Qonşu ölkələrdə mövcudluğu təsdiqlənən COVID-19-un daha dəhşətli növü kimi qiymətləndirilən Hindistan ştammının bir neçə varintda yayıldığı haqqında təsdiqlənmiş məlumatlar var. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) COVID-19-un bu növünün Avropaya yayılacağını da istisna etmir.
Gürcüstanda və Rusiyada yayılan Hindistan ştammının bizim ölkəyə də keçəcəyi gözlənilməz deyil. Bu səbəbdən də ehtiyatı əldən verməməli, daha güclü təhlükəsizlik tədbirləri görməliyik.
Hindistan ştammının daha çox mədə-bağırsaq sistemini hədəfə alıb sıradan çıxardığı deyilir. Hindistan ştammından qorunmaq üçün nə etmək lazımdır?
Virusoloqlar deyirlər ki, Hindistan ştammından qorunmaq üçün beş dəfə çox anticism lazımdır.
Həkim infeksionist, “Lider-təbabət” tibb mərkəzinin baş həkimi, tibb elmləri namizədi Yevgeni Timakov COVID-19-un Hindistan ştammının niyə təhlükəli olması, peyvəndlərdən sonra xəstələnmə risqi və pandemiyanın nə vaxt bitəcəyi barədə “Sputnik”ə məlumat verib. “Virus ehtimal olunduğundan daha sürətli mutasiyaya uğrayır. Əvvəllər virus bizim immun sərhədimizi keçə bilmirdi. Bəli, onlar patogen idi, ciddi koronavirus sonrası sindromlar yaradırdı, ancaq onlara əhalinin 30%-i həssas idi – bu virusla, hətta xəstələrlə sıx təmasda olarkən onlar yoluxmurdular. Bu, virusun xoşuna gəlmədi və o, öz xüsusiyyətlərini dəyişərək bizə adaptasiya olunmağa qərar verdi”.
O qeyd edib ki, Uhan koronavirusu ötən ilin payızında dəyişməyə başlayıb. Əvvəlcə bu, daha təhlükəli və aqressiv Britaniya ştammına döndü və bütün dünyaya yayılmağa başladı. Virus əlverişli şəraitə düşdü. Sonra isə hər bir ölkənin öz mutasiyası başlandı. “Epidemioloji cəhətdən əhəmiyyətli mutasiyalar Rusiyada da vardı – Sibir və şimal-qərb ştammları əmələ gəldi. Ancaq onlar sonradan yayılmadı, o qədər də patogen əsaslı olmadı. İsti ölkələrdə - Braziliya, Cənubi Afrika, Hindistanda yaranan mutasiyalar isə o dərəcədə dəyişdi ki, çox təhlükəli oldu. Hazırda ən patogen ştamm Hindistan ştammıdır, onun artıq beş mutasiyası var”, - infeksionist deyib.
Doktor Timakovun sözlərinə görə, ən qorxulusu odur ki, Hindistan ştammı insanın immunitet baryerlərini aşa bilir, immunitetdən maskalanır və xəstəliyin klinik şəklini dəyişir. Virus özünü adi KRVİ kimi aparır, ancaq daha ciddi proseslərə səbəb olur.
COVID-i dayandırmaq əsasdır, yoxsa?
“Bəs onu necə dayandırmaq olar” sualına Yevgeni Timakov belə cavab verib ki, əsas məsələ bu deyil, əsas məsələ əhalinin çox olduğu yerlərdə, xüsusilə özü üçün rahat məkanlarda onsuz da hazırlıqsız olan immun hədlərini aşmağa başlayan daha ciddi ştammın yaranmasından qaçınmaqdır.
“O insanlar immuniteti zəif olanlar, təkrar yoluxanlar, artıq koronavirus infeksiyasına qarşı immuniteti olanlardır. O isə həmin immunitetdən yan keçdi və o adamları yoluxdurdu. İndi görürük ki, Hindistanda Delta ştammından başqa, artıq daha aktiv Delta+ ştammı da yaranıb. İndi əsas məsələ ondan qorunmaq deyil, illər uzunu qorxu ilə yaşamamaq üçün, ümumiyyətlə, bu pandemiyanı necə bitirməkdir. Bunun üçün insanların orqanizmində aktiv virusneytrallaşdırıcı anticismlər formalaşdırılmalıdır”, - infeksionist əmindir.
