İranın yenidən uranın zənginləşdirilməsi üçün potensialın artırılması prosesini başlatması ABŞ və İsraildə ciddi narahatlığa yol açıb. İranın Nüvə Enerjisi Təşkilatının nümayəndəsi Bəhrus Kamalvəndinin sözlərinə görə, Tehran uranın zənginləşdirilməsi üçün potensialın artırılması ilə bağlı MAQATE-ni məlumatlandırmaq niyyətindədir. O, İranın bu addımı ehtiyac yaranacağı təqdirdə lazım olan hədəfə tez çatmaq üçün atdığını bildirib. Kamalvəndi İranın uranın zənginləşdirilməsini qısa müddətdə 20%-ə qaldıra biləcəyini bildirib.
Qeyd edək ki, bundan öncə İranın Ali dini lideri Əli Xamneyi ölkəsinin nüvə fəaliyyətindən əl çəkməyəcəyini açıqlayıb. O bildirib ki, İranın həm sanksiyalar altında qalmasını, həm də nüvədən əl çəkməsini istəmək təzaddır. Əli Xameneyi yaranmış vəziyyətdə İranın nüvə proqramınını hərbi yolla durdurulmasına dair istənilən cəhdə də lazımi cavab veriləcəyini bəyan edib. O, İranın nüvə texnologiyası sahəsində əldə etdiyi nailiyyəti qürurverici, müxtəlif növ raket istehsalını və raket gücünü ölkənin təhlükəsizliyinin təminatı adlandırıb: “Biz regionda raket sistemləri sahəsində ən güclü ölkəyə çevrilmişik. Düşmən bilir ki, bir raket atarsa, 10 raketlə cavab verəcəyik”.
Onun sözlərinə görə, bəzi Avropa ölkələri İranın sanksiyalara dözməsini, nüvə fəaliyyətindən əl çəkməsini və məhdudiyyətlərin davam etdirilməsini istəyir: “Mən bu dövlətlərə deyirəm: sizin xəyallarınız gerçəkləşməyəcək”. Ayətullah Xamneyi qeyd edib ki, İran xalqı və dövləti nə sanksiyanın olmasını, nə də “nüvə texnologiyasının həbsini” qəbul edəcək: “İranın Atom Enerji Təşkilatı borcludur ki, tez bir zamanda Hərtərəfli Birgə Fəaliyyət Planı çərçivəsində sentrifuqaların sayının 190 min izotop ayırma qabiliyyətinə çatdırılması üçün işlərə başlasın”.
Yaranmış vəziyyət daha çox İsraili narahat etməkdədir. Burada hesab edilir ki, İranın nüvə proqarmı yalnız hərbi yolla dayandırıla bilər. İsrailin ekologiya və Qüds məsələləri üzrə naziri Zeyev Yelkin bildirib ki, ölkəsi İranla münasibətlərdə indiki gərginliyin hərbi münaqişəyə keçmə risqini görür: “Risq həmişə mövcuddur, çünki İran açıq bildirir ki, hədəfi İsrail dövlətini məhv etməkdir”. Onun sözlərinə görə, İran, iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, Suriya ərazisində hərbi layihələrə, həmçinin Livanda “Hizbullah” qruplaşmasının silahlandırılmasına böyük vəsaitlər qoyur: “Bu gün “Hizbullah”ın əlində dünyanın ən böyük raket ordularından biri var. Və bu, dövlət deyil, terror təşkilatıdır. Bunların hamısı İranın pulu ilə hazırlanır. Biz onunla barışa bilmərik ki, Suriya ərazisində, sərhədlərimizin yaxınlığında yerləşdirilən İran raketləri vətəndaşlarımızın təhlükəsizliyini hədələsin. Biz buna imkan verməmək üçün hər şeyi edəcəyik”. Rusiyalı siyasi şərhçi