Ermənilərin (hayların) Cənubi Qafqaza, əsasən də Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi özü ilə bölgəyə çoxlu problem, ağrı-acılar, soyqırımlar, deportasiyalar gətirdi. Ata-baba torpaqlarımızda ayağına yer edən haylar burada yerli əhaliyə, aborigen xalqa və onun mədəniyyətinə, sözün həqiqi mənasında, yağı kəsildilər. İndiki Ermənistan ərazisində özlərinə dövlət quran ermənilər son yüz ildə Qərbi Azərbaycan torpaqlarında tarixi saxtalaşdırma işləri həyata keçirməyə başladılar.
Hazırda Ermənistanın paytaxtı olan tarixi Azərbaycan şəhəri İrəvanın tarixinin saxtalaşdırılması istiqamətində ermənilər hələ keçən əsrin 10-cu, 20-30-cu illərindən hərəkətə keçiblər. Onlar İrəvana “Erabuni” adı qoyaraq bu orta əsr türk şəhərini “qədim erməni şəhəri” kimi qələmə verməkdə davam ediblər. Təəssüf ki, ötən əsrin əvvələrində başlanan, ortalarında isə daha güclü vüsət alan bu mənfur prosesin başlanmasında əsas səbəb erməni ideoloqlarının İrəvanı “Erabuni” adlı “qədim erməni şəhəri” kimi UNESCO-ya daxil etmək idi. Heç şübhəsiz ki, İrəvan şəhərinin yerləşdiyi ərazinin yaxnlığındakı təpədən guya buranın “Erabuni” olmasına dair üzəri mixi yazısı ilə yazılmış “qədim daş” ”aşkarlandığını” keçən əsrin 40-50-ci illərində bütün SSRİ-yə car çəkməkdə onların məqsədi tarixi şəhərimizə sahiblənmək idi.
SSRİ-də yaşayan, müxtəlif vəzifələrdə təmsil olunan erməni alimləri, eləcə də Mərkəzi Komitədə işləyən, müxtəlif vəzifələr tutan mikoyanlar, onun kimi başqa yanlar bu prosesə ciddi dəstək verirdilər. Azərbaycan torpaqlarının qarış-qarış ermənilərə “mal edilməsi” siyasətinin başında duran erməni ideoloqları burada “yerli olduqlarını” sübut etmək üçün xaricdəki erməni diasporundan güclü dəstək alırdılar. Xüsusilə Fransa və Los-Ancelesdə yerləşən erməni diasporları ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında yerləşməsi, bu torpaqlara sahiblənməsi və özlərini bu torpaqların “əsl sakinləri” hesab etmələri üçün çox böyük işlər görürdülər.
İrəvanın ermənilərə verilməsi təxminən 100 il bundan əvvəl baş verib, amma ermənilər İrəvanı özlərinin az qala “3 min il yaşı olan qədim şəhərləri” kimi dünyaya təqdim edirlər.
Xaricdəki erməni diasporu İrəvan yaxınlığında “tapılan Erabuni şəhəri”nə aid “qalıqların” və “daşın” ermənilərin bu torpağın “qədim sakinləri” olmasını “sübut” etdiyini əsas gətirərək, Mikoyanın və erməni alimlərinin köməkliyilə İrəvanın tarixinə dair saxta sənədlər hazırlayaraq onu UNESCO-ya təqdim etməyə cəhdlər etdilər.
İkinci Dünya Müharibəsindən sonra, 1945-ci ilin noyabrında yaradılan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Elm, Təhsil və Mədəniyyət üzrə qurumunun (UNESCO-nun) yaradılması, özü də mərkəzi qərargahının Parisdə yerləşməsi erməni diasporunun əlinə fürsət verdi ki, onlar “Erabuni”ni, yəni İrəvanın UNESCO-nun siyahısına daxil edilməsi məsələsini qaldırsınlar. Bununla bağlı UNESCO-ya müraciətlər edilir və UNESCO-nun ekspertləri “Erabuni şəhəri”ndən tapılan “daşı” analiz edir və o daşın özünün qədim olduğunu, lakin üzərindəki yazıların yeni yazıldığını, saxta olduğunu aşkar edərək “Erabuni”ni qeydiyyata almaqdan imtina edirlər. Hələ 50-60 il əvvəl UNESCO ermənilərin saxtakar əməllərini meydana çıxarıb və İrəvan şəhərinin qədim deyil, orta əsr şəhəri olduğunu sübut edib. UNESCO-nu öz yalanlarına inandıra bilməyən ermənilər və onların havadarları uzun illər “Erabuni”ni UNESCO-ya daxil etmək üçün dəridən-qabıqdan çıxıblar, amma buna müvəffəq olmayıblar.
