Həbib Zərbəliyev: “Elmi dərəcəsindən məhrum edilən şəxsin adı, kimliyi, hansı mövzuda yazdığı açıqlanaydı bu daha doğru olardı” Vüsalə Ağabəyli: “Mən AAK sədrliyini bu məsələdə tam ehtiyatlı və diqqətli olmağa səsləyirəm”
Uzun illərdir ki, elm sahəsində plagiat dissertasiyalar hesabına elmi dərəcə alanların sayının həddən artıq çox olduğu haqda fikirlər səsləndirilsə də, Prezident yanında Ali Attestasiya Komissiyası (AAK) bunu birmənalı olaraq inkar edir və bu barədə deyilənlərin qərəzdən başqa bir şey olmadığını iddia edirdi.
Amma görünür, plagiat elmi işlər o qədər çox olub ki, AAK rəhbərliyinin faktları inkar etmək üçün əsası qalmayıb. AAK sədri Famil Mustafayev “Xalq” qəzetinə müsahibəsində deyib ki, fəlsəfə doktoru plagiatlığa görə elmi dərəcəsindən məhrum edilib. O vurğulayıb ki, elmi dərəcə üçün müraciət edən alimin dissertasiya işi plagiat çıxıb.
Onun sözlərinə görə, komissiya şəxslərin elmi dərəcədən və ya elmi addan məhrum edilməsi (elmi dərəcənin və ya elmi adın bərpası) məsələsinə əsaslı faktlar, arqumentlər göstərilməklə, elmi müəssisə və təşkilatların, ali təhsil müəssisələrinin dissertasiya və ya elmi şuralarının vəsatəti və ya fiziki şəxslərin müraciətləri əsasında baxır və qərar qəbul edir: “Azərbaycanda Ali Attestasiya Komissiyasının tarixində ilk dəfə olaraq 2021-ci ildə elmi dərəcədən məhrumetmə halı baş verib. Xarici ölkədən bizə daxil olan müraciətə əsasən azərbaycanlı alimin işini araşdırdıq. Dissertasiya işinin plagiat olduğu təsdiq edildi. Fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsindən plagiat səbəbindən məhrumetmə barədə qərar qəbul edildi. Elmi dərəcədən məhrum edilmiş şəxs 2017-ci ildə müdafiə edərək həmin ildə təsdiq almışdı.
Onu da qeyd edim ki, komissiya elmi dərəcədən və ya elmi addan məhrum edilmiş şəxsin elmi dərəcəsini və ya elmi adını qanuni əsaslar olduğu halda bərpa edir və elmi dərəcədən və ya addan məhrumetmə məsələlərinə diplom və ya attestatın verildiyi tarixdən on il keçdikdən sonra baxmır”.
AAK sədri nə üçün elmi addan məhrum edilən şəxsin adını, onun kimlərin əsərlərindən plagiat etdiyini, hansı elm sahəsi üzrə “elmi iş yazdığı”nı, elmi rəhbərinin kimliyini açıqlamayıb? AAK sədri niyə konkret olaraq ad çəkmir ki, bu şəxsin kimliyi bütün elmi ictimaiyyətə məlum olsun?
Ekspertlərin sözlərinə görə, bu gün saxta yollarla elmi dərəcə, elmi ad alanlar coxdur. Bu baxımdan, AAK sədri konkret ad çəkməlidir ki, filankəsin elmi adı ləğv olundu, elmi rəhbəri filankəs idi, filan mövzuda yazmışdı. Belə ciddi məsələlərdə ümumi danışmağın heç bir effekt verməyəcəyini deyən ekspertlər hesab edir ki, konkret ad çəkilməli və plagiat ifşa olunmalı idi. Çünki bu başqalarına da ciddi dərs olardı. Belələrinin ifşa olunmasının plagiatçılıqla mübarizədə daha effektiv rol oynaya biləcəyini deyən ekspertlərin fikrincə, həmin şəxsin adı açıqlanmalıdır.
Professor Həbib Zərbəliyev bizimlə söhbətində bildirdi ki, baş verən AAK-ın tarixində ilk haldır. “Düzdür, Azad Mirzəcanzadənin vaxtında da belə imtinalar olurdu, amma yuxarı instansiyalardan təpkilər gəlirdi. Görünür, Azad Mirzəcanzadənin də öz vəzifəsindən istefa verməsinin də səbəbi elə bu olmuşdu. Çünki müxtəlif yerlərdən təzyiq edilirdi ki, onun təsdiqləməkdən imtina etdiyi işlər təsdiq olunsun.
Baş verən bu məsələ yeni dövrdə ilk haldır. Əvvəllər insanlar kifayət qədər məlumatlı deyildilər ki, dissertasiya işi belə dəqiq yoxlanıla və onların köçürmə olduğu üzə çıxa bilər. Bu hal ilk dəfə baş verdiyi üçün bəlkə də ad çəkilməsinə ehiyac yoxdur. Çünki o alim olmaq iddiasına düşən bir şəxs olmaqla yanaşı həm də cəmiyyətin bir üzvüdür, bəlkə də bu etik cəhətdən də doğru olmazdı. Ona görə ki, ilk haldır. Bu əlbəttə, cəmiyyətə çox ciddi bir siqnaldır. Digəriləri də artıq bilsinlər ki, belə yoxlamalar həyata keçirilir və başqasının elmi işini oğurlamaq, mənimsəmək mənfi haldır, gələcəkdə belə hallara yol verilməsin.
Digər tərəfdən, elmi dərəcəsindən məhrum edilən şəxsin adı, kimliyi, hansı mövzuda yazdığı açıqlanaydı bu daha doğru olardı. Çünki cəmiyyət bilərdi. Amma dediyim kimi ilk hal kimi güzəştə getmək olar”.
