Ukrayna təyyarəsini vurmasını etiraf etməsi İranda vəziyyətin məcrasından çıxmasına səbəb olub. İranın əsasən 4 şəhərində - Tehran, İsfahan, Qum və Şirazda etiraz aksiyaları start götürüb.
Aksiya iştirakçılarının bir neçə ay öncə keçirilən benzin üsyanlarından daha qələbəlik və həyəcanlı olduğu bildirilir. Bəzi aksiyaçıların hətta vəcdə gələrək, qeyri-adi səslərlə bir çox rəsmi təbliğat vasitəsini cırdıqları müşahidə olunur.
Diqqəti cəlb edən əsas məqam isə İran xalqının bir neçə gün öncə yüzminlərin iştirakı ilə son mənzilə yola saldığı Qasim Süleymaninin posterlərini cırmalarıdır. Hansı ki, İranın Xarici İşlər naziri Cavad Zərif Süleymaninin dəfn mərasimindən çəkilən şəkilləri “Twitter” səhifəsində paylaşaraq, ABŞ Prezidentinə əzələ nümayiş etdirmiş, “Ey Tramp, sən heç bu qədər insan seli görmüşdünmü?” mesajı vermişdi. İndi həmin “insan seli” İranın əfsanəvi generalının qəniminə çevrilib.
Polislər aksiyanı dağıtmağa çalışsalar da, “benzin üsyanı”nda olduğu qədər aqressiv deyillər. Etirazçılara qarşı SEPAH üzvlərinin daha sərt davrandığı müşahidə olunur, amma təyyarə faciəsindən sonra onların da əvvəlki etibarı qalmayıb. İran rəsmiləri ölkəni dünya qarşısında rəzil duruma salan “İnqilab keşikçilərini” açıq şəkildə qınayırlar. Hətta Prezident Ruhani günahkarların cəzalandırılacağını bəyan edib.
Etirazçıların şüarları da maraqlıdır. Onlar bir ağızdan “bizim düşmənlərimiz Amerikada deyil, İrandadır”, “İstefa” kimi şüarlar səsləndirirlər.
ABŞ İran xalqının etirazlarını açıq şəkildə dəstəkləyir. Prezident Donald Tramp öz məşhur “Twitter” səhifəsində İran xalqına dəstək mesajı paylaşıb. “Sizin şücaətiniz mənə ilham verir” yazan Tramp aksiyaları yaxından izlədiyini də gizlətməyib.
Qeyd edək ki, Böyük Britaniyanın İrandakı səfiri Roberta Makkera da aksiyada iştirak edib. Diplomat ictimai qaydaları pozduğuna görə saxlanıb. Polis şöbəsinə aparılan səfirə xəbərdarlıq edildikdən sonra sərbəst buraxılıb. Məlum hadisədən sonra Britaniya səfiri İranın Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb və rəsmi Tehranın etirazı onun diqqətinə çatdırılıb. Baş verən bu proseslər gələcək üçün nələri vəd edə bilər?
Politoloq Qabil Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, tərəflər müharibədən çox sülhə meyllidirlər: “İran cəmiyyəti isə müharibəni, ümumiyyətlə, istəmir. Çünki uzun illərin sanksiyası, qapalı və təcrid həyat tərzi onları daha çox yorub. İranın daxilində baş qaldıran aksiyalar bunu bir daha sübut edir. Qasım Süleymani hadisəsindən əvvəl də İranda yanacağın qiymətinin qaldırılması ilə bağlı kütləvi aksiyalar oldu. Oradan xalqın narazılığı aydın görünürdü. İndi də təyyarə hadisəsinə görə daha kütləvi aksiyalar keçirilir. İranla ABŞ arasındakı gərginliyi səngitmək üçün Avropa Birliyinin vasitəçiliyi ilə təşəbbüslərə başlanıb. Məqsəd ehtimal edilən müharibənin qarşısını almaq və tərəfləri danışıq masası ətrafına yenidən gətirməkdir. Hətta Türkiyə də bu prosesə qoşulub. Hər halda, Avropa Birliyinin bu səyləri, məqsədi Yaxın Şərqdə müharibənin qarşısını almaqdır. İran da bu məsələdə, məncə, tolerant davranır. İran nə qədər hərb desə də, onun müharibə apara biləcək gücü yoxdur. Çünki daxildə iqtisadi münasibətlər, sanksiyalar səbəbindən həddindən artıq dərəcədə gərginlik var. Tramp da güzəştə gedəcək. Çünki irimiqyaslı müharibə istəmir. Həm də bu müharibə Amerikanın imicinə xələl gətirə biləcək hadisələr ola bilər. Amerikanın İrana vuracağı zərbə dəhşətli olacaq, bu da dünya ictimaiyyətində mənfi rəy yaradacaq. Bu səbəblərdən qarşıdurmanın səngiməsi, qarşılıqlı dialoqa doğru meyllərin artması müşahidə edilməkdədir. Məncə, bu meyllər vəziyyəti xeyli aydınlaşdıra bilər. İranın daxilindəki bu proseslər isə iki mühüm xəttin qarşıdurmasını göstərir. İslahatçılarla mühafizəkarlar arasındakı fikir ayrılığı özünü keçirilən aksiyaların mahiyyətində də göstərir. Düşünmürəm ki, bu, İranın daxilindəki proseslərin nəzarətdən çıxması ilə nəticələnsin. Qısa müddətdə proseslər öz yoluna düşəcək”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
