1 aprel 2021-ci ildən etibarən icbari tibbi sığortanın bütün ölkə üzrə tətbiqinə başlanılıb. Bu il yanvarın 1-dən isə, “Tibbi sığorta haqqında” Qanuna əsasən, dövlət və neft sektorunda, qeyri-dövlət və qeyri-neft sektorunda çalışanlardan, mülki-hüquqi xarakterli müqavilələr əsasında işləri yerinə yetirən fiziki şəxslər və sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərdən icbari tibbi sığorta haqları toplanır.
Dövlət və neft sektorunda çalışan işəgötürən və işçilərdən aylıq hesablanmış əməyin ödənişi fondunun 8000 manata qədər olan hissəsindən 2%, 8000 manatdan yuxarı olan hissəsindən 0.5% miqdarında icbari tibbi sığorta haqqı tutulur. Qeyri-dövlət və qeyri-neft sektorunda çalışan işəgötürən və işçilərdən aylıq hesablanmış əməyin ödənişi fondunun 8000 manata qədər olan hissəsindən 1%, 8000 manatdan yuxarı olan hissəsindən 0.5% miqdarında icbari tibbi sığorta haqqı tutulur. 2022-ci ildən isə sözügedən sektor üzrə işəgötürən və işçilərdən aylıq hesablanmış əməyin ödənişi fondunun 8000 manata qədər olan hissəsindən 2% miqdarında icbari tibbi sığorta haqqının tutulması müəyyən olunub.
Danılmaz faktdır ki, hazırda vətəndaşlar ölkə üzrə tətbiq olunan icbari tibbi sığortadan tam yararlana bilmir. Bəzən həkimlər xəstə sığortalı olduğu üçün ona baxmaqdan imtina edir, bəzən göndərişi bəhanə edir, yaxud o qədər süründürməçilik olur ki, vətəndaş özü bundan imtina etmək məcburiyyətində qalır.
“Bizim həkimlər öyrəniblər ki, özəl klinikalarda vergidən gizlənə-gizlənə, xəlvəti mühasibatlıq yolu ilə ikiqat əmək haqqı alsınlar”
Məsələ ilə bağlı fikir bildirən tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla qeyd etdi ki, icbari tibbi sığorta ilə bağlı ilk vaxtlar müəyyən problemlərin olması normaldır: “Ola bilər ki, bir sıra məsələlər həllini tapmasın, çətinliklər olsun. Əsas məsələ maliyyələşmə prosesinin düzgün qurulmasındadır. Məsələn, ayrılan vəsait, təbii ki, çox azdır. Amma bütün bu vəsaitin şəffaf xərclənməsi, ictimai nəzarətin olması son dərəcə mühümdür. Mənimsəmələr, əyriliklər olmamalıdır, cəlb olunan tibb işçiləri də işin keyfiyyətində maraqlı olmalıdır. İndi elə dövrdür ki, həkim sosial sığorta ilə sosial statusunu saxlaya bilsə, nəyə görə buradan başqa yerə qaçsın ki? Amma icbari tibbi sığorta hansısa Hippokrat andına, ya da absurd, mücərrəd şeylərə əsaslanıb həkimə təzyiq eləsə, bu nəticəsiz qalacaq".
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, insanlar maliyyə sıxıntısı olmadan tibbi yardım almağa gəlir. İlk dövrlər həkimlərə yüksək məbləğdə maaş tətbiq edildi. Ona görə də həkimlər çox maraqlı olmadılar: “Düşündülər ki, 3 ya 10 xəstəyə baxsa, eyni maaş olacaq. Yeni sistemdə artıq bu kimi halları aradan qaldırmaqdan ötrü bonus sistemi tətbiq olunacaq. Həkim həm maaş, həm də qəbul etdiyi xəstəyə və müalicəyə əsasən bonuslar alacaq. Bizim həkimlər öyrəniblər ki, özəl klinikalarda vergidən gizlənə-gizlənə, xəlvəti mühasibatlıq yolu ilə ikiqat əmək haqqı alsınlar. Özəl müəssisələrdə əmək müqaviləsinə görə maaş az yazılır. Amma faktiki maaş yüksək olur. Yəni qara mühasibatlıqla maaş az göstərilir. Burada isə mühasibatlıq aşkar, şəffafdır, ona görə də həkimlərin narazılıq etməyə haqqı yoxdur”.
Günel CƏLİLOVA
