“Bizim toy çox eybəcər toydur və bu toyu eybəcərlikdən xilas etməliyik. Toylarımızda yeni standartlar tətbiq edilməlidir. Biz çalışacağıq ki, toy sahibləri, vətəndaşlarımız şadlıq evlərinin soyğunçuluğundan xilas edilsin. Azərbaycanda yeni toy modeli yaradılmalıdır. Biz milli ənənələrimizə, dinimizə, dəyərlərimizə zidd olan bu istafçılıqdan xilas olmalıyıq”. Bunu “Bakı-Xəbər”ə İctimai Nəzarət Mərkəzinin mütərəqqi toy modellərinin yaradılması zərurəti ilə bağlı bəyanatını şərh edərkən tanınmış sosioloq, professor Əhməd Qəşəmoğlu bildirib.
Ə.Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, artıq bu sahədə işlərə başlanıb və bu təşəbbüsün həyata keçməsi üçün bütün mümkün variantlardan istifadə ediləcək, bu iş axıra çatdırılacaq, yarıda saxlanmayacaq: “Bizim əsrlərdən bəri davam edən, formalaşan, ata-babalarımızdan miras qalan toy adət-ənənələri, dəyərləri olsa da, təəssüflər olsun ki, bu dəyərlər təhrif edilib, tamamilə kökündən uzaqlaşdırılıb. Hökmən o demək deyil ki, biz əlli, yüz il bundan əvvələ qayıtmalıyıq, ata-babalarımızdan qalan ənənəvi toy modelindən istifadə etməklə və müasirliyi nəzərə almaqla yeni toy modeli yaratmalıyıq. Biz inkişaf etmiş Türkiyənin, Almaniyanın təcrübəsini də nəzərə alaraq, toylarımızı o şəkildə etməliyik. Amma bizim toy eybəcər toydur. Toyda bütün əndazələr aşılır. Bunun qarşısının alınması mütləqdir.
50-60 növ, çeşid menyunu qoyur toy sahibinin qarşısına və qat-qat baha qiymətə satırlar. Sonra isə stolların üstündən yığılaraq sonrakı toy mərasimləri üçün saxlanan növbənöv yeməklər (bəzən 50-dən çox müxtəlif yeməklər, salatlar və s) növbəti toy mərasimi keçirənlərə, əslində, zorla satılır. Toydan sonra toy sahibinə stolların üstə qalan məhsullara – qidalara, şirniyyata, içkilərə, çiçəklərə əl vurmaq, onları götürmək qadağan edilir. Yəni bütün bunlara son qoyulmalıdır”.
“Mədəniyyət Nazirliyi, Milli Məclis, AMEA-nın Folklor İnstitutu, digər əlaqədar qurumlar bir araya gəlib...”
Ə.Qəşəmoğlu hesab edir ki, pandemiyaya qədər mövcud olan toy adətlərinin geri qayıtmasına heç cür yol vermək olmaz və bu təhlükənin qarşısı alınmalıdır. Müsahibimizin bildirdiyinə görə, biz toyların açıq havada keçirilməsinə üstünlük verməliyik və bunun da xeyri var: “Açıq havada toyların keçirilməsinə üstünlük verilməlidir, bunun üstünlüyü çoxdur, bu, pandemiya dövründə yoluxmanın qarşısını almaq üçün əlverişlidir. Noyabr ayına qədər açıq havada toy etmək mümkündür. Əsasən toyları gündüz saatlarında açıq havada etməliyik. Toylarda şadlıq evləri sahiblərinin təqdim etdiyi menyunun üzərində məhdudiyyətlər tətbiq edilməlidir. Hər bir restorana gedəndə sənə 50-60 növ yemək məcburi şəkildə verilməsin, sən seçimini etməlisən və neçə cür yemək istəyirsən, onu seçib göndərməlisən. Stolların qiyməti də tənzimlənməli və qiymət artımına konkret məhdudiyyət qoymaq lazımdır ki, menyu filan qiymətdən yuxarı keçməməlidir. Bir sıra məsələ ilə bağlı məhdudiyyət tətbiq edilməlidir. Bu, musiqi ilə də bağlı olmalıdır ki, milli musiqimizə zidd olmasın. Biz təklif edirik ki, Mədəniyyət Nazirliyi, Milli Məclis, AMEA-nın Folklor İnstitutu, digər əlaqədar qurumlar bir araya gəlib Azərbaycanın milli adət-ənənələrinə uyğun olaraq və müasir tələbləri də nəzərə alaraq, yeni bir toy modeli hazırlayaq. Burada uyğun qurumlar birgə çalışmalıdırlar. İndiyə qədər tətbiq edilən toy modelləri biabırçıdır, eybəcərdir, yeni toy modelinə ehtiyac var” - deyə Ə.Qəşəmoğlu bildirdi.
İradə SARIYEVA
