Bu gün dünya miqyasında xüsusi müzakirə mövzusuna çevrilən məsələlərdən biri də ABŞ və İran arasında münasibətlərin hansı məcrada inkişaf edəcəyidir. Belə görünür ki, tərəflər arasında indilikdə güclənən hərbi ritorika savaş ehtimalını daha çox artırır. Elə indilikdə tərəflər biri-birlərini də məhz savaşla daha çox hədələyir.
Xatırladaq ki, yanvarın 3-də gecə Bağdad aeroportu yaxınlığında ABŞ pilotsuz uçuş aparatından endirilən zərbə nəticəsində İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun xüsusi təyinatlı Qüds Qüvvələrinin komandanı general Qasim Süleymani və İraqın könüllü “Həşdi-Şaabi” qruplaşmasının komandir müavini Əbu Mehdi Əl-Mühəndis daxil olmaqla, 10 nəfər öldürülüb. İran Ali dini lideri və İran Prezidenti Süleymaninin ölümünə görə ABŞ-dan qisas alınacağını bəyan edib. Məsələyə yenidən toxunan İran Prezidenti Həsən Ruhani artıq savaşı istisna etmir: “ABŞ general Qasim Süleymanini öldürərək Yaxın Şərq üçün yeni və təhlükəli yola çıxıb. Təəssüf ki, amerikalılar region üçün olduqca təhlükəli ola biləcək yeni yola çıxıblar. Buna görə, hazırkı şəraitdə dost ölkələrin daha çox sıx məsləhətləşməsi və koordinasiyası lazımdır. ABŞ Qasim Süleymanini “ən cinayətkar obrazla” öldürüb”.
Onun sözlərinə görə, Vaşinqton buna görə, cavab verməli olacaq. İranın ali rəhbəri Ayətullah Xamneyinin hərbi məsələlər üzrə müşaviri, sabiq müdafiə naziri, general Hüseyn Dehqan da bu fonda savaşı istisna etmir. O, ABŞ-a cavablarının hərbi sahədə olacağını açıq bildirib: “İranın lider heyəti heç bir zaman savaş arzusunda olmayıb, bundan da sonra olmayacaq. Ancaq madam ki, savaşı ilk olaraq ABŞ başlatdı, o zaman bu həmlənin nəticəsini da qəbul etməlidirlər. Bu savaş prosesini sona çatdıracaq tək bir şey var: o da ABŞ-ın etdiyi hərəkətə uyğun cavab almasıdır. Ondan sonra yeni bir sınaq olmamalıdır”.
İran Ali dini lideri yanında Məsləhət Şurasının katibi Möhsün Rzayi da bəyan edir ki, Tramp və əsgərlərindən intiqam alacağıq, buna şübhə yoxdur. O, Trampın dediyi kimi, İrana hücum edərsə, o halda Hayfa və İsrailin əhəmiyyətli mərkəzlərini yerlə-yeksan edəcəklərini bildirib.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp da savaşa hazır olduqlarını bildirir. O vurğulayır ki, ABŞ, İran hücum edəcəyi təqdirdə bu ölkəni 2 trilyon dollar xərc sayəsində başa gəlmiş yeni silahla vurmağa hazırdır. Tramp ABŞ-ın digər ölkələrlə müqayisə olunmayacaq hərbi gücə malik olduğunu vurğulayıb: “Əgər İran ABŞ hərbi bazalarına, yaxud istənilən amerikalıya hücum etsə, biz tərəddüdsüz yeni hərbi texnikanı onlar tərəfə göndərəcəyik”.
Qeyd edək ki, ABŞ Prezidenti bundan əvvəl İranı 52 obyektə zərbə endirilə biləcəyi ilə hədələyib: “Qoy bu xəbərdarlıq olsun, əgər İran amerikalılara və ya Amerikanın əmlakına zərbə vursa, biz İranın (çox il əvvəl Amerikanın İran tərəfindən tutulmuş 52 girovuna uyğun olaraq) 52 obyektini hədəfə almışıq, bəzi yüksək səviyyəli və İran üçün əhəmiyyətli olan bu hədəflər İranın özü kimi sürətli və güclü zərbəyə məruz qalacaqlar. ABŞ daha hər hansı təhlükələr istəmir”.
