Əli Orucov: “Kreml F-35 qırıcı təyyarələrinə görə bu cür böyük iqtisadi layihələrini risqə atıb Ankara ilə münasibətləri pisləşdirməz”
Məlum olduğu kimi, F-35 qırıcılarının alınması ilə bağlı Ankara və Vaşinqton arasında saziş qüvvədə qalır. Bunu Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu ABŞ-ın dövlət katibi Mayk Pompeo ilə görüşündən sonra bəyan edib. O bildirib ki, ilk F-35 təyyarəsi Türkiyəyə iyun ayının 21-i veriləcək: “Biz Vaşinqtona bildirdik ki, ABŞ Konqresinin istifadə etdiyi hədə-qorxu dilini qəbul etmirik. Bu qeyri-konstruktivdir. İlk F-35 təyyarəsi, əvvəl planlaşdırıldığı kimi, bizə iyunun 21-i veriləcək. Bu mövzuda heç bir dəyişiklik yoxdur”.
Qeyd edək ki, Türkiyənin Rusiyadan S-400 zenit-raket kompleksləri almasına cavab olaraq Ankaraya F-35 beşinici nəsil qırıcı təyyarələrinin verilməməsilə bağlı Vaşinqtonda müzakirələr aparılması Türkiyə-ABŞ münasibətlərində gərginliyə səbəb olmuşdu. M.Çavuşoğlu bunu açıq şəkildə bildirərək tərəflər arasında gərginliyin olmasını qeyd etmişdi: “Ankara ilə Vaşinqton arasında beşinci nəsil qırıcıların verilməsinə dair müqavilə üzrə həqiqətən də gərginlik var. Amma unutmaq lazım deyil ki, Türkiyə hələ Rusiya ilə müvafiq saziş imzalamazdan əvvəl raketdən müdafiə sistemlərinin alışı barədə məsələni öz müttəfiqi ABŞ-la müzakirə edib. Vaşinqton həmin sistemləri bizə satmaqdan imtina etdi. Onda biz Rusiya ilə danışıqlar aparmağa məcbur olduq”.
Məsələ ondadır ki, ötən ilin dekabrında Türkiyə S-400 zenit-raket komplekslərini almaq üçün Rusiya ilə kredit müqaviləsi imzalayıb. Türkiyənin müdafiə sənayesi üzrə müşaviri İsmayıl Dəmir Rusiyanın S-400 sistemlərinin 2019-cu ilin 29 iyulunda ölkəyə gətiriləcəyini deyib. ABŞ və NATO rəhbərliyi Türkiyənin Rusiyadan S-400 raketdən müdafiə kompleksləri almaq istəyini dəfələrlə pisləyərək, bunun alyansın ümumi müdafiə sistemi ilə uzlaşmadığını bildiriblər. O üzdən belə fikirlər səslənirdi ki, ABŞ Türkiyəyə F-35 qırıcı təyyarələrinin verilməsini dayandıracaq. Hətta belə məlumatlar var idi ki, Türkiyə ABŞ-ın F-35-ləri əvəzinə Rusiyanın beşinci nəsil Su-57 qırıcılarını ala bilər. Ancaq, göründüyü kimi, bunların heç biri baş vermədi.
Nəzərə alsaq ki, son illər Rusiya-Türkiyə münasibətləri xeyli yaxşılaşıb, F-35-lərlə bağlı əldə olunan razılıq Moskva-Ankara münasibətlərinə mənfi təsir göstərə bilərmi?
Məsələyə münasibət bildirən AMİP funksioneri Əli Orucov bunu istisna etdi və fikrini bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “Məsələ ondadır ki, Türkiyənin ABŞ-dan son nəsil F-35 təyyarələrini alması ilə bağlı razılaşma çoxdan vardı. Yəni bununla bağlı rəsmi müqavilə bir neçə il əvvəl imzalanmışdı. Türkiyə “Zeytun budağı” əməliyyatını həyata keçirəndən sonra Birləşmiş Ştatlarda bəzi qüvvələr təyyarələrin təhvil verilməsinə maneçilik törətməyə çalışdılar. Bununla bağlı Konqres səviyyəsində müxtəlif çağırışlar səsləndi. Lakin Ankara bunun əvəzində eyni tip təyyarələrin Rusiyadan alınacağını açıq şəkildə bəyan etdi. Bundan sonra ABŞ məcbur olub razılaşmaya əməl edəcəyi barədə açıqlama verdi. Ümumən hesab edirəm ki, ABŞ-dan alınacaq təyyarələr Rusiya-Türkiyə münasibətlərinə mənfi təsir göstərməyəcək. Moskva ilə hərbi anlaşma S-400 kompleksinin alınması ilə bağlıdır və bu artıq reallaşmaqdadır. Əksinə, həmin komplekslərin alınması ABŞ və müttəfiqlərinin etirazına səbəb olub ki, bu da Ankaranı geriyə addım atmağa məcbur edə bilməyib. Hər halda, öz hərbi müdafiə qabiliyyətini gücləndirmək və bunu necə həyata keçirmək Türkiyənin suveren hüququdur. Digər tərəfdən, Türkiyə ilə Rusiya arasında böyük iqtisadi-ticarət əlaqələri mövcuddur. İki ölkə iri iqtisadi layihələri reallaşdırır. Bunlardan ən başlıcası da Rusiya qazının Qara dənizin altı ilə Türkiyə və Avropaya nəql edilməsini nəzərdə tutan “Türk axını” layihəsidir. Rusiyanın bu layihədən gözləntiləri böyükdür. İlk əvvəl Rusiya sözügedən kəmərin çəkilişini Bolqarıstan vasitəsilə reallaşdırmaq istədi. Ancaq Bolqarıstan buna razılıq vermədi. Ona görə də həmin layihə Türkiyə vasitəsilə həyata keçirilir. Kreml F-35 qırıcı təyyarələrinə görə bu cür böyük iqtisadi layihələrini risqə atıb Ankara ilə münasibətləri pisləşdirməz”.
Vidadi ORDAHALLI
