Azərbaycanda əlilliyi olan şəxslərin sayı 600 min nəfərdən çox olsa da, onların, sadəcə, 5 faizi işləyir. Bu da çox aşağı göstəricidir. Çünki bir sıra ölkələrdə işləyən əlilliyi olan şəxslərin sayı daha çoxdur.
Azərbaycanda əlilliyi olan insanların işə qəbulunda ciddi problemlər yaşanır və onlar çox nadir hallarda işə götürülür. Bizdə idarə və müəssisələr müxtəlif bəhanələrlə əlilliyi olan şəxsləri işə götürmürlər.
"Məşğulluq haqqında" Qanuna əsasən, sosial müdafiəyə xüsusi ehtiyacı olan və işə düzəlməkdə çətinlik çəkən vətəndaşlar üçün mülkiyyətindən və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, bütün müəssisə, idarə və təşkilatlarda (kvota şamil olunmayan müəssisələr istisna olmaqla) kvota üzrə xüsusi iş yerləri müəyyən edilməlidir. Qaydaya əsasən, kvota müəssisələrdəki işçilərin orta sayının 5 faizindən çox olmamaq şərtilə müəyyən edilir. İşçilərinin sayı 25-dən 50-dək olan müəssisələrdə işçilərin orta illik siyahı sayının 3 faizi (bir iş yerindən az olmamaqla) miqdarında həmin iş yerlərindən biri əlilliyi olan şəxslər üçün nəzərdə tutulur. İşçilərinin sayı 50-dən 100-dək olan müəssisələrdə işçilərin orta illik siyahı sayının 4 faizi miqdarında (işçilərin orta illik siyahı sayının 2 faizi əlilliyi olan şəxslər üçün nəzərdə tutulmaqla) müəyyənləşdirilir. Eləcə də işçilərinin sayı 100-dən çox olan müəssisələrdə işçilərin orta illik siyahı sayının 5 faizi miqdarında (işçilərin orta illik siyahı sayının 2,5 faizi əlilliyi olan şəxslər üçün nəzərdə tutulmaqla) əlillərə iş yeri ayrılır. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanının göndərdiyi əlilləri, sağlamlıq imkanları məhdud olan 18 yaşınadək şəxsləri və sosial müdafiəyə xüsusi ehtiyacı olan digər şəxsləri onlar üçün kvota üzrə müəyyən olunan iş yerlərinə qəbul etməyənlər cərimə olunurlar. Bu cərimənin məbləği 1500 manatdan 2000 manatadəkdir. Ancaq, praktiki olaraq, bu cəza işləmir. Problem ondadır ki, müxtəlif vasitələrlə müəssisələr bundan yayına bilirlər.
Sözügedən məsələ ilə bağlı Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin mövqeyini öyrənə bilmədik.
“Yeni sistem qüvvəyə minəndən sonra əlilliyi olan şəxsləri işə götürməyən müəssisələr, avtomatik olaraq, cərimələnəcəklər”
Məsələyə münasibət bildirən Əlil Təşkilatları İttifaqının sədri Davud Rəhimlinin sözlərinə görə, cərimə cəzasının praktiki işləməsi ilə bağlı tədbirlər görülür: “Həm qanunvericiliyə, həm də Nazirlər Kabinetinin kvota ilə əlaqədar qərarına əsasən, idarə və müəssisələr əlilliyi olan şəxslərin məşğulluğunu təmin etməlidirlər. Ümumiyyətlə, bununla bağlı Nazirlər Kabineti tərəfindən 9 əhali qrupu müəyyən edilib. Ancaq burada əsas üstünlük əlilliyi olan şəxslərə verilir. Yəni müəssisə müvafiq iş yerlərini uyğunlaşdırmalı və əlilliyi olan şəxsləri ora götürməlidir. Ancaq təəssüflər olsun ki, Azərbaycanda bu işləmir. Lakin sözügedən məsələdə artıq müəyyən ümidverici məqamlar var. İş ondadır ki, artıq ƏƏSMN-in Baş Dövlət Məşğulluq Agentliyi tərəfindən cərimə sanksiyalarının işləməsi ilə əlaqədar yeni sistemin yaradılması ilə bağlı işlər görülür. Söhbət ondan gedir ki, bununla bağlı sistem elektronlaşdırılır. Yeni sistem qüvvəyə minəndən sonra əlilliyi olan şəxsləri işə götürməyən müəssisələr, avtomatik olaraq, cərimələnəcəklər. Bu zaman, əvvəlki kimi, cərimələrdən qaça bilməyəcəklər. Sözügedən məsələ təşkilat olaraq uzun müddətdir bizim də diqqətimizdədir. Faktiki olaraq, cərimələrin tətbiqi mexanizmi işləmir. Ancaq yeni sistemin yaradılması ümid verir ki, bu sahədə vəziyyət dəyişəcək”.
ƏTİ sədri hesab edir ki, bu problem nə qədər tez həll olunsa, o qədər əlilliyi olan şəxslərin xeyrinə olacaq.
Vidadi ORDAHALLI