ABŞ dövlət katibi Pompeo da rəsmi Tehrana açıq xəbərdarlıq edib. Dövlət katibi Amerika kəşfiyyatının Qasim Süleymanini izlədiyini etiraf edib: “Kəşfiyyat qaynaqlarımız Süleymaninin üzərində fokuslanmışdı. Şübhə etmirəm ki, bu hadisə ilə İran rəhbərliyi Trampın mesajını açıq formada aldı”.
Pompeo ABŞ-ın mövqelərinə hər hansı bir hücum olacağı təqdirdə, boş durmayacaqlarını da bəyan edib: “Bizə qarşı əmr verənlərə qarşı hücumlarımız daha sərt olacaq”.
Bundan başqa Tramp sosial şəbəkə vasitəsilə Konqresə xəbərdarlıq edərək bildirib ki, Birləşmiş Ştatlar İran tərəfindən hücuma məruz qalsa, qarşı tərəfə qeyri-proporsional cavab verə bilər: “Sosial şəbəkələrdəki bu paylaşımlar ABŞ Konqresinə xəbərdarlığa xidmət edəcək ki, əgər İran ABŞ-ın hər hansı vətəndaşına və ya Amerikanın obyektinə zərbə vursa, ABŞ-a tez və tam ölçüdə, ola bilər, qeyri-proporsional tərzdə cavab verəcəklər. Belə rəsmi xəbərdarlıq nəzərdə tutulmur, amma o, bununla belə edilib”.
Maraqlıdır ki, ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının spikeri Nensi Pelosi Trampın göstərişi ilə general Qasim Süleymaninin öldürülməsini “təxribat və qeyri-mütənasib” kimi qiymətləndirib. Spiker bildirib ki, Tramp administrasiyasının təxribatçı və qeyri-mütənasib hərbi əməliyyatları hərbçilərə, diplomatlara və ABŞ vətəndaşlarına, eləcə də müttəfiqlərimizə təhlükə yaratmağa davam edir. O, əməliyyatın İrana qarşı hərbi güc tətbiq etmək icazəsi olmadan, Konqreslə məsləhətləşmədən və həm Konqres, həm də ictimaiyyət üçün açıq və hüquqi strategiya hazırlanmadan edildiyini qeyd edib. Nensi Pelosi əlavə edib ki, üstəlik, Konqresə göndərilən müvafiq bildiriş cavabdan daha çox sual doğurur: “Bu sənəd administrasiyanın İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlamaq qərarının vaxtı, proseduru və əsaslandırılması ilə bağlı ciddi və təxirəsalınmaz suallar doğurur: “Nümayəndələr Palatasının spikeri olaraq yenidən rəhbərliyə müraciət edirəm ki, hərbi müdaxilə məsələsi – İran və nəzərdən keçirilən növbəti addımlarla bağlı bütün Konqres üçün ətraflı brifinq keçirsin. Administrasiya Konqreslə birlikdə zorakılığın qarşısını alacaq həqiqi bir strategiyanı təşviq etmək üçün çalışmalıdır”.
Amerikalı konqresmen Adam Şiff isə bildirib ki, Donald Trampın Qasim Süleymaninin öldürülməsi ilə bağlı verdiyi sərəncam ehtiyatsız addım idi və ABŞ üçün strateji problemlər yaradacaq: “Mən bunu ehtiyatsız qərar hesab edirəm və nəticədə bütün dünyada amerikalılara qarşı təhlükə artdı. Dövlət katibi Mayk Pompeo deyir ki, Süleymaninin öldürülməsi amerikalılar və avropalıların həyatını xilas edir. Amma o, bunu öz nöqteyi-nəzərindən deyir, kəşfiyyat məlumatlarına əsaslanmır”.
Bu arada ABŞ prosesdən ilk zərbəni alıb. Belə ki, İraq parlamenti ölkə ərazisində xarici hərbi qüvvələrin fəaliyyətinin dayandırılması və onların, xüsusi ilə ABŞ hərbçilərinin ölkədən çıxarılmasına qərar verib. Bundan əlavə savaş üçün də hazırlıq gedir. İranın raket qüvvələri gücləndirilmiş döyüş hazırlığına gətirilib. ABŞ da Fars körfəzinə əlavə qüvvələr cəmləşdirir. İsrail də savaşa hazrlıq görür. İran bunlara paralel olaraq Suriya, Fələstin, Livanda ona bağlı qüvvələri döyüş hazırlığına gətirib. Bunlar qanlı savaşın artıq qaçılmaz olduğunu göstərir.
Tahir TAĞIYEV
