Rəsul Cahangirli: “Avropanın Azərbaycandan və perspektivdə Mərkəzi Asiyadan gözləntiləri böyükdür”
“Cənub Qaz Dəhlizi” Avrasiyada yeni əməkdaşlıq, işbirliyi formatını təşkil edir. Əgər işimizin əvvəlində - 2000-ci illərin əvvəllərində Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə üçtərəfli əməkdaşlıq formatı yaranmışdırsa, bu gün yeddi ölkə bu layihədə iştirak edir. Daha üç ölkə bizim gələcək tərəfdaşlarımız kimi bu layihədə iştirak edəcək. Biz çalışmalıyıq ki, Azərbaycan qazının Avropa qitəsinə çatdırılması istiqamətində daha böyük işlər görək və bizim əhatə dairəmiz daha geniş olsun”. Bunu Türkiyənin Əskişəhər şəhərində TANAP qaz kəmərinin istifadəyə verilməsi münasibətilə təntənəli mərasimdə çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev deyib.
Həqiqətən də üç ölkənin əməkdaşlıq formatı ilə qurulan enerji əməkdaşlığı get-gedə genişlənərək, çoxtərəfli formata çevrilir. Çox güman ki, qarşıdakı illərdə daha çox ölkə bu işə qoşulacaq. Məsələ ondadır ki, böyük işlər görülüb. Keçdiyi çoğrafi relyefin müxtəlifliyinə, uzunluğuna və ötürmə qabiliyyətinə görə TANAP boru xətti dünyada təbii qazın nəqli üçün icra edilən layihələr içərisində ən böyüklərindəndir. Eyni zamanda, ilkin mərhələdə TANAP-ın ikinci “Nabucco” olacağı və sadəcə, xəyal olması haqqında fikir söyləyənlər də xəyal qırıqlığına uğradılar. İlkin mərhələdə TANAP üçün əsas mənbə "Şahdəniz-2" qaz yatağıdır. Ancaq yeni mənbə ölkələri üçün də TANAP-a qoşulmaq daha cəlbedicidir. İlk öncə ona görə ki, bu artıq real və müasir infrastruktura malik boru xəttidir. Bu kəmərə, sadəcə, tranzit haqqı ödəməklə qoşulmaq mümkündür. Əsas mənbə ölkələri isə İran, Qazaxıstan və Türkmənistan ola bilər. Qeyd edək ki, Türkmənistan öz qaz ehtiyatlarına görə dünyada ilk dördlüyə daxildir. Ancaq əsas istehlak bazarına çıxışla bağlı infrastruktur problemləri var. “TransXəzər” qaz boru xəttinin reallaşdırılması ilə Türkmənistan qısa müddət ərzində böyük infrastruktura çıxış əldə edə bilər ki, bu da az xərclə böyük gəlir əldə etmək deməkdir. Daha çox Avropa dövləti bunun fərqində olduğu üçün, layihədə iştirak etmək istəyir.
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirlinin sözlərinə görə, müşahidələr göstərir ki, formatın genişlənməsi qaçılmazdır: “Çünki həyata keçirilən meqalayihə daha çox ölkəni özünə cəlb edir. Bu da, öz növbəsində, layihəyə olan marağı genişləndirir. O baxımdan Prezident İlham Əliyevin əməkdaşlıq formatı ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər tamamilə doğrudur və reallığı özündə əks etdirir. Hesab edirəm ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi çərçivəsində qaz ixracı artdıqca, əməkdaşlıq və işbirliyi formatı daha da genişlənəcək. Çünki bunu şərtləndirən faktorlar proseslərin gedişini sürətləndirir və daha geniş məcrada inkişaf etməsinə öz töhfəsini verir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Avropa dövlətləri enerji mənbələrinin diversifikasiyası ilə bağlı maksimum səylə çalışırlar. Onların Azərbaycandan və perspektivdə Mərkəzi Asiyadan gözləntiləri böyükdür. Bütün bunlar, əlbəttə ki, əməkdaşlıq formatının genişlənməsinə, bununla bağlı daha ciddi nəticələrin ortaya qoyulmasına ümid yaradır. O baxımdan, şübhəsiz ki, əməkdaşlıq formatı daha da genişlənəcək və daha çox ölkə orada yer alacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
