Son zamanlar ən çox müzakirə edilən və barəsində həyəcanla danışılan məsələlərdən biri Bakıdakı doğum evlərində körpələr üçün süni qidaların təbliğinin genişləndirilməsidir ki, bu barədə mütəxəssislər ciddi narahatlıq keçirirlər.
Xüsusən də özəl klinikalarda süni uşaq qidalarının reklamının geniş vüsət aldığı bildirilir. Yayılan məlumatlara görə, bəzi həkimlər analara ana südünü deyil, onların işlədikləri və reklamını apardıqları firmaların süni uşaq qidalarını uşaqlara verməsini tələb, yaxud tövsiyə edirlər. Halbuki, qanunvericiliyə görə də körpələrə süni qida deyil, ana südü tövsiyə olunur.
Hətta tanınmış pediatr Aytən İsmayılzadə sosial şəbəkə hesablarında paylaşdığı məlumatda bu məsələyə tənqidi yanaşıb: “Hələ də süni qidanın adını yazıb yeni doğuş edən ananın əlinə verirlər”.
O bildirib ki, yeni doğuş edən anaya alternativ vermək olmaz: “Onun nəinki adını yazıb əlinə vermək, heç qulağına pıçıldamaq da olmaz. Çünki süd hasilinə cavabdeh olan prolaktin hormonu beyində ifraz olunur və o, psixikanın təsirinə məruz qalır. Şüuraltı olaraq “çatmasa, bundan verəcəm” fikri artıq onun tənbəlliyinə, südün azalmasına gətirir.
Hər cür ana var. Bəlkə kimsə qorxduğundan, kimsə rahatlıqdan, kimsə səbrsizlikdən bu yola qaçacaq. Amma onu bu yola çəkmək olmaz. Çünki biz onu günahlandıra bilmərik ki, sənin ağlın harada idi. Onun uşağına öz uşağımız kimi sahib çıxmırıqsa, günah elə özümüzdədir”.
Qeyd edək ki, A.İsmayılzadənin sözügedən paylaşımı geniş müzakirələrə səbəb olub. Pediatrla yanaşı, bir neçə şəxs də bununla bağlı müvafiq addımlar atılması üçün Səhiyyə Nazirliyinə müraciət edib.
Səhiyyə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən mətbuatın sorğusuna cavab olaraq bildirilib ki, pediatrın paylaşımında nəzərdə tutulan müəssisə özəl klinikadır: “Qeyd edilənə görə, A.İsmayılzadənin paylaşımında yer alan resept vərəqəsinin aid olduğu “Leyla Medical Center”dir.
Son olaraq əlavə edək ki, “Körpələrin və erkən yaşlı uşaqların qidalanması haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 10.6. maddəsinə görə, süni qida məhsullarının reklamının hamilə qadınlar və analar arasında, tibb müəssisələrində yayımlanması qadağandır”.
Ekspertlər deyirlər ki, bəzi həkimlər işbazlarla, süni uşaq qidaları şirkətləri ilə əlbir işləyir və reklamı qadağan edilən süni uşaq qidalarının reklamı ilə məşğul olurlar.
Lalə Mehralı: “Bu, təkcə bir klinikada deyil, əksər klinikada həkimlərin çox rahatlıqla etdiyi hərəkətdir”
“Sağlam Toplum” İctimai Birliyinin sədri, tanınmış sosioloq Lalə Mehralı bizimlə söhbətində təəssüflə bildirdi ki, klinikalarda süni uşaq qidalarının reklam edildiyi gizlin deyil: “Bu, təkcə bir klinikada deyil, əksər klinikada həkimlərin çox rahatlıqla etdiyi hərəkətdir. Yəni uşaq doğulur, ana döşünə salmadan tez uşaq palatasına aparılır və anaya da “yorğunsan, özünə gəl” və sair deyib müxtəlif bəhanələr uydururlar. Bir çox klinikada həkimlər çalışırlar ki, uşağa ana südü deyil, süni uşaq qidası versinlər. Əksəriyyət həkim belədir. Tək-tük vicdanına və andına sadiq qalan həkimlər var ki, ilk iki saat ərzində uşağı ananın sinəsinə qoyurlar. Bu, qanunlarla da belə tənzimlənir, həkimlərin tibbi baxımdan inandığı məsələ də budur ki, iki saat ərzində uşaq əmizdirilməlidir. Yəni tibbi baxımdan belə olmalıdır. Uşaq ana döşünə təmas etməlidir ki, orqanizm süd ifraz etsin”.
