Son günlərdə Azərbaycana qonşu ölkələrdə koronavirus pandemiyasının yenidən tüğyan etməsi müşahidə edilir. Gürcüstnda, Rusiyada, Türkiyədə, İranda, Ermənistanda virusa yoluxanların və bu infeksiya üzündən həyatını itirənlərin sayı yenidən artır.
Gürcü infeksionist həkim Devi Tabidze ölkəsinin fəlakətli bir durumla qarşı-qarşıya olduğunu bildirir: “Bu gün Gürcüstan əhalisi koronavirus soyqırımı ilə üz-üzədir. Ölkədə çox təhlükəli vəziyyət yaranıb”. Onun sözlərinə görə, ölkədə koronavirusa yoluxma hallarının artması həyəcan doğurur: “Vəziyyət belə davam etsə gündəlik yoluxma 7 000 nəfərdən çox olacaq. Bu gün mövsümi qrip də aktuallaşıb. Sanki koronavirus və qrip birgə hücuma keçiblər. Ona görə də yoluxma halları hər gün artır. Biz əvvəlcə gündəlik yoluxmanın 4-5 min arasında olacağını proqnozlaşdırırdıq. Amma indi görürük ki, bu rəqəm daha böyük olacaq”. İnfeksionist bildirib ki, bu gün reanimasiya şöbələrindəki vəziyyəti nəzərə almasaq, xəstəxanalarda vəziyyət normaldır: “Amma belə davam etsə, səhra hospitalları açmalı olacağıq”. Rusiyada da virusa yoluxmada antirekordlar qeydə alınır. Son dövrlər ərzində isə burada virusdan həyatını itirənlərin sayı gündəlik min nəfəri keçir. Türkiyə və İranda da gündəlik ölüm sayında artım qeydə alınır. Ermənistanda da koronavirusun yayılması ilə bağlı vəziyyət son dərəcə gərginləşib, yoluxanların sayının kəskin artması səbəbindən xəstəxanalarda praktiki olaraq boş yer yoxdur, yüzlərlə xəstə xəstəxanaya yerləşdirilməsini gözləyir. Ölkənin Səhiyyə Nazirliyi koronavirusun yayılması ilə bağlı vəziyyətin pisləşməsi səbəbindən noyabrın 1-dən açıq havada məcburi maska rejiminin təkrar tətbiq olunması barədə qərar qəbul edib. Burada gündəlik olaraq azı 50 adam virusdan həyatını itirir. Erməni ordusunda da vəziyyət ağırdır. Belə ki, Ermənistanın Gorus rayonu ərazisində yerləşən hərbi hissəsində COVID-19 infeksiyası tüğyan edir. Mülki əhali arasında yayılan xəstəlik artıq hərbi hissələri də çökdürür. Bu ölkə mətbuatında yayılan məlumatlarda qeyd edilir ki, hərbi qulluqçular arasında xəstəliyin geniş yayılması, vaksinlərin, dərman preparatlarının və peşəkar tibb işçilərinin azlığı səbəbindən koronavirusa yoluxan hərbi qulluqçular arasında xəstəlikdən vəziyyəti ağırlaşanların sayı çoxalıb. Vəziyyət o həddə çatıb ki, Gorus rayonundan gündə bir neçə hərbi qulluqçu İrəvanda yerləşən ixtisaslaşdırılmış xəstəxanalara köçürülür.
Hərbi hissələrdə koronavirus infeksiyasının geniş yayılması faktı ictimaiyyətdən gizlədilsə də, bundan xəbər tutan valideynlər övladlarının sağalması üçün təlaş içində yollar axtarırlar. Gorus ərazisində hər gün COVID-19 xəstəliyindən kiminsə ölməsi xəbəri də əsgər valideynlərinin daha çox narahatlığına səbəb olub. Başqa bir xəbərdə deyilir ki, Ağdərə rayonu ərazisində gizlənən qanunsuz erməni silahlı dəstələrinin üzvləri arasında da koronavirus infeksiyası geniş yayılıb. Bu səbəbdən də dəstələrin üzvləri silahı ataraq ailələrinin və öz canlarının hayına qalmağa çalışır. Görülən sərt tədbirlər belə qanunsuz erməni silahlı dəstələrinin üzvləri arasında fərarilik hallarının qarşısını almağa kömək etmir.
