Seçki prosesi seçki hərəkətlərinin məcmusu olub, seçkilərin elan olunmasından şikayətlərə baxılması və seçkilərin yekunlarının elan olunmasına qədərki bir dövrü əhatə edir. Bu mənada siyasi partiyalar daxilində namizədliklərin müəyyənləşdirilməsi, şəxsin öz istəyilə namizədliyini irəli sürməsi barədə daxili qərar qəbul etməsi və s. seçki prosesindən öncə başlanır və bu, rəsmən seçki prosesi ilə əhatə olunmur.
Seçki prosesinin digər özünəməxsusluğu ondadır ki, bu dövrdə seçki prosesinin subyektlərinin bütün fəaliyyəti və hərəkətləri qanunla ciddi tənzimlənir. Bəzən isə bu tənzimləmənin ən xırda təfərrüatlarına qədər inkişaf etdiyini görürük. Buna xüsusilə səsvermə günü hərəkətlərini və səslərin hesablanması prosedurunu misal göstərmək olar. Bu da seçkinin ölkə, xalq həyatında rolundan qaynaqlanır. Dövlət öz seçki qanunu ilə azad və ədalətli seçkilərin keçirilməsi üçün siyasi iradə ortaya qoyur və bu, qanunla müəyyən edilən qaydaların və şərtlərin pozulduğu təqdirdə seçkilərin obyektivliyini istisna edir. Ədəbiyyatlarda seçki prosesi müxtəlif mərhələlərə bölünür. Məlum olduğu kimi, ölkəmizdə növbədənkənar parlament seçkilərinin keçirilməsinə start verilib. Artıq seçkinin bir neçə mərhələsi arxada qalıb. Namizədlərin imza vərəqlərini götürməsi, sonra imza toplaması və həmin sənədlərin yoxlanılaraq deputatlığa namizədlərin rəsmən qeydə alınması proseduru başa çatıb. Bir neçə gündən sonra təbliğat və təşviqat prosesinə başlanacaq. İndiyə qədər olan seçki prosesinin mərhələləri ilə bağlı beynəlxalq təşkilatların, yerli QHT-lərin etiraz bildirdiyinə rast gəlinməyib. Bu onu deməyə əsas verirmi ki, seçkinin bundan sonrakı mərhələləri də istənilən səviyyədə keçəcək və beynəlxalq tənqidlərə tuş gəlməyəcək?
Yeganə Hacıyeva: “Seçkinin nəticələri ilə bağlı dəyərləndirmədə də biz əvvəlkilərdən müsbət mənada fərqlənən mövqelərin şahidi olacağıq”
Seçki prosesləri ilə bağlı beynəlxalq təcrübəni dərindən öyrənən ekspert Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, tənqidlərin olmaması real mənzərəyə verilən obyektiv qiymət sayıla bilər: “Bir qədər Avropa Parlamenti ilə bağlı manipulyasiya etməyə çalışdılar. Sonra məlum oldu ki, burada texniki səbəb var. Azərbaycan rəsmən bəyan etdi ki, Avropa Parlamentinə müşahidə aparmaq üçün dəvət göndərməyib. Bundan əlavə isə biz prosesi tənqid edən rəylərə rast gəlməmişik. Müşahidələr də göstərir ki, prosesdə iştirak etmək istəyənlərin çoxu qeydə alınıb. Adi sosial şəbəkələrdə də görürük ki, hətta vətəndaşlar qeydə alınanların çoxluğundan gileylənir ki, həddən artıq qeydə alınmış şəxs vəsiqə və başqa sənədlərini paylaşır. Biz heç sosial şəbəkələrdə qeydiyyata alınmaqla bağlı prosesdən şikayətlərin kütləviliyinə də rast gəlmirik. Bütün bunlar göstərir ki, DSK və MSK-da bununla bağlı şəffaflıq təmin edilib. Qeyd edim ki, əsasən tənqidi notlar istər daxildən, istərsə də xaricdən ən son mərhələ ilə bağlı səslənir. Söhbət nəticələrin elan olunmasından gedir. Adətən seçkinin nəticələri ilə bağlı biz xaricdən heç də obyektiv tənqidə söykənməyən mövqelərə rast gəlirik. Bundan əvvəlki seçkilərdə belə halları müşahidə etmişik. Güman etmirəm ki, bu seçkilərdə həmin istiqamətlərdən tənqidlər olmayacaq. Ancaq sayında azlıq müşahidə ediləcək. Daxili analizlər də göstərir ki, hakimiyyət budəfəki seçkilərə daha ciddi nəzarət edir və prosesin tam demokaratik şəraitdə olmasında maraqlıdır. Bu baxımdan da növbəti mərhələlərin də uğurla və şəffaf şəkildə başa çatacağını söyləmək olar. Bütün bunlara rəğmən, demək olar ki, Azərbaycan hakimiyyəti çox şəffaf seçkilərin keçirilməsində maraqlıdır. Buna mane olan bütün amilləri aradan götürür. Güman edirəm ki, seçkinin nəticələri ilə bağlı dəyərləndirmədə də biz əvvəlkilərdən müsbət mənada fərqlənən mövqelərin şahidi olacağıq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
