ABŞ və İran arasında cərəyan edən son proseslər bu ölkələrin hələlik təhlükəli savaşdan uzaq olduğunu deməyə əsas verir. Amma hadisələrin inkişaf axarı belə müharibəni də istisna etmir. İndilikdə isə səslənən bəyanatlar hələlik daha çox nikbinlik üçün əsas yaradır.
ABŞ-ın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Kelli Kraftın Təhlükəsizlik Şurasına məktubu da qeyd edilən fikirləri gücləndirməyə əsas verir. O, məktubunda İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Qüds qanadının komandiri, general Qasım Süleymaninin öldürülməsini özünümüdafiə hüququ ilə izah edib. Diplomat məktubda yazıb ki, ABŞ beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə gələcək təhdidlərin və ya İran tərəfdən vəziyyətin gərginləşdirilməsinin qarşısını almaq üçün heç bir ilkin şərt olmadan İranla ciddi danışıqlara başlamağa hazırdır.
Məktubda ölkələri özünümüdafiə üçün həyata keçirilən hərbi əməliyyatlar barədə Təhlükəsizlik Şurasına dərhal məlumat verməyə məcbur edən BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsinə toxunulur:"ABŞ personalını və maraqlarını qorumaq üçün, lazım gələrsə, bölgədə əlavə tədbirlər görməyə hazırıq”. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə İranın bu ölkənin İraqdakı hərbi bazalarını raket atəşinə tutmasından sonra keçirdiyi mətbuat konfransında maraqlı fikir səsləndirib: "ABŞ İranla sülhə hazırdır. İran xalqına və hökumətinə müraciət edirəm. Biz istəyirik ki, sizin layiq olduğunuz böyük gələcəyiniz olsun. Birləşmiş Ştatlar sülh istəyən bütün ölkələrlə sülhə hazırdır".
“Vaşinqton Post” qəzeti isə öz mənbələrinə istinadən yazır ki, əslində, İran da müharibədən qaçmağa çalışır. Hətta bu səbəbdəndir ki, İran hakimiyyəti bilərəkdən ABŞ-ın İraqdakı obyektlərinə endirilən raket zərbələri zamanı daha az amerikalının xəsarət almasına çalışıb: “Bu, iranlılara öz simalarını saxlamağa imkan verdi. Üstəlik, hər iki tərəfə imkan yaratdı ki, müharibənin uçurumundan geri dönsünlər. ABŞ hökuməti yanvarın 7-si səhər saatlarında İranın zərbə endirəcəyi obyektlərin siyahısını bilirdi. Bu məlumatı ABŞ hərbçiləri İraq hakimiyyətinin hücumundan bir neçə saat əvvəl almışdı”. Bunun ardınca daha bir maraqlı açıqlama İranın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Məcid Taxt-Rəvançi tərəfindən gəlib. O bildirib ki, İran general Qasım Süleymaninin öldürülməsinə görə "qisas əməliyyatı"nı tamamlayıb və ABŞ tərəfdən aqressiv hərəkət olmazsa, yeni hərbi addım atmayacaq: "Bütün hərəkətlərimiz Süleymaninin öldürülməsinə görə idi. Onlar tamamlanıb. ABŞ İrana qarşı hərbi əməliyyat keçirməzsə, biz də bu cür hərəkətlər etməyəcəyik". Ekspertlər bütün bunları vacib sayır. Rusiya Federasiya Şurasının Beynəlxalq Komitəsinin sədr müavini Vladimir Cabarov da məsələyə bu fonda yanaşaraq bildirir ki, Birləşmiş Ştatların və İranın qarşılıqlı zərbələri nüvə müharibəsinin başlamasına səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, tərəflər savaşdan qaçmalıdır, hələlik isə İran və ABŞ bazalarına endiriləcək raket zərbələri regionda genişmiqyaslı müharibəyə gətirib çıxara bilər: "Vaşinqton anlasa ki, hədəflərinə çata bilmir, onda nüvə müharibəsinin başlama risqi var". Bundan əlavə, senator hesab edir ki, İranın Amerika bazalarına zərbələri nəticəsində itkilərini qiymətləndirmək lazımdır: "Zərər ciddidirsə, ABŞ buna cavab verməyə bilməz". "Press TV" telekanalının məlumatına görə, İranın ABŞ-ın İraqdakı hərbi bazalarına raket zərbəsi nəticəsində 80 nəfər ölüb. ABŞ isə itkilərin olmadığını bəyan edir. Belə bir vaxtda Birləşmiş Ştatların Bağdadda yerləşən səfirliyinin raket atəşinə tutulması isə, ekspertlərə görə, savaşı tətikləyə bilər və müəyyən qüvvələr də, görünür, bu prosesdə maraqlıdır. Məlumata əsasən, Bağdadda Yaşıl bölgədə yerləşən səfirliyin yaxınlığına iki raket düşüb. Sosial şəbəkələrdə yayımlanan görüntülərdə ABŞ səfirliyinin təhlükədən xəbərdarlıq sistemlərinin də işə düşdüyü görünür.
Bunlar fonunda isə Almaniyaınn “Die Velt” qəzeti maraqlı bir iddia ilə çıxış edib. Qəzet yazır ki, İran və ABŞ arasında hazırkı konfliktin davamında elə Rusiya özü maraqlıdır. Çünki bu hal Rusiyaya Suriyada təsirini gücləndirmək imkanı verir: “Rəsmi Kreml İran generalı Qasım Süleymaninin qətlini qınadı, amma əslində Vaşinqton-Tehran konflikti Moskva üçün Yaxın Şərqdə strateji hədəflərini reallaşdırmaq şansıdır. Məhz buna görə Rusiya bəyanatlarla məhdudlaşır. Belə ki, ortamüddətli perspektivdə İranın zəiflədilməsi Rusiya üçün faydalıdır. İran təzyiq altında qalsa, Moskva Dəməşqdə təsirini genişləndirməsi üçün imkanlardan istifadə edə bilər. Moskva Suriyada demərkəzləşmiş dövlət modelinin yaradılmasında təkid edir və bununla Suriya ordusundakı reformasiyanı nəzarətdə saxlamaq istəyir. Tehran isə şiə briqadalarının Əsəd ordusuna inteqrasiyasına və hökumət sisteminin yaradılmasına yatırım edir. Bununla Tehran ipləri əlində tutmağa çalışır. Bu isə Moskvanın regiondakı maraqlarına mənfi təsir göstərir.
Moskva çalışır ki, status-kvonun saxlanmasına yatırım etsin və əsas oyunçular – İran, İsrail, Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı arasında balans yaratsın. Kreml ümid edir ki, Süleymaninin qətli Əsədin İran asılılığından azad olmağına, risqləri dəyərləndirməyinə, öz xarici siyasətini diversifikasiya etməyinə, Rusiyaya böyük yatırım etməyinə və vasitəçilərinin köməyi ilə ərəb qonşuları ilə yaxınlaşmağına səbəb olacaq. Bu, Moskva üçün ideal ssenari olardı”.
Nahid SALAYEV
