Azərbaycana qonşu dövlətlərdə yayılan koronavirusun “delta” ştammı artıq ölkəmizdə də aşkar edilib. Bu fonda fikirlər səslənir ki, yoluxma qabiliyyəti kifayət qədər yüksək olan “delta” ştammının yayılması davam edərsə, Azərbaycanda yenidən sərt karantin rejimi tətbiq edilə bilər.
Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, bu günlərdə Səhiyyə Nazirliyi, İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi və Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi birgə məlumat yayıb. Məlumatda deyilir ki, koronavirusların mutasiyaları nəticəsində son zamanlar meydana çıxan yeni variantlar bütün dünyada ciddi narahatlıq doğurur: “Ölkəmizdə epidemioloji vəziyyətin nəzarətdə saxlanılması üçün görülən tədbirlər çərçivəsində Milli Hematologiya və Transfuziologiya Mərkəzinin Genetik Diaqnoz Mərkəzində SARS-CoV-2 virusunun genetik variantlarına dair mütəmadi analizlər aparılır. Aparılan araşdırmaların növbəti mərhələsində son dövrdə ölkə xaricindən gələn şəxslərdən alınmış nümunələrdən 31-də B.1.617 (“delta”) variantı, 9-da B.1.1.7 (20 “alfa V1”, Britaniya) variantı aşkar olunub. Dünyada və ölkəmizdə aparılan tədqiqatlardan əldə olunmuş nəticələrin təhlili bir daha göstərib ki, virusun yeni və sürətlə yayılan təhlükəli variantlarından qorunmağın ən effektiv yolu vaksinasiyadır. Bu gün ölkəmizdəki sabit epidemioloji vəziyyəti aparılan vaksinasiyaya borcluyuq. Bir daha bütün vətəndaşlarımızı vaxt itirmədən vaksinasiya olunmağa çağırırıq. Unutmamalıyıq ki, vaksinasiya ilə yanaşı, fiziki məsafənin saxlanılması, maskalardan istifadə və əl təmizliyi kimi qaydalar, virusun variantından asılı olmayaraq, xəstəlikdən qorunmağın, dünyada və ölkəmizdə normal həyata qayıtmağın yeganə yoludur”.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) baş direktoru Tedros Qebreyesus isə bəyan edir ki, koronavirusla bağlı bütün dünyada vəziyyət pisləşir. Onun sözlərinə görə, COVID-19 ilə bağlı vəziyyət getdikcə ağırlaşır və artıq dördüncü həftədir ÜST-nin altı bölgəsindən beşində yoluxma hallarının sayı artır. O, zəngin ölkələri buster dozalar üçün vaksinləri tədarük etməyə deyil, onları yoxsullarla bölüşməyə çağırıb: “10 həftə ərzində davamlı olaraq azalan ölüm hallarının sayı yenidən yüksəlir. Biz dünyanın bütün bölgələrindən xəstəxanaların yenidən tam gücünə qayıtdığı barədə xəbərlər alırıq. Koronavirusun “delta” variantı dünyada sürətlə yayılaraq, yeni yoluxma və ölüm halları sayının artmasına səbəb olur”. Bugünə qədər “delta” variantı 104 ölkədə aşkar edilib və ÜST rəhbərinin dediyi kimi, o, bütün dünyada dominant olacaq: “Vaksinasiyanın az keçirildiyi ölkələrdə vəziyyət xüsusilə ağırdır. “Delta” və yüksək ötürülmə dərəcəsi olan digər variantlar həmin ölkələrdə fəlakətli yoluxma dalğalarına səbəb olur ki, bu da çox sayda xəstəxanaya yerləşdirmə və ölüm hallarına gətirir”. ÜST rəhbəri, hətta daha əvvəl səhiyyə sistemləri sayəsində böyük bir epidemiyanın qarşısını almağı bacaran ölkələrin belə, indi pandemiyanın mərkəzində olduğunu qeyd edib: “Yalnız vaksinlərin köməyilə böhrandan çıxmaq mümkün olmayacaq, lakin peyvənd virusa qarşı mübarizədə bütün mümkün vasitələrdən ən güclüsüdür. Dünya COVID-19 virusunun dəyişməyə və daha yoluxucu olmağa davam etdiyini real zaman rejimində müşahidə edir. Bu gün demək istəyirəm ki, biz ictimai səhiyyə sahəsində fövqəladə vəziyyətin gərginləşməsini yaşayırıq və bu vəziyyət daha böyük dərəcədə insan həyatı, yaşamaq üçün zəruri olan vasitələr, dünya iqtisadiyyatının bərpası üçün təhlükə yaradır". Onun sözlərinə görə, vaksinlərin çox az olduğu yerdə vəziyyət nəzərəçarpacaq dərəcədə daha pisdir, lakin