Dünya bu gün elə bir inkişaf mərhələsindədir ki, informasiya texnologiyaları ən qısa müddətdə insanların həyat tərzini, iqtisadiyyatın və sənayenin müxtəlif sahələrində hadisələrin gedişatını kökündən dəyişir.
Dördüncü Sənaye İnqilabı, o cümlədən istehsal proseslərinin robotlaşdırılması, kiber sistemlərin aktiv tətbiqi, süni intellektin inkişafı bu gün istənilən ölkənin tərəqqi dərəcəsini müəyyən edən əsas faktorlar sırasında yer alır.
Azərbaycanda Dördüncü Sənaye İnqilabı
Dördüncü Sənaye İnqilabının başlıca xüsusiyyətlərindən biri elektronlaşma, rəqəmsallaşma, elmi-texniki tərrəqidə sürətli nailiyyətlərə nail olmaqdır. Bu baxımdan, Azərbaycanda da bu istiqamətdə önəmli addımlar atılır. Bir məsələ də burada qeyd olunmalıdır ki, Ermənistanın Azərbaycana qarşı işğal siyasəti ölkəmizdə hərbi-sənaye kompleksi, kosmik sənaye və müdafiə sistemində yeni texnologiyaların tətbiqini daha da sürətləndirdi. Elə bu məqam Vətən müharibəsində qələbəni təmin edən əsas faktorlardan oldu.
Hazırda ölkəmizdə informasiya-kommunikasiya texnologiyaları (İKT) qurumların fəaliyyətində və bütövlükdə dövlət idarəçiliyi prosesinin modern xarakter daşımasında ciddi rol oynayır. Eyni zamanda iqtisadiyyatın ənənəvi sektorlarının konsolidasiyası və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi ilə təkmilləşdirilməsi həyata keçirilir. Yeni sənaye, xidmət sahələrinin inkişafı yenə bu texnologiyalar nəticəsində müasir tələblər səviyyəsinə uyğunlaşdırılır. Bu fonda ölkəmizdə İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyində “Dördüncü Sənaye İnqilabının Təhlili və Koordinasiya Mərkəzi” publik hüquqi şəxsin yaradılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. O, qlobal iqtisadiyyatda cərəyan edən trendləri diktə edən, rəqabət qaydalarını dəyişən Dördüncü Sənaye İnqilabında Azərbaycanın mövqeyinin gücləndirilməsinə gətirib və bu sahədə aparıcı ölkələr arasında yer almasının təmin edilməsi məqsədi daşıyır. Dördüncü Sənaye İnqilabı sahəsində fəaliyyət göstərən beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq və bu sahədə əlaqələndirmə, rəqəmsal iqtisadiyyat üzrə çağırışların, təşəbbüslərin, strategiyaların və layihələrin təhlili və koordinasiyası iqtisadi artım üçün də vacib əhəmiyyət kəsb edir. Genişzolaqlı internet şəbəkəsinin inkişafı, “Hökumət buludu”, “Böyükhəcmli məlumatlar”, Qarabağda “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” kimi təşəbbüslər də Dördüncü Sənaye İnqilabının Azərbaycanda tətbiqinin faktiki göstəricisisir. Bütün bunlar həm də rəqəmsal transformasiyanın tərkib hissəsi kimi qəbul edilir.
Qeyd edilənlər ölkədə texnoloji və humanitar sahələrdə sosial nəticələrə səbəb olan məqamlar baxımından da olduqca önəmlidir. Məsələn, texnokratik yanaşma ölkəmizdə əmək məhsuldarlığının yüksəldilməsinə səbəb olur. İnformasiya texnologiyasının digər vacib məqamı istehsal və idarəetmə ilə yanaşı, həm də sosial-mədəni sahənin inkişafında oynadığı roldur. Beləliklə, qeyd edilənlər bu nəticəyə gəlməyə əsas verir ki, ölkəmizdə son illər ərzində həyata keçirilən siyasət və qeyri-neft sektorunun hərtərəfli inkişafına yönəldilən dövlət proqramları, islahatlar, dövlət dəstəyi informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sektorunun ölkə iqtisadiyyatının inkişafına öz töhfəsini verməsini səbəb olub. Bu gün Azərbaycanda sosial sahələrin, elmin, sahibkarlığın tərəqqisində, yeni biznes modellərinin hazırlanmasında, ümumi iqtisadi, həmçinin məhsuldarlığın inkişafında informasiya-kommunikasiya texnologiyaları ciddi təsir gücünə malikdir.
