Dünya miqyasında, o cümlədən MDB məkanında yer alan dövlətlərin Azərbaycan və Ermənistana tamamilə fərqli münasibətlər sərgiləməsi, buna uyğun əməkdaşlıq qurması heç kimə sirr deyil. Məsələn, Rusiyanın hər iki dövlətlə əməkdaşlıqda indi tamam fərqli mövqe tutması Ermənistanın özündə belə açıq etiraf olunur və İrəvan üçün böyük təhlükə sayılır. Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı çərçivəsində də Ermənistan Azərbaycanla müqayisədə kifayət qədər arxa plandadır.
Hadisələrin inkişaf axarı göstərir ki, yaxın tezlikdə postsovet məkanında Ermənistan daha bir dövlət üçün arzuolunmaz subyektə çevriləcək. Söhbət Ukraynadan gedir. Məsələ burasındadır ki, Ermənistan separatçı mövqeyini Ukraynaya qarşı da sərgiləyir. Rusiya mətbuatının yazdıqlarından belə bəlli olur ki, Ermənistan dünya dövlətləri arasında ilk dəfə Krım yarımadası ilə qarşılıqlı müntəzəm uçuşlar təşkil edəcək. Məlumata görə, Ermənistan artıq bu ildən Krımla müntəzəm aviareyslərə başlayacaq. Qeyd edilir ki, İrəvanla Simferopol arasında müntəzəm reyslərə martda start veriləcək. Uçuşları həyata keçirəcək aviaşirkət artıq bununla bağlı icazə alıb. Hazırda tərəflər arasında uçuş cədvəlinin uyğunlaşdırılması, həmçinin aeroportların razılaşdırılması prosesi həyata keçirilir. Mart ayından həftə ərzində iki dəfə uçuşların təşkil olunması planlaşdırılır. Bildirilir ki, sonrakı uçuşlar tələbat üzrə planlaşdırılacaq. Qeyd edək ki, Ermənistan bununla dünyada Krımla müntəzəm beynəlxalq reys təşkil edən ilk dövlət olacaq. Təbii ki, belə vəziyyət Kiyev tərəfindən xoş qarşılanmayacaq. Təbii ki, buna paralel olaraq Ukrayna Azərbaycanla əməkdaşlığı daha da gücləndirməyə mühüm önəm verəcək. Onsuz da bu məsələ Ukrayna üçün prioritet idi. Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenskinin Azərbaycana son səfəri də bunun təsdiqi oldu. Bu səfər daha çox Zelenskinin Cənubi Qafqazda ilk rəsmi səfərini Bakıya etməsi fonunda da diqqət çəkdi və göstərdi ki, Ukraynanın hazırkı rəhbərliyi də Azərbaycanla münasibətləri inkişaf etdirmək istəyindədir. Zelenskinin Bakı səfərindən sonra Azərbaycanın strateji maraqları, bu maraqlar kontekstində işğalçı Ermənistanın, bu ölkənin beynəlxalq miqyasda əsas rıçağı olan erməni diasporunun Ukraynada mövqeyinin zəiflədilməsi tamamilə gözlənilən idi. İndi Ermənistan Krımla müntəzəm beynəlxalq aviareyslər təşkil edən ilk dövlət olduğu üçün cavab tədbiri qismində Ukrayna qeyd olunan prosesi daha da sürətləndirəcək. Bakı isə real vəziyyətdə Kiyev üçün iqtisadi əlaqələr, regionun əsas gücü ilə maraqlarını uzlaşdırmaq, enerji təminatında alternativ olmaq baxımından əhəmiyyətli oyunçudur. Kiyevin Bakı üçün önəmi də xüsusi diqqət çəkir. Əvvəla, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüquqa uyğun həllində eyni taleyi yaşayan ölkənin dəstəyini Azərbaycan daha çox alacaq. Ukraynada yaşayan Azərbaycan icmasının mövqelərinin gücləndirilməsi də xüsusi diqqət mərkəzində olacaq. Eləcə də, Qərbin Şərqə doğru uzanan strategiyasında əsas qapılardan biri ilə əlaqələrin müsbət məcrada inkişafı Azərbaycana mühüm dividendlər vəd edir. Amma ən əsası, ərazi bütövlüyü, suverenlik və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərinə münasibətdə hər iki dövlətin eyni yanaşması mövcuddur. Bu da hər iki tərəfdən qarşılıqlı anlaşma şəraitində qəbul olunan məsələlərdir. Xüsusilə təhlükəsizlik sahəsində Bakı-Kiyev münasibətlərinin inkişaf etdirilməsi üçün daha geniş imkanlar mövcuddur. Bunların hamısı nəticə etibarı ilə ənənəvi Azərbaycan-Ukrayna dostluq münasibətlərinin yeni müstəviyə çıxarılması üçün yaxşı imkanlar yaradır. Ermənistanın dünyada Krımla müntəzəm beynəlxalq reyslər təşkil edən ilk dövlət olması isə Kiyevi Bakıya daha çox yaxınlaşdıracaq amil sayılır. Ukraynalı analitik Vitali Portnikov bu xüsusda bildirir: “Ukrayna 1990-cı illərdən bəri ölkəsinin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş sərhədləri daxilində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını bəyan edib”. Portnikov Ermənistanın, onun hakimiyyət üzvlərinin Ukraynanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı mövqeyini, həmçinin Ermənistanın BMT-də, beynəlxalq platformalarda Rusiyanın mövqeyini müdafiə edən dövlətlərin sırasında olduğu görünən səsvermələrini də xatırladır:“Ukraynanın ərazi bütövlüyü, Krımla bağlı qətnamələrə gəlincə, Ermənistan müvafiq qaydada səs verir, bu həqiqətən də Ermənistan-Ukrayna münasibətlərinə təsir edir. Ukrayna Ermənistanın ərazi bütövlüyünü tanıdığı kimi, Ermənistan da Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanımaq üçün eyni qaydada davranmalı idi. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımaq heç bir şəkildə Ermənistanın ərazi bütövlüyünü tanımamaq demək deyil. Ukrayna həm Azərbaycanın, həm də Ermənistanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. Sadəcə, bu açıq həqiqətləri aydın şəkildə vurğulamaq istəyirəm”.
İndiki halda Ermənistan-Ukrayna münasibətlərinə gəlincə, ekspert qeyd edib ki, münasibətlər xeyli dərəcədə müvafiq ölkələrdəki vəziyyətdən və xüsusən də hər bir ölkənin xarici siyasət istiqamətindən asılıdır:“Ukrayna Rusiya ilə hərbi münaqişədə olan bir dövlətdir. Ərazimizin bir hissəsi Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal olunub, digər hissəsi isə Rusiya tərəfindən ilhaqa məruz qalıb. İşğalçıların olduğu Krım Muxtar Respublikasını, Donetsk və Luqansk vilayətlərini nəzərdə tuturam. Bunlar Ukraynada qanunla təsdiqlənmiş faktlardır. Ermənistan isə, xatırladım ki, təcavüzkar dövlətin ən yaxın müttəfiqlərindən biridir. Həm də bu əlaqələrin inkişaf etdiyi xarici mühiti nəzərə alıram”.
Nahid SALAYEV
