ABŞ və İran arasında davam edən gərginliyin savaş mərhələsinə keçib-keçməyəcəyi indi ekspertlər arasında ən çox müzakirə edilən əsas mövzulardan birinə çevrilib.
Hesab edilir ki, İraqda ABŞ mövqelərinə zərbə endiriləməsinə davam ediləcəyi təqdirdə, belə bir savaşın başlaması mümkündür. İranın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Əfşar Süleymani də hadisələrin məhz bu səpkidə inkiaşfını istsina etmir. Amma iranlı diplomat ABŞ-ın ehtimal olunan müharibədə az zərər görəcəyini bildirib: “ABŞ hərbi əməliyyatlardan az zərər görəcək. ABŞ-ın özü silah sata bilər, amma bazaları zərər görəcək. Həm də müharibəyə başlamaq istəməzdilər”.
Rusiyalı hərbi ekspert Aleksandr Xrolenko da savaşı istisna etməyənlərdəndir. O xatırladır ki, İraqda bir həftə ərzində ABŞ-ın dörd hərbi bazasına güclü zərbə endirilib və bunun yalnız bir izahı var – bölgədəki Amerika koalisiyasını buradan qətiyyətlə çıxmağa çağırırlar: "ABŞ-ın İraqdakı "Ət-Taci" hərbi bazasının ərazisinə yanvarın 14-də yeni raket zərbəsi endirilib. Bu informasiyanı Amerika koalisiyasının qərargahının nümayəndəsi, polkovnik Maykl Keqqins təsdiq edib. Amerikanın şübhələri yanvarın 3-də ABŞ prezidenti Donald Trampın əmri ilə Bağdad aeroportunda iranlı general Qasım Süleymani ilə birlikdə öldürülmüş Əbu Mehdi əl-Mühəndisin rəhbəri olduğu İraq şiə qruplaşmasının üzərinə yönəlib. Bu vəziyyətdə İraqdakı konkret icraçının əhəmiyyəti yoxdur, biz İranın "Şəhid Süleymani" hərbi əməliyyatı tendensiyasını və inkişafını müşahidə edirik. Bir qədər əvvəl İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) aerokosmik qüvvələrinin komandanı, general Əmir Əli Hacızadə regiondakı Amerika hərbi bazalarına "silsilə hücumlar"ın başlandığını bəyan edib və deyib: "Süleymaninin qətlinin əsl qisası ABŞ-ın Yaxın Şərq ərazisindən qovulması olacaq". Yanvarın 8-dən 14-dək İraqın müxtəlif əyalətlərində yerləşən "Ayn əl-Əsəd", "Ərbil" və "Balad" Amerika hərbi bazaları SEPAH və şiə hərbi birləşmələrinin zərbələrinə məruz qalıb. Vaşinqton ABŞ qoşunlarının yerləşdiyi Əfqanıstan-İraq-Suriya "qaynar dəhlizində" vəziyyətin nə qədər çətin və təhlükəli olduğunu anlayır. Buna görə də, hərbi obyektlərə edilən dörd kütləvi hücum və Pentaqonun nüfuzu faktiki olaraq cavabsız qalıb. Vaşinqtonun süni şəkildə yaratdığı bu böhranlı vəziyyətdə amerikalılar diplomatik şəkildə manevr etməyə çalışırlar - Qətərin Əmiri Tamim bin Hamad əl-Taninin Tehrana elan olunmamış səfəri bunun göstəricisidir".
