“Həmin müqavilə hökumətsizlik dövründə bağlanmışdı və heç bir rəsmi qurum tərəfindən tanınmamışdı”
“Türkiyə də, Rusiya da yaxşı bilirdilər ki, Naxçıvan Azərbaycanın torpağıdır”
Erməni yalanları bütün dünyanı başına götürüb. Saxtakarlığı, məkr və hiyləgərliyi özlərinə əbədi yoldaş bilən ermənilər tarixi Azərbaycan torpaqları ilə bağlı iftiralarından qalmırlar. Ermənistan rəsmiləri başda olmaqla, daşnak ideologiyasına xidmət edən bütün iftiraçı qüvvələr torpaqlarımıza qarşı iddialarını müxtəlif vasitələrlə dilə gətirirlər.
Erməni politoloq Levon Şirinyan Ermənistan mətbuatına açıqlamasında Naxıvanla bağlı həqiqətə uyğun olmayan fikirlər bildirib. O iddia edib ki, guya Naxçıvan ərazisi 1919-cu ildə ingilislərin dəstəyi ilə Birinci Ermənistan Respublikasının tərkibinə daxil olub. Həmçinin, bildirib ki, 1920-ci il dekabrın 2-də Moskva və İrəvan tərəfindən imzalanmış “Dro-Leqran” müqaviləsi ilə bu məsələ “təsdiq”lənib. Guya Rusiya Naxçıvan ərazisini Ermənistan ərazisi kimi tanıyıb. Şirinyanın iddiasına görə, sonradan 1921-ci ildə Rusiya və Türkiyə arasında müqavilə imzalanıb və həmin sənədə əsasən, Rusiya Naxçıvanı Ermənistan ərazisi kimi tanımayıb, həmin ərazi Azərbaycanın tərkibinə keçib.
L.Şirinyanın irəli sürdüyü fikrin cəfəngiyyatdan başqa bir şey olmadığını deyən tarixçilərimiz hesab edirlər ki, bu, növbəti erməni yalanından və dünya ictimaiyyətini çaşdırmaqdan başqa bir şey deyil. 1920-ci ildə Rusiya və Ermənistan arasında bağlandığı bildirilən “Dro-Leqran” müqaviləsinin qeyri-legitim olduğunu deyən tarixçilər hesab edirlər ki, o müqavilə hüquqi baxımdan heç bir qüvvəyə malik olmayıb.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Qafqazşünaslıq İnstitutunun Ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu müqavilənin heç bir hüquqi əhəmiyyəti olmayıb: “Cənubi Qafqazda müstəqil respublikalar yarandıqdan sonra Bolşeviklər Partiyasının qərarı ilə Qirmızı Ordu həmin respublikaları da işğal etdi. O vaxt Azərbaycan və Gürcüstanla yanaşı, Ermənistan da sovet ordusu tərəfindən işğal olundu. 1920-ci ilin avqust ayında Rusiya Federasiyası ilə Ermənistan arasında bir saziş imzalandı. O sazişin imzalanmasında o vaxt Rusiya Federsiyası adından Leqran səlahiyyətli nümayəndə idi. Ermənistan Respublikası tərəfdən isə Camalyan və Balayan soyadlı ermənilər bu müqaviləni imzalayıblar. Əvvəlcədən deyim ki, bu müqavilə məhəlli səviyyəli bir saziş idi və legitim sayılmırdı. Sadəcə, ərazidə müharibəni dayandırmaq üçün belə bir saziş imzalanmışdı. Bu müqavilədə qeyd edilirdi ki, Rusiyanın işğal etdiyi əraziyə ermənilər nəzarət etsin. Bura Naxçıvanda Şahtaxtı, Aznavur, Kükü və Bazarçaya qədər olan ərazilər, eyni zamanda da Qazax bölgəsinə məxsus olan müəyyən yerlər Rusiya və Ermənistan arasında danışıqlar