2019-cu ildə Avropa İttifaqı (Aİ) və Azərbaycan arasında yeni tərəfdaşlıq sazişi ilə bağlı danışıqlarda ciddi irəliləyiş əldə edilib. Bunu Aİ-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Kestutis Yankauskas deyib.
Yankauskas qeyd edib ki, sazişin əhəmiyyətli bir hissəsi əvvəlcədən razılaşdırılıb: “Əsasən ticarət müddəaları ilə əlaqəli olan sazişin bəzi hissələri üzərində əlavə iş tələb olunur. 2019-cu ilin sonunda Azərbaycan Nazirlər Kabinetində yeni bir iqtisadi komandanın və Brüsseldə yeni bir Avropa Komissiyasının yaradılması ilə yeni reallıqlar ortaya çıxdı. 19-20 dekabr 2019-cu il tarixlərində Brüsseldən Aİ-nin yüksək səviyyəli nümayəndə heyəti Bakıya gələrək, Azərbaycanın bir sıra əsas dövlət qurumlarının nümayəndələri ilə saziş layihəsinin açıq qalan fəsillərinə dair çox məhsuldar məsləhətləşmələr keçirib. Hər iki tərəf danışıqların tezliklə başa çatması ilə bağlı işləri davam etdirmək üçün güclü siyasi iradələrini bir daha ortaya qoydu”.
Avropalı diplomat əlavə edib ki, Avropa Birliyi üçün Azərbaycanla yeni bir sazişin bağlanması gündəliyin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır.
Belə görünür ki, Aİ güzəştə getmək istəmir. Yəni öz şərtlərini sona qədər qəbul etdirmək istəyir. Ancaq Azərbaycanın da prinsipial mövqeyi ortadadır. Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibəsində bu məsələyə aydınlıq gətirdi. Belə ki, ölkə başçısı ilk dəfə sazişin imzalanmasının gecikməsinin iki səbəbini göstərdi. Birincisi, Prezident qeyd etdi ki, Brüsselin şərtlərindən biri Azərbaycanın Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzvlüyünü sürətləndirməkdir. İlham Əliyevin cavabından aydın oldu ki, indiki şərtlər altında Azərbaycanın Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzvlüyü mümkün deyil. Çünki ucuz mallar Azərbaycan bazarını doldura bilər. Azərbaycan rəqabətqabiliyyətli məhsullar istehsal etməlidir ki, xarici mallarla rəqabətə tab gətirə bilsin. Səbəblərdən biri bununla bağlıdır.
Prezident sazişin imzalanmasının yubanmasının ikinci səbəbini də göstərdi. Avropa İttifaqı Azərbaycandan tələb edir ki, başqa ölkələrə qazı hansı qiymətə satırsa, daxili bazarda da eyni qiymətə satsın. Bu, Azərbaycanın maraqlarına uyğun deyil. Çünki yerli əhali və sənaye müəssisələri üçün qazın qiymətləri artarsa, həm narazılıq, həm də yerli məhsulların qiyməti artacaq. Bakı Brüsselin bu şərtini qəbul etmir.
Bundan başqa, Prezident İlham Əliyev ötən ayın sonlarında Rusiyanın “Rossiya-24” televiziya kanalına müsahibəsində sözügedən məsələyə toxunaraq mövqeyini ortaya qoydu: “Bu yaxınlarda Azərbaycan jurnalistləri ilə görüşümdə mən bu məsələlər barədə ətraflı danışmışam, belə ki, bəzən bizim mətbuatımızda bununla bağlı reallıqdan uzaq fikirlər səsləndirilir. Mən bu məsələnin üzərində təfsilatı ilə dayanaraq dedim ki, bizi orada heç gözləmirlər də. Biz hətta namizədlərin siyahısına da daxil deyilik. Həm də Azərbaycan “Şərq tərəfdaşlığı” layihəsində birləşən keçmiş SSRİ ölkələrinin bəzilərindən fərqli olaraq assosiasiya haqqında sazişi imzalamayan ölkədir. Mən onu əvvəldən axıradək oxumuşam. Başa düşdüm ki, bu, saziş deyil. Bu, təlimatdır. Bunlar bizim əməl etməyimiz üçün yuxarıdan göndərilən təlimatlardır. Mən öz komanda üzvlərimə sual verdim. Bu təlimat bizim nəyimizə lazımdır? O, bizə nə verəcək? Burada Azərbaycan üçün hər hansı əməli fayda varmı? Mən şəxsən bunu görmədim. Ona görə də biz Avropa Komissiyasına bunun yerinə bizim üçün faydalı olacaq, Azərbaycan vətəndaşlarına bu addımı nədən ötrü atdığımızı izah edə biləcəyim ikitərəfli saziş üzərində işləməyi təklif etdik. Axı, biz kiminsə xoşuna gəlmək üçün və ya sadəcə ondan bizdə də var demək xətrinə saziş imzalaya bilmərik. Biz bu cür işləmirik. Bizim əldə edəcəyimiz hər hansı saziş, hər hansı razılaşmanın konkret nəticələri olmalıdır. Biz Avropa Komissiyasına da bunu təklif etdik və deməliyəm ki, yeni saziş üzrə danışıqlar bütövlükdə pis getmir. Bəndlərin 90 faizindən çoxu razılaşdırılıb. Lakin razılıq əldə olunmayan bəndlər bizim üçün qətiyyən qəbuledilməzdir. Əgər Avropa İttifaqının mövqeyində dəyişiklik baş verərsə, onda biz nəticəyə hesablanmış danışıqları davam etdirə bilərik”.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, sözügedən məsələdə Aİ güzəştə meylli olacaqmı?
“Bir məqamı da unutmaq olmaz ki, Azərbaycan müstəqil siyasət yeridir”
Məsələyə münasibət bildirən VİP funksioneri Ramil Hüseynovun sözlərinə görə, prinsipcə, Aİ-nin Azərbaycanın xeyrinə güzəştə getməsi mümkündür: “Sadəcə, buna müəyyən zaman lazımdır. Bəlkə də yaxın perspektivdə Aİ geri çəkilməsin, amma sonrakı mərhələdə qurum Azərbaycanın xeyrinə güzəştə gedə bilər. Çünki Azərbaycanın regionda artan rolu ortadadır. Strateji mövqeyi də göz qabağındadır. Azərbaycan Cənubu Qafqazda ən önəmli strateji mövqeyə malikdir. O baxımdan, Azərbaycanla yeni tərəfdaşlıq sazişi Aİ üçün də çox vacibdir. Hesab edirəm ki, güzəştə getsələr, Avropa bundan qazanacaq. O baxımdan, rəsmi Brüssel nə qədər tez Azərbaycanın xeyrinə güzəştə getsə, bu bir o qədər qurumun xeyrinə olacaq. Bir məqamı da unutmaq olmaz ki, Azərbaycan müstəqil siyasət yeridir. Yəni kimdənsə asılı deyil”.
Vidadi ORDAHALLI