Azərbaycana gəlincə, burada digər ölkələrə nəzərən epidemik vəziyyət qənaətbəxş olsa da, koronavirusa sutkalıq yoluxma sayı 2 min nəfəri ötüb və bir müddətdir ki, azalma müşahidə edilmir. Bu vəziyyət COVID-19-la mübarizəni artırmağı, xüsusilə də üçüncü doza ilə peyvəndləməyə əhəmiyyət verilməsini zəruri edir. Azərbaycanda ən geniş istifadə olunan "Coronovac" vaksininin effektinin digərlərinə nisbətən daha qısamüddətli olduğu elmə artıq məlumdur. Eyni zamanda, nəzərə almaq lazımdır ki, 2 doza vaksin almış bir sıra vətəndaşlar 6 ayı artıq geridə qoyub. Belə olan halda, orqanizmdə olan spesifik immunitet zəifləyir və ya tamamilə itir. Həkim-mütəxəssislər bildirir ki, bütün halları nəzərə alaraq, üçüncü dozanın tətbiqinə üstünlük verilməlidir. Xüsusilə risq qrupuna daxil olanların peyvənd olunması daha zəruridir. Onlar ənənəvi olaraq ara məsafəni qorumalı, qapalı məkanlarda tibbi maska taxmalı və gigiyenik qaydalara riayət etməlidir. Bu, COVID-19-a qarşı ən effektiv mübarizə üsuludur. Qeyd edək ki, son günlər Azərbaycanda koronavirus infeksiyasına yoluxma artsa da, bir çox ölkələrlə müqayisədə vəziyyət nəzarətdə saxlanılır. Düzgün karantin tədbirləri və vaksinasiya prosesi sayəsində hazırda Azərbaycan dünyada hər milyon nəfərə düşən yoluxma səviyyəsinə görə 99-cu yerdədir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Gürcüstan bu siyahıda 5-ci, Ermənistan isə 45-cidir.
Dünyanın bir çox ölkəsində də infeksiya ilə bağlı vəziyyət gərgindir. Ekspertlərin firkincə, bu fonda “axirət günü” ssenarisini istisna etmək düzgün olmaz. Alimlər “axirət günü” dedikdə virusun bütün immunitetləri yarıb keçəcək varianta çevrilə biləcəyini nəzərdə tutur. Bununla belə, “Reuters” ekspertləri bildirir ki, COVID-19 qarşıdan gələn illərdə xəstəlik və ölüm hallarının əsas səbəblərindən biri olaraq qalacaq, amma o, malyariya kimi arxa plana keçəcək. Onlar düşünürlər ki, koronavirus tədricən özünü qızılca kimi aparacaq və vaksinasiya faizinin aşağı olduğu ölkələrdə ara-sıra baş qaldıracaq. Bir sıra alimlər isə hesab edir ki, koronavirus qrip və soyuqdəymə kimi mövsümi yoluxmaya çevriləcək. Onların fikrincə, bu virus daha çox uşaqlara yoluxacaq və əvvəlki qədər öldürücü olmayacaq. Amma bunun bu nöqtəyə gəlib çatması üçün illər lazım gələ bilər. ABŞ-ın “Hutchinson” Xərçəng Mərkəzindən virusoloq Trevor Bedford qeyd edir ki, bu qış Birləşmiş Ştatlarda yüngül dalğadan sonra koronavirus 2022-2023-cü illərdə endemik fazasına keçəcək. Onun hesablamasına görə, bundan sonra ABŞ-da hər il COVID-19-dan 50-100 min arası ölüm qeydə alınacaq. O müqayisə üçün bildirir ki, adi qrip üçün bu rəqəm ildə 30 mindir. O əlavə edir ki, virusun mutasiyası davam edəcək və hər il vaksinin buster dozasını vurdurmaq lazım gələcək. Lakin o da etiraf olunur ki, COVID mövsümi xəstəliyə çevrilərsə, qriplə birlikdə səhiyyə sistemləri üzərinə əlavə yük olacaq. Epidemiyalara Hazırlıq İnnovasiyaları Koalisiyasından Riçard Haçet deyir ki, bəzi ölkələrdə vaksinasiya faizinin yüksək, bəzilərində isə aşağı olduğu bir şəraitdə dünya bu virusa qarşı kövrək olmaqda qalacaq: "Mənim gecələr yuxumu qaçıran belə bir narahatlıqdır ki, vaksinlərdən və immunitetlərdən yan keçən yeni variant peyda olsa, biz bir COVID pandemiyasından çıxmamış, yenisi ilə üzləşə bilərik”. Bu arada Britaniya Milli Statistika Ofisinin sifariş etdiyi yeni araşdırma vaksin olunmayanların ölüm risqinin tam peyvənd olunmuşlarla müqayisədə 32 dəfə çox olduğunu göstərib. Bu da qeyd olunur ki, sözügedən rəqəm əhalinin yaş qrupları arasındakı struktur fərqi və əhali sayı nəzərə alınaraq çıxarılıb.
Tahir TAĞIYEV
