Son dövrlərdə Rusiya və Belarus arasında gərginləşən münasibətlər yenidən enerji sektoruna öz təsirini göstərib. Kreml neft faktoru ilə Belarusu sıxmağa başlayıb. Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko bu fonda Rusiyadan gileylənərək bəyan edib ki, “qardaş ölkə” Qazaxıstan neftinin belə öz ərazisindən Belarusa nəqlinə icazə verməyib.
Lukaşenko yaranmış situasiyanı “qəribə” adlandırıb. O bildirib ki, bir müttəfiqinin digər ümumi müttəfiqdən neft almasına imkan verməməsini anlaya bilmir. Belarus prezidenti hökumətə yeni mənbələr tapmağı və neft alışını diversifikasiya etməyi tapşırıb. Lukaşenko deyib ki, Rusiyadan Belarusa lazım olan neftin yalnız 30-40 faizini almaq lazımdır. Tələbatın qalan hissəsini isə Ukrayna və Baltik respublikalarından keçməklə digər ölkələrdən – Azərbaycan, Səudiyyə Ərəbistanı, Norveç, hətta ABŞ-dan almaq olar. Belarus prezidenti qeyd edib ki, Rusiyanın tətbiq etdiyi yeni vergitutma qaydaları Belarus iqtisadiyyatına ciddi zərər vurur və bu ölkədəki neftayırma zavodlarını gəlirsiz qoyur. Çünki Rusiyanın tələb etdiyi şərtlər yerinə yetirildiyi təqdirdə bu ölkədən alınan neftin qiyməti dünya bazarındakı qiymətdən də baha olacaq.
Xatırladaq ki, Belarus və Rusiya rəhbərləri 2020-ci ildə neftin satış qiyməti və vergitutma məsələləri ilə bağlı razılığa gələ bilməyib. Hətta mətbuatda rəsmi Moskvanın neft güzəştləri qarşılığında Belarusdan öz suverenliyindən Rusiyanın xeyrinə qismən imtinasını tələb etdiyinə dair iiddialar yer alıb. Elə bundan sonra bəlli olub ki, Belarus Rusiyadan kənarda bazar qiymətləri ilə neft almaq və neft məhsullarının satışının rentabelliyini təhlil etmək niyyətindədir. Lukaşenko bu xüsusda bildirib: "Təcrübədə bunun nə ilə nəticələnəcəyini də görməliyik. Beləliklə, şərqdəki qardaşlar bunun çox bahalı olacağı ilə qorxudurlar. Biz isə hesablama aparmadan, bunu sınamadan düşünürük ki, bacaracağıq. Bunun üçün də belə bir qərar qəbul edildi ki, Azərbaycan, Səudiyyə Ərəbistanı, Norveç, Amerika, [n’mli deyil, hara nefti olur-olsun, bazar qiymətinə almalıyıq”. Belarus alternativ olaraq neft almaq üçün bir neçə Avropa ölkəsinə də müraciət edib. Belarusun baş nazir müavini Dimitri Krutoy bildirib ki, ölkədəki bütün neftayırma şirkətlərinin nümayəndələri artıq xaricdəki potensial tərəfdaşlarla danışıqlar aparır.
O ümid edir ki, neft almaq üçün tezliklə Minskin alternativ imkanları yaranacaq. Baş nazir müavini qeyd edib ki, hazırda Azərbaycan, Ukrayna, Qazaxıstan, Polşa və Baltik ölkələri ilə mümkün əməkdaşlığa baxılır. Belarusun Azərbaycandan da neft idxalı mümkün sayılır. Elə bu günlərdə Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) İctimaiyyətlə əlaqələr və tədbirlərin təşkili idarəsinin rəis müavini İbrahim Əhmədov bildirib ki, Azərbaycan Belarusa neft sata bilər. O vurğulayıb ki, məsələ ilə bağlı danışıqlar aparılıb: "Biz həm Azərbaycan, həm də digər ölkələrin neftini arzu edən tərəflərə texniki baxımdan nəql edə bilərik. Ancaq hələ ki, bununla bağlı konkret bir şey yoxdur".
Daha əvvəl isə Azərbaycanın Belarusdakı səfiri Lətif Qəndilov bildirmişdi ki, rəsmi Bakı neft tədarükü məsələsində müraciət etdiyi halda Minskə kömək etməyə hazır olacaq. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın Belarusa bu məsələdə kömək etməsinə heç bir maneə yoxdur: “Ən çətin zamanlarda bizim xalqlarımız bir-birinə kömək edib və bu bizi birləşdirir. Biz hər zaman dostumuza dayaq oluruq. Ehtiyac yaranarsa, Azərbaycan ləyaqətlə öz qardaşlıq borcunu yerinə yetirəcək”. O əlavə edib ki, bununla yanaşı, Azərbaycandan Belarusa neftin nəqlinin çətinlikləri də nəzərə alınmalıdır və enerji resurslarının ciddi bahalaşmasına gətirib çıxarmayacaq ən optimal həll yollarını axtarıb tapmaq lazımdır: “Burada nəqletmənin marşrutlarından başqa heç bir sual yoxdur ki, bu da neftin nəql edilməsinin qiymətinə ciddi təsir edir”. O güman edib ki, tədarük Qara dəniz limanları vasitəsilə mümkün ola bilər. Səfir iki ölkə arasında iqtisadi-ticarət əməkdaşlığının böyük potensialının olduğunu da qeyd edib: “Belarus Avropanın mərkəzində yerləşir. Yəni bizim üçün Avropa bazarı açılır. Azərbaycan isə ön Şərqdə yerləşir ki, o da Belarus üçün Yaxın Şərqin bazarlarını açmış olur”. Azərbaycandan Belarusa neft tədarükü, ekspertlərə görə, Baltikyani və Ukrayna limanlarından da həyata keçirilə bilər. Belarus neft emalı zavodları Azərbaycan, Səudiyyə Ərəbistanı və Nigeriyadan gətirilən 18 növ nefti emal etməyə hazırdır. Hesab edilir ki, bundan əvvəl olduğu kimi, indi də Azərbaycan Belarusu çətin vəziyyətdə qoymayacaq.
Ekspert Sergey Aqibalov da hesab edir ki, Azərbaycanla danışıqlar aparmaqla Belarus hakimiyyəti vəziyyətdən çıxmağa çalışır:"Buna baxmayaraq, bunda Rusiya üçün heç bir təhlükə yoxdur. İstənilən halda, neft münasibətlərinin bərpası hər iki tərəf üçün sərfəli ola bilər. Azərbaycan üçün isə bu, Belarus bazarında möhkəmlənməkdir".
Nahid SALAYEV
