“Azərbaycan nadir ölkələrdəndir ki bütün bank əmanətləri dövlət tərəfindən sığortalanır. Bu, banklara edilən böyük dəstəkdir, güzəştdir, eyni zamanda, onların məsuliyyətini artırır. Əgər özəl banklar tərəfindən hər hansı bir sürpriz olarsa, onlar özündən küssünlər”.
Bunu Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2019-2023-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”nın icrasının birinci ilinin yekunlarına həsr olunan konfransda çıxış edərkən deyib.
Prezident çıxışı zamanı qeyd edib ki, iqtisadiyyat artdıqca, iqtisadi vəziyyət yaxşılaşdıqca, uçot dərəcəsi də aşağı düşür. Bu il də aşağı düşüb, təqribən 7 faizdən bir qədər çoxdur: “Əlbəttə ki, özəl banklar da faiz dərəcələrini aşağı salmalıdırlar. Çünki Mərkəzi Bank tərəfindən artıq qərar qəbul edildi, keçən il və bu il uçot dərəcəsi müntəzəm olaraq aşağı düşür. Bu proses davam etdirilir”.
Qeyd edək ki, ölkə rəhbəri hər dəfə hökumətin hesabatı keçiriləndə bank sistemində olan neqativlərə toxunur. Özəl bankların faiz dərəcəsini aşağı salmasının vacibliyi barədə fikir bildirsə də, banklar hələ də faiz dərəcələrini olduğu kimi saxlayırlar.
Məlumdur ki, bank sisteminin sağlamlaşdırılması ilə əlaqədar əlavə tədbirlər görülüb, dollarla olan kreditlər üçün 620 milyon manat vəsait cəlb olunub, Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini 7 faizə salıb, amma kommersiya banklarında faiz dərəcələri aşağı salınmır. Çünki banklar yalnız öz mənfəətlərini güdürlər.
“Banklarda faizlərin yüksək olması Mərkəzi Bankın resurslarının kommersiya banklarında azlığından irəli gəlir”
Məsələ ilə bağlı fikir bildirən iqtisadçı-ekspert Pərviz Heydərov qeyd etdi ki, banklarda faizlərin yüksək olması Mərkəzi Bankın resurslarının kommersiya banklarında azlığından irəli gəlir: "Kredit faizləri həmişə yüksək olub. Bu da bilavasitə biznes kreditlərinin təmin edilməsində ən mühüm və ciddi problem sayılıb. Təəssüflər olsun ki, Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsi, yəni ümumi kreditlər üzrə qiymət səviyyəsinin dəyişdirilməsi siyasəti heç vaxt bizdə kredit faizlərinə ciddi şəkildə təsir göstərməyib. Xüsusilə də keçən və ondan əvvəlki ildən etibarən uçot dərəcəsinin aşağı endirilməsinə başlanıb. Hər dəfə 0.25 faiz dərəcəsində enmə olur. Keçən il 8 dəfə bu məsələyə baxılıb, 7-də uçot dərəcəsinin səviyyəsi aşağı salınıb. Bu il də bir neçə gün öncə uçot dərəcəsi 0.25 faiz endirilərək 7.25 səviyyəsinə çatdırıldı. Halbuki, 2015-ci ildə devalvasiya dövründə Mərkəzi Bank məcbur olub kredit siyasəti yeritmişdi və uçot dərəcəsini 15 faizədək saldırmışdı. Amma indi 2 dəfədən çox uçot dərəcəsinin endirilməsinə baxmayaraq, bankların verdiyi kreditlər üzrə son faiz dərəcələrinə diqqət yetirsək, görərik ki, çox cüzi azalma var. Bu onu göstərir ki, Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsi ilə kommersiya banklarının kreditləri arasında birbaşa əlaqə yoxdur, yaxud da olsa belə zəifdir. Bu çox mənfi haldır. Əslində, dünya praktikasında bütün inkişaf etmiş ölkələrdə banklar üzrə kredit faizləri mərkəzi bankların uçot dərəcəsinə əsaslanır. Bizdə isə əsaslanma yoxdur. Banklar arasında lazımi əlaqənin olmamağının səbəbi Mərkəzi Bankın resurslarının kommersiya banklarında az olmasıdır. Biz tələb ediriksə ki, bankların faizləri aşağı ensin, bu zaman Mərkəzi Bankın vəsaitləri kommersiya banklarının kredit verdiyi resurslarda 50-60 faizdən çox olmalıdır. Düzdür, hazırda bəzi bankların faizlərində enmə müşahidə edilir, amma bu çox zəif xarakter daşıyır. Biznes kreditlərinin verilməsi üçün hələ də faiz dərəcələri yüksəkdir”.
Günel CƏLİLOVA
