Əvvəlki dövrlə müqayisədə ABŞ və İran arasında savaş təhlükəsi xeyli səngisə də, tam aradan da qalxmayıb. Hesab edilir ki, İraq ərazisində baş verənlər istənilən an tərəflər arasında böyük savaşa yol aça bilər.
Xüsusən də İraqda ABŞ hərbçilərinin tez-tez atəşə tutulması vəziyyəti qəlizləşdirir. Elə bu günlərdə İraqda amerikalı hərbçilərin olduğu “Bələd” hərbi bazası növbəti dəfə raket atəşinə tutulub. Yerli mənbələrin məlumatına görə, naməlum istiqamətdən atılan “Katyuşa” tipli raketlərin əksəriyyəti hədəfə tuş gəlib. Hadisəyə görə məsuliyyəti hələlik heç bir qruplaşma üzərinə götürməsə də, hücumun İran dəstəkli qüvvələr tərəfindən təşkil olunduğu güman edilir.
Qeyd edək ki, Səlahəddin şəhərində yerləşən “Bələd” hərbi bazası İraqın ən böyük hərbi bazasıdır. Artıq ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeo məsələyə sərt reaksiya verib. Onun dediklərindən belə bəlli olur ki, zərbələr davam etsə, ABŞ sərt şəkildə buna qarşılıq verəcək. Hadisələrin belə səpkidə gedişinin Yaxın Şərqə, eləcə də İranın qonşu olduğu Cənubi Qafqaza təsiri xüsusi maraq doğurur. Proseslərin gedişi ABŞ və İran arasında mümkün savaşdan Ermənistanın daha çox qorxuya düşdüyünü üzə çıxarır. Ermənistan parlamentinin xarici əlaqələr komitəsinin üzvü Arman Abovyan bu xüsusda bildirir ki, Ermənistan sərhədinə İrandan 1 milyon qaçqın gəlsə, dövlət çökər: “Görəsən, hakimiyyət bu barədə düşünürmü? Biz artıq “bu budaqdan o budağa hoppanmaq” siyasətinə davam edə bilmərik”. O vurğulayıb ki, əvvələr Ermənistan hakimiyyəti ABŞ-la Rusiya arasında ikili siyasət apara bilirdisə, İran mövzusundan sonra belə davam etmək mümkün olmayacaq: “Biz artıq bir yol seçməliyik. Əks təqdirdə vəziyyət faciəvi həddə gəlib çıxa bilər. Regionda baş verən hadisələrdən sonra biz ABŞ-la isti münasibətləri və eyni zamanda İranla iqtisadi əməkdaşlığı saxlaya bilməyəcəyik. Mən bizim xarici siyasətə cavabdeh insanların məntiqini başa düşə bilmirəm. Bu günə qədər yürütdüyümüz neytrallıq siyasətini davam etdirmək çətin olacaq”.
Rusiyalı ekspert Fyodor Lukyanov da erməni tərəfinin mümkün savaşdan böyük zərər görəcəyini vurğulayır. Ekspert qeyd edir ki, ABŞ-la İran arasında gərginlik hərbi eskalasiya həddinə gəlib çıxsa, bu, Cənubi Qafqaz, xüsusilə də Ermənistan üçün çox boyuk fəsadlara yol açacaq. Onun sözlərinə görə, İran-la ABŞ arasındakı müharibədən Bakı da əziyyət çəkə bilər. Amma bu, İrəvanın başına gələ biləcəklərin yanında heç nədir: “Regiondakı hərbi eskalasiya ilk növbədə Ermənistanı cənginə alacaq. Cünki İrəvanla az sayda iqtisadi əlaqələri olan ölkələrdən ən başlıcası İrandır. Tehran Ermənistanın dünyaya çıxış üçün iki koridorundan biridir”. Ekspert vurğulayir ki, Ermənistanda iqtisadiyyatın iflası Qarabağda partlayış effekti verə bilər, cünki hazırda bu konflikt “barıt cəlləyi”nə bənzəyir: “Bircə qığılcım kifayət edər. Hadisələrin bu tip cərəyan etməsi isə Ermənistan üçün gözlənilməz nəticələrlə sonlana bilər”. Bu arada ABŞ analitikləri də İran və ABŞ-ın mümkün qarşıdurmasının nəticəsi olaraq Ermənistan və Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik, siyasi və iqtisadi sahələrinə təsirinə toxunub. “Karnegi” Fondunun analitiki Pol Stronskinin fikrincə, İran və ABŞ arasındakı gərginlik Ermənistanı iki təməl daş arasında sıxaraq, İrəvanın ənənəvi siyasətini çətinləşdirir. Strateji Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin analitiki Cefri Mankof isə bildirib: “Hər iki tərəfin birbaşa qarşıdurmadan yayınmasına baxmayaraq, narahatlıq üçün səbəblər var. Gərginliyin artması təhlükəsi hələ aradan qalxmayıb”. Onun sözlərinə görə, Cənubi Qafqazda bölgədəki sabitliyin pozulmasından, qaçqınların axınından, terrorizm və hərbi toqquşmalar halında digər imkanlardan narahatdırlar. Ekspert vurğulayır ki, ABŞ və İran arasında hərbi qarşıdurma ehtimalını artıran bir hadisə baş verərsə, Cənubi Qafqazdakı bütün ölkələr daha həssas olacaq. Amma zəif iqtisadiyyata malik Ermənistan bundan daha çox əziyyət çəkəcək. Son hadisələr və Qarabağ münaqişəsinin yenidən başlanması ehtimalı arasında birbaşa əlaqənin olmamasına baxmayaraq, analitiklər bölgədəki hər hansı sabitliyin Qarabağ münaqişəsi tərəflərinə təsir etdiyini vurğulayır. Bu fonda xüsusi vurğulanır ki, İran və ABŞ arasında hərbi qarşıdurma ehtimalı Ermənistanla Azərbaycan arasında hərbi əməliyyatların yenidən başlaması ehtimalını artırır. Təhlükəsizlik məsələsi ilə yanaşı, ekspertlər ABŞ-İran gərginliyinin artmasının, xüsusilə də Ermənistan üçün ağır iqtisadi nəticələrə səbəb olacağını vurğulayır. Cefri Mankof qeyd edir: “İranın iqtisadi potensialına xələl gətirən və iqtisadi fəallığının azalmasına səbəb olan addım İranla sıx iqtisadi əlaqələri olan Ermənistan üçün ciddi narahatlıq doğuran məsələdir”. Ekspert qeyd edir ki, Ermənistan İranla iqtisadi əlaqələrdən, xüsusən turizm və enerji sektorlarından asılıdır. Analitiklər Ermənistanın İranla yaxın iqtisadi əlaqələrinin artan gərginliklər fonunda Vaşinqtonun İrəvana əlavə təzyiq göstərməsinə səbəb ola biləcəyini istisna etmir. Eyni zamanda, elə İran tərəfindən də analoji təzyiqlər tamamilə gözlənilən sayılır. Məhz bu da Ermənistanın daha çox təzyiqlər məngənəsinə düşməsini istisna etmir.
Tahir TAĞIYEV