“COVID-19-un Hindistan ştammına yoluxmamaq üçün orqanizmdə aniticismlərin sayı normadan beş dəfə çox olmalıdır”, - Timakov qeyd edir. Eyni zamanda, o, antitellərin sayı azalmamış peyvənd olunmağı məsləhət bilir. Həkimin sözlərinə görə, anticismlərin yüksək səviyyəsi olarkən də peyvəndlənmək olar, tədqiqat göstərib ki, bütün ölkələrdə və bütün platformalarda bu, təhlükəsizdir.
Anticismlərin necə yaranmasına gəlincə, Y.Timakov deyib ki, “Sputnik V” çox effektivdir, o, anticismləri xəstəlik keçirən orqanizmlərdən dəfələrlə çox artıra bilir. “Təkcə “Sputnik V” deyil, bütün vaksinlər, platformalar xəstəlik keçirən orqanizmlərdən 1.3-1.5 dəfə çox virusneytrallaşdırıcı anticism yarada bilir. Vaksin orqanizmdə daha effektivdir”, - mütəxəssis deyir. “Yoluxub sağalmaq, süni ventilyasiya aparatına qoşulmaq yox, postkoronavirus sindromu daha qorxuludur. 50 yaşdan yuxarı adamlarda bu, hər hansısa formada var. O, qana, qan hüceyrələrinə, endotellərə, damarlara, əsəb sisteminə, ümumiyyətlə, orqanizmimizə təsir edir. Bunun hamısı koronavirusdur və ona yoluxmamaq üçün yeganə dərman vaksindir. Vaksin özündə heç bir virus daşımır və ətrafdakılar üçün yoluxucu deyil”.
O qeyd edib ki, ancaq peyvənd olunmuş insanın orqanizmində birinci və ikinci peyvənd arasında virusneytrallaşdırıcı anticism yaranmaya da bilər. Ona görə də o xəstələnə bilər. Bu, peyvənd olunmuş insanların bir qisminə - 2-30%-nə aiddir, ancaq bu baş verə bilər. “İki peyvənddən sonra da xəstələnmək olar, ancaq vaksin ciddi ağırlaşmalardan, xəstənin xəstəxanaya düşməsindən qoruyur. Məhz peyvənd olunmuş insanlarda simptomlar daha yüngül formada keçir, hətta elə olur ki, insan özündə koronavirus olduğunu heç bilmir də. Ancaq bu o demək deyil ki, virus orqanizmdə yoxdur. Peyvəndlənmiş insan koronavirus infeksiyasına yoluxsa, yenə də ətrafdakılar üçün təhlükəli olacaq” - deyə mütəxəssis qeyd edib.
Hindistan stammı çox dəhşətlidir. 5 qat anticismin formalaşması üçün nə etməliyik ki, Hindistan ştammından müdafiə olunaq, qoruna bilək?
“…yeni ştammlardan da qoruyur”
“Sağlamlığa Xidmət” İctimai Birliyinin icraçı direktoru Pərvanə Vəliyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Hindistan ştammından qorunmaq üçün peyvənlənmə vacibdir: “Vaksinlər anticism yaradır, xüsusilə “Pfizer”, “Moderna”, “Vaxzevria” vaksinlərinin effektivlik dərəcəsi daha yüksəkdir. Vaksinlər yeni ştammlardan da qoruyur. Vaksin vurulmuş şəxslər yeni ştammlara yoluxduqda belə onlar bu xəstəliyi ağırlaşma halı olmadan keçirir və tez müddətdə bərpalaşırlar. Hazırda dünyada COVID-lə bağlı epidemioloji vəziyyət kəskin haldan enişə doğru gedir, baxmayaraq ki, yeni və dəhşətli ştammlar da var. Hər kəs vaksin olunarsa, virusa qarşı kütləvi immunitet yaranacaq”.
İradə SARIYEVA