H.Zərbəliyevin sözlərinə görə, əslində, bu fakt, bu material geniş şəkildə yayılmalıdır və hər kəs bununla tanış olmalıdır ki, gələcəkdə başqasının elmi işini oğurlayanların kimliyi açıqlanacaq, onları cəmiyyət də tanıyacaq, onlar plagiatlıqdan əl çəksinlər.
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, ali təhsil üzrə mütəxəssis Vüsalə Ağabəyli baki-xeber.com-a bildirdi ki, AAK sədri konkret ad çəkməli idi, amma onun ad çəkməməsi ortaya xeyli şübhəli məqamlar çıxarır: “Bu məsələ bir az yox, xeyli qəliz görünür mənə. Çünki şübhəli məqamlar var. Əslində, biz sizinlə hər zaman müsahibələrdə, görüşlərdə saxta diplom alanları, saxta müdafiə edənləri tənqid etmişik. Lakin hazırda baş verən hadisə mənə müəmmalı görünür. İşin saxtalığını və ya plagiatlığını diplom verməzdən öncə AAK müəyyən edib həmin “alimləri” ifşa etsəydi o zaman AAK-ın fəaliyyəti həm inandırıcı, həm də ümidli görünə bilərdi. Lakin AAK bunu xarici ölkədə yaşayan hər hansı bir şəxsin və ya şəxslərin sifarişi və şikayəti əsasında həyata keçirməsi AAK-ın indiyə qədərki fəaliyyətinin əslində şəffaf olmadığını və qeyri-peşəkar olduğunu bir növ sübut edir. Nə məlumdur ki, şikayət qərəzli deyil və ya sistemli şəkildə oyun qurulmayıb? Mən iki gündür şübhə ilə yanaşıram bu məsələyə. Çünki real olaraq, elmi rəhbərlik “məharətləri” və diplomları əllərindən alınası bir çox “alim” var ki, onlar yüksək vəzifələrdə fəaliyyət göstərir, belələrini ifşa etməyə də gərək yoxdur heç, çünki hamı bilir və hamı tanıyır. Əgər onlara göz yumulursa, onların əyri əməlləri və qeyri-peşəkarlığı görməzdən gəlinirsə, deməli kiminsə də diplomunun xaricdə oturan sifarişçinin əliylə ləğv edilməsi ədalətli deyil.
Mən niyə bu məsələyə, tam mənada şübhə ilə yanaşıram, açıqlayım. Bizdə bəzən haqq sözünü deməyi bacaran, cəsarətli kadrların səsini kəsmək üçün onlara müxtəlif səpkili oyunlar və ssenarilər qurula bilir. Dərhal məlum ssenari üzrə hal şahidləri, hadisə iştirakçıları, "krala" xoş gəlməyə çalışanlar əl-ayağa düşür və bürokratik əngəllərin iştirakçısına çevrilməyə nail ola bilirlər: səhifə-səhifə toplanılan imzalar, nümunə gətirilən "faktlarla" hədəf olan şəxsi vətən xaini də çıxarmaq mümkündür, nəinki plagiatçı. Bu çox mühüm məsələdir. Çünki bu cür taktiki oyunların qurucuları və həmkarları adətən əlləri hər daşın altına girən şəxslər olur, bu baxımdan da əgər onların öz diplomlarının saxtalığı və onların ətrafında yüksək vəzifə daşıyanların diplomlarının saxtalığı ilkin növbədə ifşa olunmursa, xaricdən gələn sifariş əsasında ləğv olunan diplomun həqiqiliyinə şübhə edirəm. Mənim ölkəmin AAK-nın qərar və yanaşmasını xarici ölkə hansı şəkildə müəyyən edə və ya həlledici qərara təsir gücü göstərə bilər. Bu Azərbaycandan kənarda olan hər hansı bir azərbaycanlının qərəzli əməlinə bənzəyir”.
V.Ağabəyli qeyd etdi ki, bu gün saxta alimlik diplomu gəzdirənləri ölkədə hamı tanıyır, onların da elmi adlarının geri alınması lazımdır. “O ki, qaldı saxta və plagiat diplomlulara, bəli, onların sayı-hesabı yoxdur. Belələrini isə hər bir müəssisə daxilində müdafiə şurasının üzvlərindən tutmuş, ən sıravi müəllimlərə qədər hamı bilir. Lakin bu onlarda özgüvəni azaltmır, əksinə təkəbbürü dərinləşdirir, çünki yüksək vəzifələrdədirlər və dəstəkçiləri çoxdur. Kiminsə diplomunun alınıb-alınmaması, gözə kül üfürülməsi mənə qətiyyən maraqlı deyil. Nə qədər ki, saxta diplomlular, saxta alimlər, qeyri-peşəkar kadrlar yüksək vəzifələrdə oturacaq o zaman mən ləğv olunan diplomlara belə inana bilmərəm.
Hələ müəyyən məbləğ qarşılığında başqa alimə dissertasiya işi yazdırıb müdafiə edənlər də çoxdur, onların işində plagiatlıq çıxmayacaq, çünki başqa bir alim yazıb. Belə çıxır ki, kiminsə beyninin məhsulu ilə alim olanlar saxta hesab olunmamalıdır? Yəni, yenə də pulu çox olanlar digərlərinə meydan oxuyacaq?
Mən AAK sədrliyini bu məsələdə tam ehtiyatlı və diqqətli olmağa səsləyirəm. Ən azından hamı tərəfindən bilinən saxta alimlərin yüksək postlarda kreslolara yapışıb qalmasına müdaxilə etməyə və onları ifşa etməyə nail olsunlar” - deyə V.Ağabəyli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