pandemiya heç bir yerdə bitməyib: “Hazırkı kollektiv strategiya mənə meşə yanğını ilə mübarizə aparan yanğın komandasını xatırladır. Bir yerdə su ilə suvarma yalnız həmin yerdə alovu azalda bilər, lakin yanğın hər hansı bir yerdə közərməyə davam edərsə, qığılcımlar nəticədə yayılıb yenidən qorxunc bir alova çevriləcək”. Tedros Qebreyesus xəbərdarlıq edib ki, kollektiv müqavimət olmadan bu “pandemik cəhənnəm odu” söndürülə bilməz. Baş direktor peyvəndlərin qeyri-bərabər və ədalətsiz paylandığını xatırladıb: “Bəzi ölkələr və bölgələr milyonlarla doza sifariş edir, eyni zamanda, digər ölkələrdə səhiyyə işçiləri və ən həssas əhali qruplarının vaksinasiyası üçün lazım olan sayda vaksin yoxdur. Nisbətən yüksək vaksinasiya əhatəsi olan ölkələr, vaksinlərin tədarükünə üstünlük vermək əvəzinə, “Moderna” və “Pfizer” COVAX sisteminin tədarükünə səylərini yönəldə bilərdilər". ÜST rəhbəri bütün dərman şirkətlərini lisenziyalarını, yeniliklərini və texnologiyalarını bölüşməyə çağırıb. O qeyd edib ki, “AstraZeneca” artıq belə bir addım atıb - bütün dünyada peyvəndlərinin lisenziyalaşdırılmasını aparıb və onların istehsalını genişləndirib. O bildirib ki, Avropa, Hindistan və Koreya Respublikasından əlavə, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı Yaponiya və Avstraliyadakı iki istehsal gücünü fövqəladə hallarda istifadə etmək üçün peyvənd siyahısına əlavə edib. Beləliklə, lisenziya müqaviləsi nəzərə alınaraq, “AstraZeneca”nın istehsal ediləcəyi yerlərin sayı beşə çatıb. ÜST-nin immunlaşdırma üzrə eksperti Ann Lindstrand da vəziyyətin ağır olduğunu bildirir: "Digər vaksinlərlə olduğu kimi, koronavirus əleyhinə peyvəndin effektivliyi də vaxt keçdikcə azalır. Lakin tədqiqatlar göstərir ki, ümumilikdə peyvəndlər kifayət qədər yüksək müdafiə səviyyəsini təmin edir". O əlavə edib ki, indi artıq peyvənd olunmuş insanları əlavə müdafiə etmək üçün vaksinləri satın almaq deyil, hər şeydən əvvəl, daha çox insanlara ilk mərhələdə peyvənd vurmaq lazımdır.
Bunlar fonunda hesab edilir ki, Azərbaycanda vaksinasiya prosesi sürətlənməlidir. Məsələ ilə bağlı professor Adil Qeybulla qeyd edir: "Delta" ştammı olduqca təhlükəlidir. 12-20 yaş arası uşaqlarda da buna rast gəlinir. Koronavirusun bu variantının gizli dövrü artıq 7 gün deyil, 3 gündür. Buna görə də xəstəlik tez aşkar olur. Dünyada artım və yoluxma davam edir. Qonşu ölkələrdə və Azərbaycanda "delta" ştammının təsdiqləndiyini nəzərə alaraq, müəyyən karantin tədbirlərinə hazır olmalıyıq”. Onun sözlərinə görə, "alfa" ştammı ilə müqayisədə "delta" variantı 1,85 dəfə daha yoluxucu hesab edilir: "Delta" ştammı "Sars-Cov-2"nin çoxsaylı mutasiyalarından biridir. Burada P-681R mutasiyası baş verir. Bu zaman səthdə olan tikanlı zülalın, buna S zülalı da deyilir, bir fraqmenti dəyişikliyə uğrayır və virus daha yoluxucu xarakter alır. Əsas əlamətlərdən biri halsızlıq, yüksək temperatur, miqren tipində baş ağrıları, boğaz ağrıları, öskürək və rinitdir". Professor bildirib ki, dünyada dördüncü dalğanın qarşısının alınması üçün xeyli işlər görülür: "ÜST-nin təsdiqlədiyi vaksinlər "delta"ya qarşı öz həssaslığını saxlayır. Əgər epidemioloji vəziyyət pisləşərsə, bu vaksinklərin hətta üçüncü dozasının vurulması ehtimalı da nəzərə alına bilər. Həmçinin, karantin qaydalarının sərtləşdirilməsi də vəziyyətdən asılı olacaq. Təəssüflər olsun ki, bu gün əhali arasında sanki karantinin bitdiyi düşüncəsi var. Restoranlarda, ayrı-ayrı yerlərdə biz bunu müşahidə edirik. Əlbəttə, bu yolverilməzdir. Pandemiyanın davam etdiyini unutmamalı və baş verə biləcək problemlərin qarşısını almalıyıq".
Nahid SALAYEV
