Məlum olduğu kimi, Ermənistanda yeni konstitusiya üzərində iş gedir. Konstitusiyanın yeni mətnini hazırlayacaq komissiyanın tərkibi isə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın təşəbbüsü ilə formalaşdırılır. “Jamanak” nəşrinin xəbərinə görə, çoxları komissiyanın Ermənistanın prezident idarəetmə sisteminə keçməsi ilə bağlı layihə təqdim edəcəyinə əmindir. İdarəetmə sisteminin dəyişib-dəyişməyəcəyini söyləmək çətin olsa da, belə görünür ki, Ermənistan yenidən prezident üsul-idarəsinə qayıdır.
Erməni mediası yazır ki, Paşinyan artıq bu formada cəmiyyətin diqqətini müəyyən müddət sosial problemlərdən yayındırmaq istəyir. Məsələ ilə bağlı “armenianreport” saytı yazır ki, 2020-ci ildə Ermənistanın daxili siyasi gündəliyinin əsas məsələlərindən biri məhz konstitusiya dəyişikliyi olacaq. Artıq bununla bağlı Ermənistan Milli Konqresi tərəfindən yarı-prezident idarəetmə modelinin qaytarılması ilə bağlı əsas təklif verilib: “Ermənistan Milli Konqresinin Rusiyada Putinin yarı prezidentlik modelinə keçmək niyyətini açıqladığı çıxışından “ilhamlandığını” söyləmək çətindir. Putin, baş nazirin namizədliyini təsdiqləmək də daxil olmaqla, parlamentin səlahiyyətlərini artırmaq, dövlət şurasının səlahiyyətlərini artırmaq üçün konstitusiyaya dəyişiklik etməyi təklif edir. Başqa sözlə, Putin Prezident İnstitutu yanında digər institutları da gücləndirməyi təklif edir. Klassik mənada bu, yarı prezidentlik ola bilməz, amma hakimiyyətin sahiblər baxımından bir qədər qütbləşdirildiyi aydındır. Praktiki olaraq, Putin bir qütbləşmədən başqa qütbləşməyə keçid edir. Ancaq Ermənistanda yarı prezident modelinin bərpası mərkəzləşməyə keçid demək olacaq, çünki parlament idarəetmə modelində, əlbəttə ki, əsas səlahiyyət yalnız parlamentə aiddir, amma praktikada bu, “vahid şəxsiyyət siyasətinə”, institusional mərkəzləşdirməyə söykənir. Ancaq problem ondadır ki, Ermənistanda prezident seçkiləri institutunun bərpası əslində qeyri-sabitlik baxımından vacib amilinin bərpası ilə təhdid olunur və burada, əlbəttə ki, mövcud qanuni hökumət və inqilabdan sonrakı demokratiya aldatma səbəbi olmamalıdır. Siyasi rəqabətin tərkib hissələrinin, elementlərinin formalaşması başqa bir məsələdir və bu ümumi bir ictimai məqsəd naminə olmalıdır. Demokratiyanın əsl sınaq vaxtı elə həmin bu vaxt olmalıdır. Ermənistanın uğursuz siyasi sahəsində sabitliyin qarantı kimi görünən prezident seçkisi institutunun bərpası Ermənistanın qondarma sərt demokratiyada hakimiyyətdən sui-istifadə etmə meyli dərəcəsini artıracaq. Siyasi sistem və perspektivi isə hər hansı qüvvənin aldanmamaq və aldanılmaz olması üzərində qurulmamalıdır. Bu mənada, Ermənistan üçün bəlkə də stimul olaraq, qeyd etdiyimiz kimi, çox nadir olan və istənilən variantın çox uğurlu, bəzən uğursuz nümunələri movcud olan dünya təcrübəsi yox, öz təcrübələri olmalıdır. Bu təcrübə bədbəxtlikdən, ya xoşbəxtlikdən, ən azı prezident və ya de-yure yarı prezident idarəçiliyinin siyasi səmərəsizliyi və çoxsaylı sistem qüsurlarının ortaya çıxması nəticəsində parlament idarəetməsinin lehinə olmasından xəbər verir”.
Digər tərəfdən ekspertlər hesab edir ki, bütün bunların kökündə Paşinyanın hakimiyyət hərisliyi dayanır. Bununla bağlı portal yazır: "Situasiya onunla dərinləşir ki, Paşinyan inqilabın ilk dəqiqəsindən özündən başqa kimsəni baş nazir kimi görmürdü və bunu qətiyyən gizlətmirdi. "Mən və ya heç kim" formulu bu gün də qüvvədədir. Amma indi Paşinyan prezidentlik iddiasına düşüb. Bütün hallarda Ermənistanın siyasi səhnəsi ilə bağlı bir nəticəyə şübhə yoxdur: hazırda bu səhnə dolaşıq düşmüş "siyasi yumağa" bənzəyir. N.Paşinyan qısa müddətdə onsuz da dolaşıq olan Ermənistan siyasi mühitini qatı "dumana bürüməyi" bacardı! Bu münasibətlə onu təbrik etmək olar! Lakin erməni xalqı üçün fəlakətli və vahiməli günlər bundan sonra başlaya bilər. Xüsusən də ölkə yenidən prezident üsul-idarəsinə qayıtsa. Erməni xalqı artıq öz iradəsini ortaya qoyub, üzdəniraq "demokratik" siyasətçilərin dərsini verməlidir. Amma cəmiyyət siyasi dərketmə baxımından o dərəcədə öldürülüb ki, sadə erməni nəyin baş verdiyini anlaya bilmir". Bütün bunlar qarşıdakı günlər ərzində Ermənistanda xaosun dərinləşməsini də istisna etmir. Digər tərəfdən diqqət ona yönəldilir ki, vəziyyətə ayıq başla baxanlar, o cümlədən Paşinyan hökumətinin siyasətini tənqid edən və keçmiş hakimiyyətdə təmsil olunmuş siyasətçilər bir-birinin ardınca həbs edilir. Hətta hazırkı hakimiyyətin öz nümayəndələri də bu təhlükədən sığortalanmayıb. Hər hansı məmurun Nikol Paşinyana qarşı çıxması onun barəsində cinayət işinin açılması üçün arqumentə çevrilir. Artıq Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin sabiq rəisi Artur Vanesyanın ətrafında baş verənlər bunun real təsdiqidir.
Tahir TAĞIYEV
