Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan keçirdiy mətbuat konfransında maraqlı açıqlamalar verib. O, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı danışıqlar prosesinə toxunub.
Paşinyan Serj Sarkisyan hakimiyyəti dövründə danışıqlar masasında olan sülh sazişinin detallarını bölüşüb: “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı sənəd Füzuli, Ağdam, Zəngilan, Qubadlı, Cəbrayıl, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılmasını nəzərdə tuturdu. Amma Qarabağla Ermənistan arasında dəhlizin olması da şərt kimi sazişə daxil idi. Tərəflər ATƏT, yaxud BMT-nin bayrağı altında referendum yolu ilə Dağlıq Qarabağın yekun statusunu müəyyən etməli idi. Həmin referendumun nəticəsi məcburi hüquqi önəmə malik olmalı və bütün beynəlxalq prinsiplərə riayət etməli idi”.
Nikol Paşinyan Qarabağ ətrafındakı rayonlardan erməni birləşmələrinin çıxmasından sonra bölgəyə beynəlxalq sülhməramlıların yerləşdirilməsini və bundan sonra azərbaycanlıların öz ev-eşiklərinə qayıtmalı olduğunu xatırladıb: “Amma sülhməramlılar Laçın və Kəlbəcər rayonlarında yerləşməli deyildi. Kəlbəcər ATƏT-in müvəqqəti monitorinqi altında qalmalı idi. Digər müddəa Dağlıq Qarabağın yekun statusunun müəyyənləşməsinə qədər keçid status almasında idi. Yayılan məlumatlarda bu sənədlərdən söhbət gedir. İndi bizi ittiham edirlər ki, biz bu irsi itirmişik” .
O, Ermənistanın həmin sənəd əsasında danışıqlara başlamağa hazır olacağı halda, dünya birliyinin buna mane olmayacağını əlavə edib: “İndi qoy, Qarabağda “prezidentliyə” namizəd olanlar mətnin onlar üçün məqbul olub-olmamasını desinlər. Qoy, Qarabağ xalqı, Ermənistan xalqı bu mətnin onlara məqbul olub-olmadığını desinlər. Əgər Qarabağ xalqı bu sənədlərin danışıqlar üçün əsas olduğunu düşünürsə, əmin edirəm ki, anındaca danışıqlar masasında olacaq”.
Paşinyan beynəlxalq vasitəçilərin səyi ilə uzun illər ərzində ərsəyə gələn bu planı Sarkisyan hakimiyyətinin alver etməsi kimi qiymətləndirib və deyib ki, o, hakimiyyətə gələndən sonra buna son qoyulub. Bununla Paşinyan, faktiki olaraq, beynəlxalq vasitəçilərin səyi ilə ərsəyə gələn plandan imtina etdiyini bildirib. Maraqlıdır ki, beynəlxalq vasitəçilər, prosesdə yaxından iştirak edən həmsədr ölkələr bu bəyanata hələ də etirazlarını bildirməyiblər. Bu susqunluğun səbəbi nə ilə bağlıdır?
Qeyd edək ki, Paşinyanın bu açıqlamasından sonra Dağlıq Qarabağdan olan bir sıra siyasilər onun dediklərinə reaksiya veriblər. Erməni KİV-i onların açıqlamalarının mətnini geniş şəkildə tirajlayıb. Qondarma qurumun keçmiş “rəsmiləri” və indiki “prezidentliyə namizədlər” Paşinyanı yalan danışmaqda ittiham ediblər. Onların bəzilərinin açıqlaması daha sərt olub. Bildiriblər ki, bir qarış belə torpağın qaytarılması müzakirə mövzusu ola bilməz. Əslində, bu fikirlərin Ermənistanın daxili auditoriyasında müzakirəyə çıxarılması həm də klanlar arasında gedən müharibənin açıq müstəviyə sirayət etməsidir. Paşinyan bununla xalqın həssas damarına toxunur və bildirir ki, şərti adı “Qarabağ klanı” olan qruplaşma işğal edilmiş torpaqları qaytarmağa hazır olub. Özünü qəhrəman kimi qələmə verən Paşinyan bu plandan imtina etdiyini deyir. Paşinyana cavabı verənlər danışıqlar prosesinə məsul olmayıblar. Yəni gördüklərini yox, eşitdiklərini danışırlar. Yaxşı olardı ki, onun ittihamlarına elə Serj Sarkisyanın özü cavab verəydi. İstənilən halda, prosesi izləyənlər bilirlər ki, Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsi ərəfəsində münaqişənin həlli istiqamətində diplomatik səylər bir qədər güclənmişdi. Bir neçə rayonun qaytarılması ilə bağlı müzakirələr hətta Rusiya mətbuatında da gedirdi. Azərbaycanın mövzu ilə bağlı mövqeyi korrektdir. Bunu dəfələrlə Prezident İlham Əliyev də bəyan edib. Bizim ərazi bütövlüyümüzü tam təmin etməyən hər hansı razılaşma bizim üçün məqbul sayılmır. Buna baxmayaraq, Paşinyanın beynəlxalq hüquqa, ən əsası da beynəlxalq vasitəçilik səylərinə meydan oxuması faktı ortadadır. Açıq şəkildə bəyan edir ki, o, hər hansı kompromisə imkan verməyib və gələcəkdə də bu barədə düşünmür. Onun etdiyi son etiraf isə həmsədrləri və onların səylərini ümumiyyətlə saymadığına bir işarədir. Yaxşı olardı ki, Paşinyanın açıqlamasına ilk reaksiyanı elə həmsədrlər verəydi. Təəssüflər olsun ki, biz həməsdrlərdən daim ütülü bəyanatlar və məsuliyyəti hər iki tərəfin üzərinə qoyma kimi mövqenin ifadəsindən başqa nəsə görməmişik. Bu məsələdə onların bildiricəyi fikir konkret olmalıdır. Bir ölkənin başçısı əldə olunan ən xırda kompromisi belə rədd etməyi ilə fəxr edirsə, deməli, həmsədrlər onunla sülh danışıqlarının heç bir perspektivinin olmadığını açıq bəyan etməlidirlər. Biz hələlik belə prinsipial mövqenin şahidi olmuruq. Deməli, Paşinyan ondan hər hansı konstruktivliyin gözlənilməsinin yersiz olduğunu bəyan edir. Həmsədrlər isə buna susursa, deməli, danışıqlar imitasiyadan başqa nəyəsə aparmır.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