Ekspert vurğulayır ki, İran prezidenti Həsən Ruhani parlamentin əvvəllər qəbul etdiyi Pentaqon və onunla əlaqəsi olan strukturları terror təşkilatı kimi tanıyan qanun layihəsini təsdiqlədi: "Bəlkə də bu, Vaşinqtona hərbi-siyasi xəbərdarlıqdır. Ruhaninin imzaladığı və İranın çox sayda deputatı tərəfindən qəbul edilmiş qanun İran silahlı qüvvələrinə ABŞ-ın ordusuna, Hərbi Hava Qüvvələrinə və Hərbi Dəniz Qüvvələrinə bölgədə və planetin hər yerində əlavə qanuni əsaslar olmadan hücum etməyə imkan verir. Əslində heç kim Amerika koalisiyasına qarşı "Şəhid Süleymani" hərbi əməliyyatının təfərrüatlarını açıqlamır. Prinsipial fikir ayrılıqlarına görə ABŞ və İran arasında tammiqyaslı hərbi qarşıdurma ehtimalı yüksək olaraq qalır. Hələ "yerdəki" və Fars körfəzindəki qarşılıqlı blokada variantları haqqında danışmırıq.
Digər tərəfdən, İraq parlamenti yanvarın 5-də keçirilən təcili iclasında hökumətdən İraqda xarici qüvvələrin hərbi mövcudluğuna son qoymağı tələb edən qətnamə qəbul etdi. Donald Tramp buna cavab olaraq görünməmiş sanksiyalar vəd etdi. Bağdad Amerika qoşunlarının çıxarılması ilə bağlı qəti qərar qəbul edərsə, ABŞ öz banklarındakı İraqa məxsus on milyardlarla dolları dondurmaq və hərbi yardımı azaltmaqla hədələyir. Tarixin tərəzisi tərpənir. Pentaqon və koalisiya narahat bölgəni tərk etməyə mənəvi olaraq hazırdır, çünki düşmənin möhkəm və yüksək texnologiyalı olduğu ortaya çıxdı. İran inkişaf etmiş kompleks zərbə silahına, o cümlədən 1350 kilometrlik uzaq məsafəli qanadlı "Xoveyze" raketinə malikdir və Amerika koalisiyasının İraqda etibarlı hava hücumundan müdafiə sistemi yoxdur. 8 yanvar tarixində ilk raket hücumları ABŞ hərbi bazaları və koalisiya qoşunlarının tam müdafiəsizliyini göstərdi. Pentaqona isə yalnız düşmən düşərgəsindəki heç bir təhlükəsizliyə zəmanət verməyən texniki kəşfiyyat avadanlıqlarına və ya pullu informatorlara ümid bağlamaq qalır".
Ekspert onu da bildirir ki, Yaxın Şərq xaricində ABŞ və İran qüvvələrinin imkanları müqayisəyəgəlməzdir. Lakin bu bölgədə Pentaqonun müəyyən üstünlüyü İran qoşunlarının öz ərazilərində təmərküzləşməsi ilə nəticələnir: "Global Firepower"in hərbi gücə dair qlobal reytinqində Qərb analitikləri İrana Pakistan, İsrail və Şimali Koreyadan yüksək olan 14-cü yeri verir. Tehrana açıq təcavüz, regional tərəfdaşlar da daxil olmaqla, bütün Amerika koalisiyasını ciddi nəticələri və itkiləri ilə təhdid edir. Yeri gəlmişkən, İranın da müttəfiqləri var. General Süleymaninin vəfatından sonra İranda İraq şiə "Xalq Səfərbərlik Qüvvələri" komandirlərinin koordinasiya iclası keçirilib. Şiələrin mütəşəkkilliyinin və hərbi potensialının düzgün qiymətləndirməməsi təhlükəlidir. Bu mənada, İraqın "Antiamerika" mövqeli real suverenlik istəyi Rusiyadan "S-400 Triumf" zenit-raket sistemlərinin alınmasını zəruri edir.
Rusiya ilə əməkdaşlıq şəraitində Türkiyənin müdafiə quruculuğunun möhtəşəm nümunəsi ABŞ-ın tərəfdaşlarına təsirinin həqiqi sərhədlərini açıqladı. Əvəz olunmayan silah sistemləri, tərəfdaşlar və müttəfiqlər yoxdur. Bu gün Yaxın Şərqdə geosiyasi dəyərlərin yenidən genişmiqyaslı qiymətləndirilməsi aparılır". Məhz bu durumda digər ekspertlər də savaşı istisna etmir.
Tahir TAĞIYEV
