ABŞ Prezidenti Donald Tramp "Twitter" hesabında irəli sürdüyü Yaxın Şərq sülh planında əks olunan gələcək Fələstin dövlətinin xəritəsini paylaşıb.
ABŞ Prezidenti qeyd edib ki, həmişə İsrail dövləti və yəhudi xalqının yanında olacaq: “Onların təhlükəsizliyini və tarixi torpaqları daxilində yaşamaq hüquqlarını qəti şəkildə dəstəkləyirəm. Artıq sülhün vaxtıdır!”.
Donald Tramp onu da bildirib ki, "Əsrin sazişi" yeni Fələstin dövləti üçün 50 milyard dollar məbləğində investisiyaları təmin edəcək. Onun sözlərinə görə, çox sayda dövlət bu prosesdə iştirak etmək istəyir. “Praktik olaraq hamı istəyir ki, bu olsun", - o vurğulayıb.
Trampın fikrincə, "Əsrin sazişi" İsrail və Fələstinin qonşularının böyük dəstəyini alacaq.
O, həmçinin, əlavə edib ki, ABŞ planının reallaşdırılacağı təqdirdə 10 il ərzində "Fələstində işsizlik iki dəfə azalacaq".
Tramp Ağ Evdə İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahunun iştirakı ilə İsrail-Fələstin münaqişəsinin nizama salınması üzrə planı təqdim edib və bildirib ki, İsrail bu planı təcəssüm edərək fələstinlilərlə sülhə doğru böyük addım atır. Onun sözlərinə görə, fələstinlilər ən yaxşı həyata layiqdirlər, amma terror fəallığının tələsinə düşüblər.
ABŞ Prezidenti əlavə edib ki, Yaxın Şərq üzrə nizamasalma planı 80 səhifədən ibarətdir. Bu, həmin məsələdə ən dolğun sənəddir.
Tramp onu da bildirib ki, bu plana əsasən, Qüds İsrailin bölünməz paytaxtı olaraq qalacaq: "Bu plana əsasən, Qüds bölünməz paytaxt qalacaq, bu çox əhəmiyyətlidir".
ABŞ dövlət başçısı, həmçinin, əlavə edib ki, ABŞ Şərqi Qüdsdə fələstinlilər üçün öz səfirliyini açacaq: "Bu xəritə Şərqi Qüdsdə fələstinlilərin paytaxtı ilə Fələstin ərazisini ikiqat artıracaq, harada ki ABŞ qürurla özünün səfirliyini açacaq".
Qeyd edək ki, Fələstin dövlət başçısı Mahmud Abbas dünyanın hər hansı yerindən hər hansı razılaşmanı qəbul etməyəcəklərini bildirərək, ikidövlətli həll yoluna sadiq olduqlarını bir daha dilə gətirib.
Abbas İngiltərənin xarici işlər naziri Dominik Raab ilə keçirdiyi telefon danışığında beynəlxalq qərarlar istiqamətində sülhün yaranmasına və bu çərçivədə müzakirələr keçirilməsinə hazır olduqlarını bildirib.
Tramp rəhbərliyinin açıq şəkildə İsrail tərəfgirliyi etdiyinə diqqət çəkən Abbas “ABŞ-ın təkbaşına siyasi həll yolunda rol oynamasını qəbul etməyəcəyik” ifadəsini işlədib.
Fələstin Dövlət Rəhbərliyinin sözçüsü Nəbil Ebu Rudeyne də Ərəb və İslam ölkələri səfirlərinə Fələstin xalqının hüquqlarını qəsbetmə və paytaxtı Şərqi Qüds olan Fələstin dövlətinin qurulmasına mane olmağı məqsəd götürən Trampın sözdə sülh planının açıqlanacağı mərasimdə iştirak etməməyə çağırıb.
Fələstin Xarici İşlər Nazirliyi də Ərəb Dövlətləri Liqasına sözdə sülh planını müzakirə etmək üzrə xarici işlər nazirləri səviyyəsində fövqəladə yığıncağa çağırıb.
