çap etdirmək üçün lazım deyil, bütün məsələlərdə maliyyə lazımdır. Çünki monoqrafiyanın çapının özü çox böyük xərc tələb edir. Bunu tədqiqatçı özü etməlidir. AAK həmçinin xaricdə keçirilən elmi konfranslarda iştirak edilməsini tələb edir, bu da elm adamlarının özünün hesabına başa gəlir. Amma bütün bunları təklif etdiyimiz kredit hesabına etmək olar. Sonra da, dediyim kimi, əməkhaqqına əlavələr gələndə tədiqiqatçılar o krediti geri qaytararlar. Hesab edirəm ki, bu təklifi ölkə rəhbərliyi də yüksək qarşılayar, çünki elmin inkişafında dövlətin də böyük marağı var. Mənə elə gəlir ki, bu təklif elmi ictimaiyyətin də diqqətini cəlb edəcək”- deyə bildirən M.Zülfüqarlı əlavə etdi ki, monoqrafiyanın, avtoreferatların, məqalələrin, dissertasiyanın 4-5 nüsxə çapına kifayət qədər pul tələb olunur. “Monoqrafiya 500 ədədi təxminən 2000 manatdır. Beynəlxalq şəbəkələrdə ən az 2 məqalə çap olunmalıdır ki, onun da birinin qiyməti 2400 dollardır, ikisi bir yerdə 4800 dollara başa gəlir. Yerli jurnallarda 20 elmi məqalə nəşri 1000 manat edir. Xarici ölkələrdə konfranslarda iştirak etmək də ucuz başa gəlmir, 2 konfrans üçün ən azı 1000 manat tələb olunur. Avtoreferatın nəşri 500 manat (avtoreferatın xərci deyəsən indi daha da artıb M.Z), onu xarici ölkələrə göndərmək 200 manat, dissertasiyanı 5 nüsxə çıxarmaq 500 manatdır. Bura gözə görünməyən xərcləri də əlavə edəndə daha çox olur. Mən təxmini dedim. Elə tədqiqatçı ola bilər ki yeni xərclər deyə bilər. Bütün bunlardan sonra elmlər doktoru dərəcəsinə görə əməkhaqqına cəmi 40 manat əlavə edilir. AAK tədqiqatçılara, elmi iş müdafiə etmək istəyən gəclərə kredit təşkil etməlidir ki, onlar bu qədər ağır xərcin öhdəsindən gələ bilsinlər. Yoxsa tədqiqatçının öz gücünə bunları həll etmək çox çətindir”-deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