Data və informasiya Azərbaycanda da əsas əmtəəyə çevrilir
Araşdırmalar göstərir ki, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları bundan sonra da Azərbaycanın inkişafında xüsusi çəkiyə malik olacaq. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin rəhbəri Vüsal Qasımlı bu xüsusda qeyd edir ki, data şirkətlərə daha yaxşı tətbiqlər və texnologiyalar qurmağa imkan verir və bu da onların gəlirliliyini artıraraq öz növbəsində, şirkətlərə bu yolla daha çox məlumat toplamaq və istifadə etmək imkanı yaradır: “Buna görə də, Azərbaycan dünya trendlərinə uyğun olaraq məxfiliyin qorunması və data istifadəsi üzrə qanunvericiliyin yaradılması, kontentin və rəqəmsal ticarətin tənzimlənməsi, əqli mülkiyyət hüququnun qorunması, kibertəhlükəsizliyin təmin edilməsi və kiber diplomatiya sahələrində yeni qəbul ediləcək rəqəmsal transformasiya konsepsiyasına uyğun olaraq siyasət formalaşdırır. Gələcəkdə süni intellekt sahəsində məxfiliyə riayət edən ölkələr və şirkətlərin uğur qazanaraq daha rəqabətli olacağı proqnozlaşdırılır”.
İnformasiya məhsullarının və xidmətlərinin kütləvi şəkildə istifadəsi istənilən ölkənin ümumi iqtisadi vəziyyətinə əhəmiyyətli təsir göstərir. Araşdırmalar göstərir ki, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları iqtisadiyyata təsir göstərməklə yanaşı, ciddi sosial effektə də malikdir. Çünki bu texnologiyaların yayılması və ondan istifadənin genişlənməsi əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olur. Əvvəla, o baxımdan ki, İKT sənayesinin özündə və iqtisadiyyatın bu texnologiyalardan istifadə edən sektorlarında yeni iş yerləri yaranır. İkincisi, mal və xidmətlərin keyfiyyəti yüksəlir, onların dəyəri azalır. Üçüncüsü, idarəetmə sisteminin rasionallaşdırılması, İKT-dən istifadə etməklə əməliyyatlar sisteminin icrası daha asan olur. Bundan başqa, əmək münasibətlərinin yeni növləri formalaşır, işçilər məsafədən asılı olmayaraq iş prosesində iştirak edir. Ən əsası İKT sayəsində işçilərin ixtisası, bilik və bacarıqları daim yüksəlir və bunun nəticəsində mütəxəssislərin hazırlığı müasir tələblərə uyğunlaşır. Bu da istehsalın artması üçün imkanlar açır. Öz növbəsində, belə vəziyyət hər bir işçi üçün daha uğurlu və dinamik karyera deməkdir ki, bu da işləmək üçün daha çox motivasiya yaradır. Bunların nəticəsidri ki, İKT sektoruna investisiyalar hazırda inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadiyyatlarının əsas hərəkətverici qüvvəsidir. İnformasiya texnologiyaları uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi səmərəliliyin artmasına töhfə verdiyindən, İKT sektorunun ən çox inkişaf etdiyi ölkələr də daha rəqabətqabiliyyətlidir. Azərbaycan da son illərdə bu istiqamətdə mühüm nailiyyətlərə imza ata bilib. Lakin hesab edilir ki, İKT sektoruna diqqət və sərmayə qoyuluşu davamlı olmalıdır.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