Denis Korkodinov da bildirir ki, İran-İsrail münaqişəsinin eskalasiyası qaçılmazdır. O hesab edir ki, Hazırda Təl-Əviv və Tehran arasında münaqişənin alovlanması üçün üç əsas aspekti göstərmək olar. Onun sözlərinə görə, birincisi, 2018-ci il aprelin 13-dən 14-nə keçən gecə Suriyadakı İran hərbi bazalarına hücum İsrail Nazirlər Kabinetində sevinc doğurmadı: “Rəsmi Təl-Əviv hücum nəticəsində İranın Suriya sərhədlərindən geri çəkiləcəyini gözləyirdi, ancaq beynəlxalq koalisiyanın İran mövqelərinə zərbələri simvolik xarakter daşıdı. Vaşinqton Fransa və Böyük Britaniyanın dəstəyi ilə İran mövqelərinə sarsıdıcı zərbə endirə bilmədi. Ayətullah rejimi Suriyadakı qüvvələrini qısa zamanda bərpa etdi. Bundan başqa, Ağ Evin Tehranla nüvə sazişini ləğv etməsi İngiltərə, Fransa və Almaniyanın Donald Trampa müxalif mövqedə dayanmasına gətirib çıxardı. Onlar nüvə razılaşmasının saxlanmasının tərəfdarıdır. Bu hadisə Benyamin Netanyahunun planlarına aid deyildi. O, bu vəziyyətdə Suriyadakı müharibədə beynəlxalq koalisiyanın dəstəyindən məhrum ola bilərdi”. Korkodinov əmindir ki, Donald Trampın uğursuz siyasətinə ümid İsrail rəhbərliyinin nikbinlikdən uzaqlaşmasına səbəb olub, çünki istənilən vaxt Vaşinqton konyunktur mülahizələrini rəhbər tutaraq Təl-Əvivlə münasibətlərini dəyişə bilər: “Netanyahu yaxşı bilir ki, ABŞ-dan başqa o, Almaniya, Fransa və Böyük Britaniya ilə əməkdaşlıq etməlidir. Onu da qeyd etmək olar ki, Bəşər Əsədin hərbi nailiyyətləri İsrailin Suriyadakı fəaliyyəti üçün mühüm maneələr yaradır. Daha dəqiq desək, İran-İsrail münaqişəsinin eskalasiyası yeni beynəlxalq ittifaqın yaradılmasına səbəb olacaq ki, burada ABŞ, Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa və Rusiya mühüm rol oynayacaq”. Ekspert əlavə edib ki, hazırkı şəraitdə İsrail öz əhəmiyyətini hiss edir: “Vaşinqton Donald Trampın simasında beynəlxalq ictimaiyyətə açıq şəkildə bildirdi ki, İran nüvə proqramını inkişaf etdirsə, böyük müharibə olacaq. Bununla yanaşı, ABŞ Qüdsü İsrailin paytaxtı elan etdi. Təl-Əviv bu şəraitdə əmin oldu ki, bütün dünyada yəhudi mərasimlərinin dövrü başlayıb”. Şərhçi qeyd edib ki, bu əminliyin yaradılması Donald Trampa İsrailin Suriyadakı müharibəni yenidən qızışdırması üçün vacib idi: “Və bu, amerikalıların yəhudilərə sevgisini göstərmir. Hazırda Vaşinqton onlardan öz məqsədləri üçün istifadə edir. Lakin “Suriya konserti” Vaşinqtonun planı üzrə getməsə, bundan ilk əziyyət çəkən İsrail olacaq. Hazırda Tehran Təl-Əvivin texniki və hərbi imkanlarını yaxşı araşdırıb. Bu bilgilər düşmənə həlledici zərbə vurmaq və qüvvələri çevik səfərbər etməkdə İran üçün çox vacibdir.
Vəziyyət hələ ki, çox gərgin deyil. Ancaq bu hər an dəyişə bilər: İran müharibə gözləyir, İsrail isə buna fəal hazırlaşır...”
NAHİD
