Azərbaycan və Ermənistan Xarici İşlər nazirlərinin Cenevrədə keçirilən görüşündən sonra ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrləri birgə bəyanatla çıxış ediblər.
Bəyanatda bildirilir ki, 28-30 yanvar tarixlərində Cenevrədə ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrləri ayrı-ayrılıqda və birgə Ermənistan və Azərbaycan Xarici İşlər nazirləri Zohrab Mnatsakanyan və Elmar Məmmədyarovla görüşüblər. Görüşdə ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin nümayəndəsi Anjey Kasprşik də iştirak edib: "Qeyd olunduğu kimi, üç gün davam edən intensiv müzakirələr zamanı həmsədrlər və nazirlər gündəliyin aşağıdakı bəndlərini müzakirə etdilər: 2019-cu ildə müzakirə olunan razılaşma və təkliflərin icrası və əhalini sülhə hazırlamaq üçün mümkün addımlar; gələcək sülhün əsasını təşkil edən prinsip və elementlər; nizamlama prosesinin irəliləməsinin vaxtı və gündəliyi məsələləri.
Həmsədrlər tərəflərə münaqişənin sülh yolu ilə həllində və nizamlama prosesində məxfilik prinsipinin tapılmasında kömək etmək üçün tam sadiqliklərini, habelə ədalətli və davamlı sülhə nail olmaq üçün yaradıcılıq və kompromis ruhunun lazım olduğunu bir daha təsdiq ediblər. Nazirlər yaxın gələcəkdə həmsədrlərin iştirakı ilə görüşməyə razılaşıblar".
Bəyanatda vacib məqam ondan ibarətdir ki, həmsədrlər bir tərəfdən əhalinin sülhə hazırlanmasından danışır, digər tərəfdən isə bu proseslərdə məxfiliyin qorunmasının vacibliyinə işarə edirlər. Əhalini sülhə hazırlamaq kimi mürəkkəb prosesdə məxfilik niyə nəzərdə tutulmalıdır?
Yeganə Hacıyeva: “Cəmiyyətlərin sülhə hazırlanmasının uğuru və ən əsası, ictimai legitimliyi məhz bu proseslərin şəffaf aparılmasından keçir”
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, məhz bizim qəzetdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin təkcə Cənubi Qafqaz üşün deyil, ümumi Avropa təhlükəsizlik və etimad sisteminin bərqərar edilməsində həssas bir konflikt olması və bu konfliktin həllinin AB-nin təhlükəsizlik sahəsində prioritet mövzularından biri olması haqqında onun özünün iştirakı ilə çoxlu müzakirə aparılıb: “Burada onu qeyd edim ki, Ermənistan Baş nazirinin konfliktin həlli prosesinin ziyanına verilən məsuliyyətsiz və populist çıxışları Azərbaycan üçün müharibəni qaçılmaz edir. Qısamüddətli gərginliyi Ermənistan üçün daxili problemlərin, ölkədaxili siyasi-ictimai təlatümlərin həllində bir vasitə kimi görməsi və Ermənistan Baş nazirinin çıxışlarının gərginliyin yaranmasına hesablanması Azərbaycan və nizamlayıcı tərəflər üçün aydındır.
Buna misal kimi son iki il biz daha çox nizamlayıcı missiyanın tərəflər arasında mövcud sürətli əlaqələrin gərginliyi azaltmaq baxımından mühüm amil olması haqqında rəylərini eşidirik.
Burada bir haşiyəyə çıxım ki, son illərin dəyişən siyasi reallıqları Dağlıq Qarabağ konfliktinin həllini Avropa Birliyi üçün Şərqə genişlənmə siyasətində həll edilməsi həyati vacib məsələyə çevirib. O üzdən, istər açıq, istərsə də örtülü mesajlarda AB-nin ATƏT-in Minsk Qrupunun konfliktin həlli istiqamətində tövsiyə və səylərinin genişləndirilməsi təkliflərini daha israrlı etməsi müşahidə olunur.