predmeti idi. Rus orduları bir sıra mübahisəli olduğu bildirilən əraziləri tutmuşdu. Bu gün erməni tarixçiləri Rusiya tərəfindən işğal edilən və qondarma bir müqavilə ilə qısa bir müddətə Ermənistanın nəzarətinə verdiyi ərazilərimizi qanunsuz olaraq Birinci Ermənistan Respublikasının ərazisi kimi təqdim etməyə çalışırlar. O dövrün sənədlərinə baxsaq görərik ki, orada Qarabağ, Zəngəzur neytral zona kimi qeyd edilir. Yəni onlar mübahisəli ərazilər sayılırdı. Bu mübahisəli ərazilərlə bağlı ermənilərlə Rusiya Federasiyası arasında 1920-ci ilin dekabr ayına qədər danışıqlar getdi. 1920-ci ilin 2 dekabr tarixində Rusiya və Ermənistan arasında bu qondarma müqavilə bağlandı. Həmin dövrdə Rusiyada sovet hakimiyyəti qurulmuşdu. Kommunist Partiyasının sözügedən məsələdə nümayəndəsi yenə də Leqran idi. Onun və erməni nümayəndələrinin iştirakı ilə yenidən müqavilə bağlandı. Bu o dövr idi ki, bölgədə müharibə gedirdi və faktiki olaraq həmin yerlərdə hökumətsizlik, hakimiyyətsizlik vardı. Yəni həmin müqavilə hökumətsizlik dövründə bağlanmışdı və heç bir rəsmi qurum tərəfindən tanınmamışdı. Ermənilər Rusiyanın və digər havadarlarının köməyi ilə işğal etdikləri əraziləri qondarma müqavilələrlə öz adlarına çıxmaq istəyirlər. Halbuki, Ermənistan Respublikası özü Azərbaycan torpaqları üzərində qurulub”.
Ermənilərin bütün dövrlərdə hər bir hadisədən öz xeyirlərinə istifadə etdiklərini deyən Q.Hacıyev qeyd etdi ki, Ermənistan Respublikası özü Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətindən sonra yaranıb, özü də bizim torpaqlarımız hesabına. “Onlar hökumətsizlik dövründə işğal edilən əraziləri öz adlarına çıxırlar. Ermənilər Rusiya ilə bağladıqları müqavilələrə bizim torpaqların da daxil edilməsinə müvəqqəti olaraq nail olmuşdular. Ancaq dediyim kimi, o müqavilələr də qeyri-legitim idi. Faktiki olaraq, Rusiya rəsmisi tərəfindən imzalanmayan müqavilə necə legitim ola bilərdi? Ermənilər həmişə yalan danışıblar. Bu gün də yalanlarını davam etdirirlər. Rostov, Naxçıvan, Anadolu, Gürcüstana aid olan ərazilərin bir qismini öz adlarına çıxırlar”.
Şirinyanın iddiasına görə, 1921-ci ildə Rusiya və Türkiyə arasında bağlanan müqavilədən sonra Rusiyanın Naxçıvanı Azərbaycan ərazisi kimi tanıması məsələsinə gəlincə, Q.Hacıyev bunları bildirdi: “Rusiya və Türkiyə arasında müqavilədən danışan politoloq bilməlidir ki, o dövrdə Türkiyə də, Rusiya da yaxşı bilirdilər ki, Naxçıvan Azərbaycanın torpağıdır. Burada artıq söhbətə ehtiyac yoxdur. Heç bir hüquqi əsası olmayan müqavilə etibarlı sayıla bilməz. Yaxşı, bu müqavilə rəsmi mahiyyət daşıyırdısa, niyə Rusiya onu pozub? Demək, ona görə pozub ki, o müqavilə rəsmi olmayıb. Erməni yalanı bütün dünyanı götürüb. Şirinyanın da bu iddiasının heç bir əsası yoxdur”.
İradə SARIYEVA