1968-ci ildə Mikoyanın köməkliyilə “İrəvanın 2750 illiyi”ni keçirməyə müvəffəq olan ermənilərin dişində şirə qalıb. İndi də “İrəvanın 2800” illiyini keçirmək üçün hər vasitəyə əl atıblar, onlar “yubileyi” qeyd ediblər. Bu yubileyi qeyd etməkdə də yenə də əsas məqsəd İrəvanı “qədim erməni şəhəri” olaraq UNESCO-ya daxil etməkdir. Bu səbəbdən də vaxtilə Azərbaycanın müxtəlif yerlərindən, o cümlədən də indiki Ermənistan adlandırılan Azərbaycan ərazilərindən oğurlayıb İrəvana yığdıqları abidələri, qədim daş təsvirlərini, xaçqarları, eləcə də digər nümunələri “Erabuni ərazisindən tapılan maddi nümunələr” kimi dünyaya təqdim etməkdədirlər. Əslində isə bu maddi nümunələr başqa-başqa yerlərdən oğurlanıb.
“Ermənilərin “Erabuni” oyunu heç zaman beynəlxalq aləmdən dəstək ala bilmədi”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev bizimlə söhbətində bildirdi ki, ermənilərin “Erabuni” oyunu hələ keçən əsrin ortalarından iflasa uğrayıb. Onun sözlərinə görə, ermənilər keçmişdə SSRİ rəhbərliyini öz yalanlarına alət etməyi bacarsalar da, beynəlxalq elm, təhsil, mədəniyyət qurumu olan UNESCO-nu öz torlarına sala bilməyiblər: “Siz də yaxşı bilirsiniz ki, “Erabuni” deyilən bir şəhər olmayıb, o şəhər erməni alimləri tərəfindən “ixtira” olunub. İrəvan şəhərinin tarixi də hər kəsə məlumdur. İrəvan türk-müsəlman şəhəridir. Çox təəssüf ki, belə gözəl bir şəhərimiz, onun tarixi erməni saxtakarlığına məruz qalıb. Ermənilər İrəvanın tarixini saxtalaşdırmaqla özlərini, öz əməllərini ifşa etmiş oldular. Ermənilərin “Erabuni” oyunu heç zaman beynəlxalq aləmdən dəstək ala bilmədi. Mikoyan və digər erməni başbilənlərinin, erməni alimlərinin, erməni diasporunun rəvac verdiyi bu saxtakarlığın üstü açıldı. Ermənilərin “Erabuni” oyununu UNESCO hələ keçən əsrin ortalarında pozub, ona görə də onun bu quruma daxil edilməsi mümkünsüzdür. Bu gün Bakı və Şəki müxtəlif nominasiyalar üzrə UNESCO-ya daxil edilib, bu elə-belə baş verməyib. Şəhərlərimiz bütün göstəricilərinə görə bu quruma seçilib. Vaxtilə Mikoyanın təsiri ilə keçmiş SSRİ rəhbərliyini öz oyunlarına alət edib İrəvanın saxta 2750 illiyinin keçirilməsinə nail olsalar da, onu UNESCO-ya daxil edə bilmədilər. Bu gün də məqsəd İrəvanı “Erabuni” adlandırıb onu Romadan da qədim şəhər kimi UNESCO-ya daxil etməkdir, amma onların bu arzusu da reallaşmayacaq” - deyə Q.Hacıyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