Əksər halda isə müxtəlif bəhanələrlə uşağın ana südü ilə qidalanmasının qarşısını alırlar. Həkimlərin müxtəlif bəhanələr gətirməklə ailəyə uşaq üçün süni qida aldırdıqlarını deyən L.Mehralı “bu halı birbaşa yaşayan insan kimi deyə bilərəm ki, gözün açıq olmadısa, savadsız oldunsa, bu barədə məlumatsızsansa, süni uşaq qidalarının təhlükəsi barədə xəbərin yoxdursa, onların toruna düşürsən. Həkimlər “sənin südün yoxdur, sənin südünün tərkibi zəifdir, sənə əmizdirmək olmaz, südünü uşaq orqanizmi götürmür, südün yağlıdır, mikrobludur, cırdır” kimi çox bəhanələr edirlər… Amma andına sadiq qalan vicdanlı həkimlər belə ucuz yollara getmirlər, süni uşaq qidalarının reklamından qazana biləcəyi pulu haram görürlər. Bu haramdır, insanların sağlamlığı üzərindən qazanılan bir puldur. O həkimlər uşaqların sağlamlığını qurban verərək pul qazanırlar. Bir qutu uşaq qidasından 50 manat rüşvət alan həkimlər var. Bir həkim bir uşağa süni uşaq qidası təyin edirsə, hər uşağa görə 50 manat faiz alır” - deyə L.Mehralı qeyd etdi.
Aytac Kərimli: “...ana südünün verilməsi mütləq şəkildədir”
Paylaşımında yer alan resept vərəqəsinin aid olduğu “Leyla Medical Center”in ictimaiyyətlə əlaqələr departamentinin rəhbəri Aytac Kərimli sorğumuza cavab olaraq bildirdi ki, pediatrın başqa bir həkimin yazdığı resepti ictimailəşdirməsi düzgün deyil, bu, həkim etikasına da uyğun gəlmir.
A.Kərimli qeyd etdi ki, təmsil etdiyi klinika qaydaları pozub hansısa süni uşaq qidasının reklamı ilə məşğul olmayıb. “Birincisi, həkim etikasına uyğun gəlməyərək, başqa bir həkimin yazdığı resepti paylaşıb, ictimailəşdirib. Pasient də bu paylaşımdan əvvəl bizimlə əlaqə saxlamalı idi.
Paylaşımda qeyd olunub ki, bizim həkim tərəfindən uşağa süni qida təyin olunub. Həmin reseptdə, əslində, qeyd olunub ki, ana südünün verilməsi mütləq şəkildədir. Ana südünün təbliğatı birbaşa uşaq doğulandan bizim mərkəzimizdə aparılır, hər bir anaya uşağına ana südü verməsi ilə bağlı təlim keçirik. Uşaq doğulandan sonra detallı şəkildə hər bir proses izah olunur. Amma burada bir başqa məsələ var, orada ana südü kifayət etmədikdə, süni qidaya keçid məsləhət görülüb. Amma burada yenə də seçim valideynə bağlıdır, əlbəttə, ona heç kim müdaxilə edə bilməz. Ana məsləhət bilərsə, ehtiyac duyarsa, südünün azlığını görərsə və hiss edərsə, pediatrla məsləhətləşib ana südündən əlavə, süni qidaya keçid edə bilər. Bu, birbaşa olaraq, ananın, valideynin öz şəxsi seçimidir. Heç bir həkim heç bir zaman bunu məcburi təyin edə bilməz. Faiq həkim də qeyd edib ki, ana südü mütləqdir, amma ehtiyac olsa, süni qidaya keçə bilərsiniz. Sadəcə, bunu məsləhət görüb”
İradə SARIYEVA
