İnsanlar təbiətdən istədiklərini almaq üçün əksər vaxtlarda qəddar üsullardan istifadə edirlər. Bu bütün dünyada belədir. Milyardlarla insan, şirkətlər təbiətlə, ətraf mühitlə anormal davranışlar sərgiləyir.
Meşələri qırmaq, ətraf mühiti, su hövzələrini çirkləndirmək kimi mənfi hallar ekoloji tarazlığın, balansın pozulmasına gətirib çıxarır, biomüxtəlifliyə zərbə vurur. Azərbaycanda da ekoloji tarazlığın pozulmasına səbəb olan hallara rast gəlinir. Belə demək mümkünsə, Azərbaycanın ekoloji təhlükəsizliyinə də təhdid, problem yaradanlar var. Bəzi yerli şirkətlər öz biznes maraqlarına görə ətraf mühitə ciddi zərər vurur, ekoloji fəlakətin artmasına rəvac verən əməllər törədir.
Ümumiyyətlə, yerli şirkətlərin təbiətə, meşə zolaqlarına və sairg divan tutması adi hal alıb. Bir şirkət ağacları kəsir, başqa birisi ağacların diblərini asfaltladır, yaşıllığı məhv edir, başqa birisi çirkab sularıtj dənizə axıdır və sair. Bütün bunlar isə ekologiyaya ciddi zərər vurur, ətraf mühiti çirkləndirir...
Vaxtilə ümummilli lider Heydər Əliyev deyirdi: “Təbiətə zərər vuranlar, ağac kəsənlər, təbiəti çirkləndirənlər, korlayanlar cəmiyyətimizin, hamımızın düşmənidir”.
Bəli, təbiətə, ətraf mühitə qənim kəsilənlər hər birimizin düşmənidir...
Lənkəranda Haftoni meşəliyinə divan tutan “Beta” şirkəti...
Bildiyimiz kimi, yerli şirkətlərin bir qismi öz biznes dairəsini genişləndirmək, daha çox ərazilər əldə etmək üçün təbiətə ziyan vurmaqdan çəkinmir. Məsələn, bir tikinti şirkəti bina tikmək istəyirsə, boş ərazi axtarmaq əvəzinə ağaclıqları qırır, parkları məhv edir, hətta əlinə balta alıb meşələri də qırıb tükətməkdən çəkinmirlər. “Beta” şirkəti kimi...
Dövlət Ekoloji Təhlükəsizlik Xidmətinin araşdırma Qrupunun Lənkəran rayonunun Haftoni rayonu ərazisində “Beta” şirkətinə icarəyə verilmiş meşə fondu sahəsində ağacların kəsilməsi ilə bağlı məlumatların araşdırılması və müqavilə şərtlərinin icra vəziyyətinin yoxlanılması məqsədilə apardığı ilkin yoxlamalar başa çatıb. Yoxlama nəticəsində Lənkəran ərazisində yerləşən Haftoni meşəliyində "Beta" şirkətinə icarəyə verilən meşə fondu sahəsində ağacların qırılması faktı araşdırmalar nəticəsində təsdiqini tapıb və iş qurum tərəfindən dərhal dayandırılıb.
Aparılan araşdırmalar zamanı “Beta” şirkəti ilə Lənkəran Regional Meşə Təsərrüfatı Mərkəzi arasında meşə fondu torpağının açıq sahəsində bağ salınması məqsədilə bağlanmış müqavilənin icrası prosesində kənara çıxmalara yol verildiyi və ərazidə kol-kosdan əlavə yaş ağacların da kəsildiyi aşkar olunub.
“Müqaviləyə xitam da verilə bilər”
Dövlət Ekoloji Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi Hikmət Əlizadə deyib ki, “Beta” şirkəti ilə bağlanmış müqaviləyə xitam da verilə bilər. “Lənkəran ərazisində yerləşən Haftoni meşəliyində “Beta” şirkətinə icarəyə verilən meşə fondu sahəsində ağacların qırılması faktı araşdırmalar nəticəsində təsdiqini tapıb və iş tərəfimizdən dərhal dayandırılıb”.
