Azərbaycanda avtomobillərə nömrələrin alınmasına görə dövlət rüsumunun məbləği “Dövlət rüsumu haqqında” Qanunla 22 manat müəyyən edilib. Sonu cüt rəqəmli, eyni hərfli nömrələrin isə dövlət rüsumu 500-2500 manat arasında dəyişir.
Lakin Azərbaycanda qeyd olunan məbləğdən dəfələrlə baha qiymətə satılan nömrələrə rast gəlmək mümkündür. İnternetdə kiçik araşdırmamız zamanı öyrəndik ki, müxtəlif sosial şəbəkələrdə bahalı telefon və avtomobil nömrələrinin alqı-satqısı ilə məşğul olan səhifələr fəaliyyət göstərir. Məsələn, həmin səhifələrdə “99 LL 999", ”99 VV 999" kimi nömrələr 200 min manata satılır. Rəqəmlərin və hərflərin kombinasiyasından asılı olaraq qiymətlər dəyişir. Lakin qiymətlər 2500 manatdan ucuz deyil. Qanuna görə, avtomobilsiz nömrənin heç bir əhəmiyyəti yoxdur və buna görə də heç kim avtomobilsiz nömrə sata bilməz. Lakin nömrə satanlar bu məsələdən də çıxış yolu tapırlar. Belə ki, iki nəfər bir-biri ilə razılaşıraq ikitərəfli əməliyyat edir. Nəticədə nömrə bir maşından digərinə keçir. Yəni alan şəxs dövlətə deyil, öz aralarındakı razılığa uyğun olaraq satan şəxsə pul ödəyir. Bu məsələdə dövlət orqanı heç bir müdaxilə edə bilməz. Rəsmiləşdirmədə yalnız nömrənin bir şəxsdən digərinin adına keçməsinə görə dövlət rüsumu ödəyirlər. Bu isə maksimum 70 manat olur. Burada ”qanunsuzdur" ifadəsi yol hərəkəti qaydaları ilə deyil, vergi məsələsi baxımından keçərlidir. Belə ki, 50 minə, 70 minə nə isə satırsansa, bunun vergisini də ödəməlisən.
Eyni halı biz bahalı telefon nömrələrinin alqı-satqısına da şamil edə bilərik. Bu cür əməliyyatların vergidən yayındırılması üçün məsuliyyət nəzərdə tutulurmu?
İqtisadçı ekspert Günay Hüseynova “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, dövlət qeydiyyat nişanında əks olunan rəqəmlərin və ya hərflərin kombinasiyası hər zaman insanların maraq dairəsində olub: “Bu kimi hallarda avtomobil sahibi istədiyi avtomobil nömrəsini almaq üçün maddi tərəfini düşünmür və istənilən məbləğı ödəyir. Hətta bəzi dövlət qeydiyyat nişanlarının qiyməti avtomobil qiymətindən baha olur. Əslində qeydiyyat nişanlarının alqı-satqısı mümkün deyil, bu sadəcə, bir adamın adından başqa adamın adına keçirilmə ilə olur. Qiymətlər Daxili İşlər Nazirliyinin Dövlət Yol Polisi tərəfindən müəyyən edilən tariflərə uyğun deyil. Dövlət rüsumu haqqında qanunda dövlət qeydiyyat nişanlarının vətəndaşlara verilməsi ilə bağlı rüsumlar var. O rüsumdan əlavə ödəniş alına bilməz. Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan standart qiymətlər var. Belə ki, 001-009 arası 1500 AZN, qosa hərf varsa, 2500 AZN. 100-900 arası 1000 AZN, qoşa hərf varsa 1500 AZN. 555 - 666 kimi nömrələrdə isə 500 AZN, qosa hərf olarsa 1000 manat. Sadə nömrələrdə və ya alıcının ad-soyadının baş hərfləri əks olunduqda minimal dövlət rusumu əsasında ödənilir. Telefon nömrələrinin baha satılması da iki tərəfin razılığı əsasında baş tutur. Bu kimi hallar ada keçirilmə ilə baş tutur. Bir şəxs “zerkalni" telefon nömrələrini öz adına alır, daha sonra istənilən qiymətə satışa çıxarır. Nə qədər ki, bu nömrələrin (istər avtomobil, istər telefon nömrəsinin) alıcıları və “şöhrətpərəstlər” var, bu kimi hallar da baş verəcək. Qanuni yolla qadağa qoyulması istənilirsə, o zaman addan-ada keçirilmə ləğv olunmalıdır”.
Ekspertin sözlərinə görə, iki tərəf arasında baş tutan bu sövdələşmədə vergidən yayınma olmur: “Çünki rüsum addan-ada keçirilməyə görə ödənilir. Əksər hallarda isə vergidən yayınmaq üçün nömrə ilə bağlı sövdələşmədə məbləğ minimal göstərilir. Qanunvericilikdə olan bu boşluq nəticəsində külli miqdarda vəsait büdcədən yayındırılır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