Göründüyü kimi, Trampın Fələstinlə bağlı mövqeyi nəinki fələstində, eləcə də bütün Ərəb dünyasında etirazla qarşılanıb. Qeyd edək ki, Trampın təklif etdiyi layihə BMT-nin 1948-ci ildə Fələstinlə bağlı qəbul etdiyi qətnamələrlə tam ziddiyyət təşkil edir. Bir sözlə, Tramp bu mövqeyi ilə bütün dünyaya və BMT-yə meydan oxumuş olur. Bəs belə mövqe ABŞ-ın digər münaqişələrdəki vasitəçilik missiyasına necə təsir edəcək? Onun neytral və obyektiv ölkə olmaq imicini dağıtmış olacaqmı?
Yeganə Hacıyeva: “...ABŞ-a bir tərəfdaş dövlət olaraq güvənin azalmasına gətirib çıxarır”
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın "Əsrin sövdələşməsi" çərçivəsində İsraillə Fələstinin yeni xəritəsini paylaşması ciddi rezonans doğurub: “Öncə onu qeyd edim ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə birgə açıqladığı Orta Şərqdə 100 illik "Əsrin sövdələşməsi" planındakı təklifi beynəlxalq hüququn tələblərinə cavab vermir. 80 səhifəlik plan bütünlükdə mediaya təqdim olunmasa da, açıqlanmış müddəalardan Trampın bu təşəbbüsünün münaqişənin həlli üçün BMT Baş Assambleyasının və hətta BMT Təhlükəsizlik Şurasının tələblərinə cavab verməməsi aydın olur. BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası da daxil olmaqla, BMT və bütün institutları İsrail-Fələstin münaqişəsinin sülh yolu ilə həll olunması üçün mövqeyi ikidövlətli həll prinsipinin vacibliyini vurğulayır.
Məsələ ondadır ki, beynəlxalq hüquq və müasir dünyada sülhün və təhlükəsizliyin qarant institutu kimi BMT-nin Yaxın Şərqdə sülhün davamlı və ədalətli olması üçün həm İsrailin, həm də Fələstinin ehtiyaclarının nəzərə alınması mövqeyini bölüşsə də, sərhədlər və mərkəz anlamında beynəlxalq hüququn bəlli prioritetlərini dəstəkləyir.
BMT Baş Assambleyası və BMT Təhlükəsizlik Şurası Fələstin xalqının öz müqəddəratını həll etmə, milli müstəqillik və suverenlik hüquqlarını tanıyır və bütün dövlətlərə və beynəlxalq təşkilatlara Fələstin xalqına onun təbii hüquqlarını bərpa etməsi üçün tam dəstəyini ifadə edir.
Daha öncə qeyd etdiyim kimi, BMT-nin hər iki qurumu münaqişədə ikidövlətli həllin tək çarə olduğunu irəli sürür. Ancaq onu da qeyd edim ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının İsrailin beynəlxalq humanitar hüquq və insan hüquqları normalarını pozduğuna dair bir neçə qətnaməsi mövcuddur.
Bu mövzuda narahatedici məqam BMT-nin üzvü olan ABŞ-ın BMT Baş Assambleyasının və TŞ-nin qərarlarını birtərəfli qaydada vecinə almamasıdır.
Məsələ ondadır ki, ABŞ-ın bir neçə platformada dünyanın bir çox regionunda konflikt nizamlayıcı missiyalarda həmsədr, vasitəçi, təşəbbüsçü və sair statuslarda fəaliyyəti mövcuddur.
ABŞ-ın beynəlxalq hüququn müddəaları və BMT-nin Baş Assambleyası, Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə məhəl qoymaması onun digər sülh nizamlayıcı missiyalarında fəaliyyətinin obyektivliyi və tərəfsizliyini şübhə altına atır. Bu məqamla, həmçinin, ABŞ-ın beynəlxalq səviyyədə qərəzsiz və ya tərəfsiz əməkdaşlığı şübhə altına alınır ki, bu da özlüyündə ABŞ-a bir tərəfdaş dövlət olaraq güvənin azalmasına gətirib çıxarır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
