Orta ümumtəhsil məktəbləri üçün dərsliklərin ənənəvi olaraq eyni müəlliflər tərəfindən yazılması cəmiyyətdə şübhələr yaradır ki, necə ola bilir, bütün dərsliklər yalnız bir qrup tərəfindən yazılır.
Millət vəkili, tanınmış təhsil mütəxəssisi Etibar Əliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında dərsliklərdəki ən ciddi problemlərdən birinin müəllif monopoliyası olduğunu deyib. “...Uzun illərdir fizika dərsliyi monopoliyadadır. Riyaziyyat dərslikləri çox uzun illər monopoliyada qalıb. Ona görə də heç kim, hətta dərslik yazmaq təcrübəsi olan müəlliflər də bu dərsliklərə müdaxilə edə bilməyiblər. Çox təəssüflər olsun ki, vaxtilə Təhsil Nazirliyinin nəzdində ilk olaraq yaradılmış Dərsliklərin Qiymətləndirmə Şurası bu məsələlərə göz yumub. Yəni çoxsaylı hal olub ki, məsələn, Dərsliklərin Qiymətləndirmə Şurasının üzvləri dərslik müəllifi olublar...”.
“Dərslik tenderlərində monopoliyanı inkar etmək günəşin varlığını inkar etmək kimi bir şeydir”
Dərsliklərin monopoliyada olduğunu tanınmış təhsil mütəxəssisi Kamran Əsədov da təsdiqləyir. E.Əliyevin fikrini dəstəkləyən K.Əsədov qeyd etdi ki, dərsliklərlə bağlı müəllif monopoliyasını yaradan nəşriyyatlar və onları dəstəkləyən bəzi təhsil məmurlarıdır. “Məsələ dərsliklərin müəllif monopoliyasında olmasından daha çox dərslikləri yazan müəlliflərin peşəkarlığı ilə bağlıdır. İndiyə qədər belə bir fikir, təsəvvür formalaşdırılıb ki, yalnız filankəslər dərslik yaza bilər. Mən özüm də dərslik müəllifiyəm. Dərsliklərin yazılmasını müəllif monopoliyasına salan nəşriyyatlar və bəzi təhsil məmurlarıdır. Siz dərslik yazın, amma elə nəşriyyatlar var ki, onlar sizin yazdığınız dərsliyi qəbul etməyəcək, yalnız öz seçdikləri, uzun illərdir iş birliyində olduqları müəlliflərin dərsliyini qəbul edəcəklər. Ölkədə nə qədər nəşriyyat dərslik yazmaq təcrübəsinə malikdir, tenderdə iştirak edə bilir? Gedin tenderdə qalib gələn dərsliklərə baxın, hamısı eyni nəşriyyatların məhsuludur. Monopoliyanı nəşriyyatlar yaradırlar. Eyni müəlliflər eyni nəşriyyatlarla işləyirlər, tenderə də onlar qoşulurlar və ekspertlər də bəlli nəşriyyatların çap etdikləri dərsliklərə müsbət rəy verirlər. Dərslik tenderlərində monopoliyanı inkar etmək günəşin varlığını inkar etmək kimi bir şeydir. Kor-kor, gör gör. Yəni bu birmənalı şəkildə belədir. Monopoliya var, bu da nəşriyyatların monopoliyasıdır. Bəzən zay, yararsız dərsliklər belə nəşriyyatların gücünə, əlaqələrinə görə tenderdə qalib elan edilir. Təcrübə var, onu heç kəs inkar edə bilməz”.
Dərsliklərin tamamilə müstəqil müəlliflər qrupu tərəfindən yazılmalı olduğunu deyən K.Əsədov hesab edir ki, bir dərslik bir komandaya verilməməlidir, məsələn, dərslik komponentləri yazılıb qurtarandan sonra ən yaxşılarını seçib vahid dərslik halına gətirməliyik, ayrı-ayrı müəlliflərin yazdıqlarını vahid dərslikdə birləşdirməliyik. Bunları etməsək, yenə də keyfiyyətsiz, yararsız dərsliklərin bizim məktəblərə ayaq açacağını deyən K.Əsədovun sözlərinə görə, monopoliyanın yaradılmasında məmurların da günahı az deyil: “Hansı müəllifin, hansı nəşriyyatın dərslikləri tenderlərə qoşulub qalib gəlirsə, demək, onlar məmurlarla əlaqəlidirlər, himayə olunurlar. Bu birmənalı olaraq belədir. Amma monopoliyanı müəlliflər yox, nəşriyyatlar yaradır, müəllif nəşriyyatı deyil, nəşriyyatlar müəllifləri seçirlər”.
İradə SARIYEVA
