Bu gün dünya məhz çoxqütblü dünya kimi inkişaf edir. Bir neçə güc mərkəzi var. Əlbəttə, bizi narahat edən məsələlər var - regionumuzda gərginliyin artması. Lakin biz müsbət dinamikanı da görürük, əvvəllər bu cür sıx qarşılıqlı fəaliyyəti olmayan ölkələr bu gün, demək olar ki, müttəfiqlər kimi hərəkət edir və regional sabitliyə böyük töhfə verirlər. Buna görə də çoxqütblü dünya artıq reallıqdır. Düşünürəm ki, bu meyllər getdikcə daha da möhkəmlənəcək. Bu, müsbət haldır, çünki bu, dünyada sabitliyə zəmanətdir.
Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev Rusiyanın “Rossiya-24” telekanalına müsahibəsində deyib.
Dövlət başçısı qeyd edib ki, iri ölkələrin həmişə öz hüdudlarından kənarda maraqları olur və hər ölkə özü üçün daha yaxşı şəraitə nail olmaq, öz təsir dairəsini genişləndirmək istəyir: “Biz bunu müxtəlif intensivlik dərəcəsi ilə əsrlər boyu müşahidə edirik. Bugünkü dünya nizamının konstruksiyası, o cümlədən, beynəlxalq münasibətlərin konstruksiyası çoxqütblülüyü nəzərdə tutur. BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərinin tərkibinə baxsaq, bu, artıq dünyanın çoxqütblülüyünün əksidir. Daimi üzvlərdən birinin razılığı olmadan heç bir qərar qəbul edilə bilməz. Buna görə də düşünürəm ki, ölkələr özləri üçün birqütblülüyü təmin etməyə çalışmamalı, əksinə, hamı üçün sərfəli olan əməkdaşlıq elementləri tapmalıdırlar”.
Bütün bu deyilənlərlə yanaşı, Azərbaycan üçün çoxqütblü dünya nə deməkdir və bunun hansı üstünlükləri var?
“...çoxqütblü dünya Azərbaycanın maraqlarına uyğundur”
Məsələyə münasibət bildirən politoloq Elşən Manafov çoxqütblülüyün üstünlüklərinə bir neçə aspektdən yanaşdı: “SSRİ süqut edənə qədər dünya çoxqütblü idi. Sovet İttifaqının çökməsi ilə birqütblü dünya formalaşmış oldu. Faktiki olaraq dünyada baş verən qlobal mahiyyətli proseslərə münasibətdə, ayrı-ayrı dövlətlərin həyatında yaşanan proseslərə ABŞ-ın təsir imkanları əhəmiyyətli şəkildə artmış oldu. Lakin son 10 ildə Rusiyanın, Çinin və onların siyasətinə dəstək verən dövlətlərin ümumi səyləri nəticəsində dünya artıq çoxqütblü olub. Mahiyyət etibarilə dünyanın çoxqütblü olması ayrı-ayrı yerlərdə müəyyən münaqişələrin həllinə kömək edə bilər. O mənada ki, beynəlxalq güclər arasında münasibətlərin xarakteri müəyyən münaqişələrin həlli imkanlarını artırıb. Hesab edirəm ki, bu baxımdan dünyadakı bir sıra münaqişələrin həlli ilə bağlı müxtəlif modellər tətbiq oluna bilər. Belə siyasət Qarabağ münaqişəsinin həllini sürətləndirə bilər. Bu baxımdan çoxqütblü dünya Azərbaycanın maraqlarına uyğundur. Çünki beynəlxalq güclər arasında ziddiyyətlərin artması kiçik dövlətlərin bu münasibətlərdən istifadə edərək manevr imkanlarını artırır. Bu da, təbii ki, Qarabağ probleminin həlli ilə bağlı məsələlərdə Azərbaycana yaxın perspektivdə müəyyən ümidlər verir. Hər halda, sözügedən problemin həlli ilə bağlı çoxqütblü dünya düzəni müəyyən yol aça bilər. Bu mənada, Azərbaycan diplomatiyası çoxqütblü dünyanın bölgə üçün yaratmış olduğu müəyyən reallıqlardan istifadə edə bilər. O baxımdan sözügedən dünya düzəni Azərbaycanın maraqlarına uyğundur”.
Vidadi ORDAHALLI
