Qasım Hacıyev: “Düşünürəm ki, Qərbi Azərbaycandan deportasiya edilərkən şəhid olan insanlara abidə qoyulmalı və deportasiya muzeyi də yaradılmalıdır” Zaur Əliyev: “Memorial xatirə abidəsi qoyularsa, bu həm deportasiya tarixini, həm də o torpaqların azərbaycanlıların tarixi yurdları olduğunu yaddaşlarda saxlayacaq”
Azərbaycan xalqı tarixdə bir neçə dəfə erməni terroruna məruz qalıb. Böyük siyasi güclərin məkrli siyasəti nəticəsində ermənilərin Qafqaza, xüsusən də tarixi Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi nəticəsində xalqımızın başı olmaz müsibətlər çəkib. “Ayağıma yer edim, gör sənə nə edəcəyəm” prinsipi ilə hərəkət edən ermənilər XX əsrdə bir neçə dəfə yerli sakinlər olan azərbaycanlıları indiki Ermənistan ərazisindən deportasiya ediblər.
Sonuncu deportasiya hadisəsi 1988-ci ildə baş verib və ermənilər böyük zülmkarlıq, vəhşilik, vandalizm nümayiş etdirərək azərbaycanlıları öz doğma yuvalarından, ocaqlarından qovmağa nail olublar. Bu zaman onlarla azərbaycanlı qoca, uşaq, cavan ermənilər tərəfindən qətlə yetirilib. Hətta erməni vandalları azərbaycanlıları boruya doldurub hər iki tərəfini qaynaq ediblər. İnsanlar həmin borunun içində havasızlıqdan faciəli şəkildə tələf olublar. Ermənilərin dədə-baba torpaqlarımız olan Qərbi Azərbaycanda yerli əhaliyə-Azərbaycan türklərinə qarşı həyata keçirdikləri vandalizm aktları saysız-hesabsızdır.
Qondarma və saxta tarix yaratmaqda mahir olan ermənilərin bizə qarşı etdiyi zülmkar əməllər haqqında kitablar yazılsa da, sənədli filmlər, süjetlər çəkilsə də, hələ erməni terrorunun qurbanı olan soydaşlarımıza bir abidə ucaldılmayıb. Son zamanlar sosial şəbəkələrdə müzakirə edilən mövzulardan biri indiki Ermənistan ərazisindən ermənilər tərəfindən öz dədə-baba yurdlarından deportasiya edilərkən şəhid olan soydaşlarımıza abidə qoyulması məsələsidir. Qeyd edilənə görə, bu abidənin qoyulması erməni terroru nəticəsində şəhid olan qərbi azərbaycanlıların xatirəsinə ehtiram və erməni vəhşiliyinin dünyaya təqdim edilməsi, ifşa edilməsi nümunələrindən biri olardı.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, qərbi azərbaycanlılarla bağlı həm abidə qoyulmalı, həm də deportasiya muzeyi yaradılmalıdır: “Erməni terrorunun əyani göstəricisindən biri kimi belə bir abidənin qoyulması müsbət hal olardı. Biz deportasiya tarixinin unudulmaması ilə bağlı müxtəlif təkliflər irəli sürmüşük. Hesab edirik ki, qərbi azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən deportasiya edilməsi və soyqırıma məruz qalması ilə bağlı böyük bir muzey yaradılmalıdır. Bir əsrdə indiki Ermənistan ərazisindən iki dəfə deportasiya edilən və bu zaman şəhid edilən insanların taleyi o muzeydə əks olunmalıdır. Muzeyin yanında isə onların xatirəsinə böyük memorial xatirə abidəsi ucaldılmalıdır. Muzeylə abidənin eyni zamanda yaradılması çox mühüm məsələdir. Bilirsiniz, erməni terrorundan əziyyət çəkən, yaxınları şəhid edilən qərbi azərbaycanlılar bu gün də sağdırlar. Heç şübhəsiz ki, onlarda şəhid olan doğmalarının əşyaları, geyimləri var və onlar bu əşyaları, geyimləri muzeyə təhvil verərlər. Düşünürəm ki, Qərbi Azərbaycandan deportasiya edilərkən şəhid olan insanlara abidə qoyulmalı və deportasiya muzeyi də yaradılmalıdır”.
Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dossent, tarixçi-alim Zaur Əliyev bizimlə söhbətində bildirdi ki, Qərbi Azərbaycan şəhidlərinə memorial abidənin qoyulması vacib məsələdir. Onun sözlərinə görə, 300-dən artıq insan öz tarixi yurdlarından deportasiya edilən zaman həm də ermənilər tərəfindən şəhid edilib. Onun sözlərinə görə, ermənilər azərbaycanlıları yalnız payızın soyuğunda deportasiya etməyib, həm də soydaşlarımızı qətlə yetiriblər.
Z.Əliyev vurğuladı ki, 1988-ci ildə və ondan əvvəlki dönəmlərdə öz yurdlarından deportasiya edilən soydaşlarımızın xatirəsinə memorial kompleksin ucaldılması ilə biz erməni vəhşiliyini ifşa edə bilərik: “Bu abidə çoxdan qoyulmalı idi. Çünki bu abidəni qoymaqla erməni terrorunu bir daha ifşa etmiş olarıq. Ümumiyyətlə, yalnız 1988-ci ildə deyil, bütün dövrlərdə Qərbi Azərbaycan ərazisindən deportasiya edilərkən şəhid olan soydaşlarımızın xatirəsinə memorial xatirə abidəsi qoyulmalı, kompleks ucaldılmalıdır. Bu memorial xatirə abidəsi qərbi azərbaycanlıların deportasiya tarixini özündə ifadə etməlidir. İrəvan xanlığına da abidə qoyulması vacibdir. Bu abidələr elə bir formada olmalıdır ki, bütövlükdə deportasiya tarixini özündə əks etdirə bilsin. Ermənilər Qərbi Azərbaycanda deportasiya zamanı onlarla insanı amansızlıqla qətlə yetiriblər. Memorial xatirə abidəsi qoyularsa bu həm deportasiya tarixini, həm də o torpaqların azərbaycanlıların tarixi yurdları olduğunu yaddaşlarda saxlayacaq. Bu abidəyə baxanlar aydın görəcəklər ki, minlərlə soydaşımız ermənilər tərəfindən öz dədə-baba yurdundan sürgün edilib, bir qismi isə şəhid edilib. Orada nə qədər soydaşımız qətlə yetirilib. Bu abidə qoyularsa, gənc nəsil və sabahkı nəsil o torpaqları unutmayacaq və ona qovuşmaq uğrunda mücadilə verəcəklər”.
İradə SARIYEVA
