20 Yanvar faciəsinin otuzuncu ildönümü yaxınlaşır. Bu illər ərzində Azərbaycan dünya ictimaiyyətinin diqqətini bu faciəyə yönəltmək istiqamətində xeyli iş görüb. Faciənin üstündən xeyli zaman keçməsinə baxmayaraq, hər il 20 Yanvar günü Azərbaycan xalqı faciə qurbanlarının məzarı başına gedib, onların xatirəsini hörmətlə anır.
Faciənin törədilməsində təqsiri olanların tam siyahısı hələ də tutulmayıb və məsuliyyətə cəlb edilənlər mühakimə edilməyiblər. Qeyd edək ki, 20 Yanvar faciəsinin törədilməsilə bağlı Azərbaycanda cinayət işi açılıb və istintaq aparılıb. İstintaq materiallarında qeyd edilir ki, SSRİ-nin keçmiş prezidenti Mixail Qorbaçov SSRİ Konstitusiyasının 119-cu və Azərbaycan Konstitusiyasının 71-ci maddələrini kobud şəkildə pozaraq Bakıda fövqəladə vəziyyətin tətbiq edilməsi və ordunun Bakıya yeridilməsi ilə bağlı qanunsuz fərman verib. Bu fərman əsasında sovet qoşunları 1990-cı il yanvarın 19-da saat 00:00-dan başlayaraq Bakının keçmiş “Nasosnıy” qəsəbəsi, keçmiş “Əzizbəyov” metrostansiyası və Sumqayıt şəhəri istiqamətindən şəhərə daxil olub və dinc əhalini qırğına məruz qoyublar.
Qırğın nəticəsində 132 nəfər qətlə yetirilib, 612 nəfər yaralanıb, 814 nəfər qanunsuz həbs olunub. Hadisə ilə bağlı aparılan istintaq zamanı müəyyən edilib ki, binalara və digər dövlət əmlakına ciddi ziyan dəyib. Bakıda yetərincə hərbçi olduğu halda, şəhərə 66 min nəfərlik əlavə qoşun kontingenti yeridilib. Bunlar SSRİ Müdafiə Nazirliyinin, Daxili Qoşunların hərbçiləri və kursantları olub. Əməliyyata Krasnodar vilayətindən müddətdən artıq hərbi qulluq keçən hərbçilər də cəlb edilib ki, onların arasında çoxlu erməni də olub. Həmin materiallarda, həmçinin, qeyd edilir ki, Azərbaycan Dövlət Televiziyasının enerji blokunun partladılması Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinin o vaxtkı rəhbəri Vaqif Hüseynov və Moskvadan gələn nümayəndələrin təşkilatçılığı ilə baş tutub.
İlkin olaraq bu hadisə ilə bağlı qaldırılan cinayət işini Rusiya Prokurorluğu aparıb. Azərbaycan Prokurorluğu cinayət işinə çox gec - 14 fevral 1992-ci ildə başlayıb. İki ildən sonra istintaq aparılması çox çətin olub, çünki həmin müddət ərzində müəyyən sübutlar itirilib. Bəzi istintaq hərəkətləri həm burada, həm də Moskvada aparılıb. 1990-cı ilin yanvarında Bakıya ezam olunan SSRİ Mərkəzi Komitəsinin rəhbər işçiləri dindirilib, Ancaq Qorbaçovu və Bakatini dindirmək mümkün olmayıb. Girenko, Babkov, Mixaylov, Yazovun dindirildiyi, Qorbaçovun isə istintaqdan yayındığı deyilir. 1992-ci ildə 68 cildlik əsas iş Azərbaycana verilməyib. İndiyə qədər Azərbaycan Prokurorluğu 68 cildlik həmin işi tələb edir, amma onlar bizə çatdırılmayıb. Bu da istintaqın tam obyektiv aparılması üçün maneə törədən faktordur. Bu müddət ərzində həm Azərbaycan, həm də keçmiş SSRİ rəhbərliyindən cinayətin törədilməsində təqsirkar olanların bəziləri dünyasını dəyişib. Ancaq təəssüflər olsun ki, onların əməllərinə tam hüquqi qiymət verilməyib. Bu qanlı hadisəyə zaman öz obyektiv qiymətini verib, ümidvarıq ki, təqsirkarlar barəsində gec də olsa, mütləq mənada, məhkəmənin ittiham hökmü çıxarılacaq və həmin adamlar qanun qarşısında layiq olduqları cəzalarını alacaqlar.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