Keçən il Azərbaycan Prezidenti və Ermənistan Baş nazirinin təmaslarında razılaşdırılan 28-30 yanvar tarixlərində Cenevrədə Azərbaycan və Ermənistan Xarici İşlər nazirlərinin və ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsinin iştirakı ilə görüşün təşkili, görüşlərin intensivləşdirilməsi təşəbbüsündə də bu özünü göstərir.
ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri İqor Popov (Rusiya), Stefan Viskonti (Fransa), Endryu Şofer (ABŞ) və ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsi Anjey Kaspişikində iştirak etdiyi Cenevrə görüşü son illər ərzində tərəflər arasında keçirilmiş ən intensiv müzakirələrin aparıldığı görüş oldu. Azərbaycan XİN-in bildirdiyi tərəflər və həmsədrlərin təqdim etdiyi gündəlik üzrə hərtərəfli müzakirələr aparılması və keçən il ərzində irəli sürülmüş təkliflər və əldə olunmuş razılıqların həyata keçirilməsinin intensivləşdirilməsi qərara alınıb.
Bu məsələlərə iki ölkə əhalisinin sülhə hazırlanması üçün humanitar mübadilələrin həyata keçirilməsi, münaqişənin tənzimlənməsinin əsasını təşkil edən prinsip və elementlər, xüsusilə də münaqişənin Helsinki Yekun Aktının prinsipləri və müddəaları əsasında həlli və nəhayət, münaqişənin həlli prosesinin daha da intensivləşdirilməsi aiddir.
Burada xüsusi diqqət yetiriləsi bir məqam var: iki ölkə əhalisinin sülhə hazırlanması üçün humanitar mübadilələrin həyata keçirilməsi. Razılaşmada ilkin olaraq bu humanitar mübadilələrin ictimaiyyətə məxfi və qapalı keçirilməsi qərara alınıb”.
Ekspertin sözlərinə görə, bu humanitar proseslər çərçivəsində biz keçən il jurnalistlərin Dağlıq Qarabağ və Bakıya məxfi səfərlərinin şahidi olduq: “Məsələ ondadır ki, xalq diplomatiyası adlandırdığımız, əhalinin sülhə hazırlanması prosesləri bir neçə təməl baza üzərində qurulur. Bu bu təməl bazalar hüquqdan başqa, həm də psixoloji faktorlar, cəmiyyətlərin spesifik məqamlarının, bu mövzuda cəmiyyət üçün vacib məqamların, cəmiyyətin, ümumilikdə, sülhə hazırlıq imkan və potensialının əsasında formalaşır. Sadaladığım bu təməl prinsiplərin əsasını həm də cəmiyyətlərin nizamlayıcı və iştirakçı tərəflərə və ümumilikdə, bu prosesə güvən indeksi dayanır.
Təəssüf ki, konfliktin davam etdiyi ilk günlərdən yaşanan proseslər Azərbaycan cəmiyyətində əsaslı olaraq ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinə fəaliyyətin və sülhə hazılanma prosesinin nəticəsinə və ümumilikdə, bu prosesə şübhə və güvənsizlik yaradıb.
Məxfi və qapalı aparılan istənilən proses bu şübhə və güvənsizlik atmosferini daha da dərinləşdirir və istənilən xoşməramlı addımları artıq cəmiyyətlərin gözündə maraqsız və hətta qeyri-legitim edir. Cəmiyyətlərin sülhə hazırlanmasının uğuru və ən əsası, ictimai legitimliyi məhz bu proseslərin şəffaf aparılmasından keçir. Bu, cəmiyyətlərin prosesə maraq və güvənlə yanaşması üçün əsas təməl bazası olacaq. Bu xüsusda nazirlərin razılaşdığı yaxın zamanda keçiriləcək yeni görüşlərdə bu məqam nəzərə alınmalıdır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