Onun sözlərinə görə, ərazi təftiş olunub və şirkətlə bağlı qərar qəbul ediləcək: “Qanunvericiliyə uyğun olaraq bununla bağlı yaxın günlərdə qərar veriləcək. Müqaviləyə xitam da verilə bilər”.
Xidmət rəisinin sözlərinə görə, meşələrin qırılması prosesi hər zaman olub, lakin ötən illərdə meşə qırılmaları 55 min kubmetr idisə, bu gün 10 min kubmetrə düşüb. 45 min kubmetr kəsintinin qarşısı alınıb.
...Ekoloji fəlakətlərə yol aça biləcək problemlərin aradan qaldırılması üçün...
Ekoloqlar deyir ki, “Beta” ilə müqaviləyə xitam verilərsə, bu başqaları üçün də ciddi dərs olar. Müvafiq qanunvericiliklərə əməl etməyən, təbiətə divan tutan, meşələri qırıb məhv edən şirkətlərlə bağlı elə bir cəza növü seçilməlidir ki, onlar bir də bu əməli törətməsinlər.
Məlumatlara görə, ekoloji fəlakətlərə yol aça biləcək problemlərin aradan qaldırılması üçün dövlət səviyyəsində layihələr həyata keçirilib. Son 30 ildə ətraf mühitin mühafizəsi və ekoloji problemlərin həlli, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə edilməsinin hüquqi bazasının yaradılması istiqamətində respublikamızda müəyyən işlər görülüb. Ekspertlər qeyd edir ki, 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasında ətraf mühitin mühafizəsi üzrə Milli Fəaliyyət Planı” hazırlanıb. “Azərbaycan Respublikasında ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına dair 2006-2010-cu illər üçün Kompleks Tədbirlər Planı”nın icrası ilə əlaqədar bir sıra layihələr icra olunub, bu gün də olunmaqdadır.
Amma bütün bunlara rəğmən, təbiət qatillərinin ucbatından problemlər günü-gündən artır.
“Qoy başqa şirkətlər də baxıb dərs götürsünlər ki...”
Milli Ekoloji Proqnozlaşdırma Mərkəzinin rəhbəri, ekoloq Telman Zeynalov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, “Beta” ilə müqaviləyə xitam verilməsi üçün kifayət qədər ciddi əsaslar, faktlar var. T.Zeynalov hesab edir ki, bu cür şirkətlər, onların rəhbərləri təbiəti talamaqla, meşələri qırmaqla ölkəyə nə qədər maddi və mənəvi zərər vurduğunun fərqində olmalıdır. T.Zeynalov deyir ki, “Beta” kimi şirkətlərin meşələrə zərər vurması cəzasız qalmamalıdır. “Bilirsiz ki, iqtisadiyyat, biznes maraqları olan yerdə təbiət, ətraf mühitin mühafizəsi ikinci plana keçir. İş adamları, sahibkarlar, şirkətlər gəlir əldə etmək üçün meşələri qırır, dənizi də çirkləndirirlər. Biznes maraqları üçün təbiətə ziyan vuranlar, divan tutanlar ağır şəkildə cəzalandırılmalıdır. “Beta” şirkəti ilə müqaviləyə xitam verilməsini gecikdirmək olmaz. Qoy başqa şirkətlər də baxıb dərs götürsünlər ki, təbiətə qəsd edənlər cəzasız qalmırlar, qala bilməzlər də. Hesab edirəm ki, meşələrə nəzarət gücləndirilməlidir. Şirkətlərlə müqavilə bağlandıqdan sonra onun bütün fəaliyyəti ciddi nəzarət altında olmalıdır. Təbiətə, ətraf mühitə zərər vuran fiziki və hüquqi şəxslərə qarşı barışmaz olmaq lazımdır”.
T.Zeynalov qeyd etdi ki, “Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında” qanunun konkret maddələri pozulur, bu halın qarşısının alınması üçün də ciddi tədbirlər görülməlidir. T.Zeynalovun sözlərinə görə, təbiətə qəsd edənlər cəzasız qalanda bu əməllərini daha da genişləndirirlər. O hesab edir ki, əlaqədar qurumlar heç bir fərq qoymadan təbiətə qəsd edənləri cəzalandırmalıdır.
İradə SARIYEVA
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
