Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyəti daha da artır
“Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin birinci mərhələsinin işə salınması Azərbaycanı dünya enerji bazarında artıq daha güclü mövqeyə malik ölkələrdən birinə çevirməkdədir. Xatırladaq ki, mayın 29-da Səngəçal terminalında “Cənub Qaz Dəhlizi”nin rəsmi açılış mərasimi keçirilib. Layihənin birinci mərhələsi ilə qazın “Şahdəniz” yatağından Cənubi Qafqaz, daha sonra TANAP boru kəmərləri vasitəsilə Əskişəhərə çatdırılması nəzərdə tutulur. Qaz Əskişəhərə iyunun 12-də çatacaq və həmin tarixdə TANAP-ın açılış mərasimi keçiriləcək.
“Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin birinci mərhələsinin işə salınması mərasimində iştirak edən Prezident İlham Əliyev bunu çox yüksək qiymətləndirib: "Biz sözün əsl mənasında enerji mənbələrinin şaxələndirilməsini həyata keçiririk. “Cənub Qaz Dəhlizi” yeni enerji damarıdır". Dövlət başçısı vurğulayıb ki, bu layihədə maraqlar balansı gözlənib: "Hasilatçı, tranzit və istehlakçı ölkələrin maraqları tam təmin edilib. Bu maraqlar balansı olmasaydı, layihə tam həyata keçirilə bilməzdi. Biz qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığı təmin etməliyik. Ölkələr və şirkətlər qarşılıqlı siyasi, iqtisadi mənfəətini təmin etməlidir. Azərbaycan da istehsalçı ölkə kimi öz mənfəətini götürür". Ekspertlər bildirir ki, iqtisadi cəhətlə yanaşı, layihə digər parametrlər üzrə də Azərbaycana böyük dividendlər qazandıracaq. Məsələn, məlumdur ki, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin üzvü olan ölkələr Azərbaycanın çox yaxın tərəfdaşlarıdır. Azərbaycan artıq bu ölkələrin böyük əksəriyyəti ilə strateji tərəfdaşlığa dair bəyannamələr imzalayıb. Bu isə o deməkdir ki, həmin ölkələr beynəlxalq müstəvidə ölkəmizin mövqeyini bundan sonra daha qətiyyətlə dəstəkləyəcək. Həmin ölkələrin böyük əksəriyyəti Avropa İttifaqının üzvüdür. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycanın Avropa məkanında geosiyasi, geoiqtisadi mövqeləri güclənir. Azərbaycanla Avropa arasında əməkdaşlıq üçün yeni format formalaşır.
Başqa bir tərəfdən, proses Azərbaycanın valyuta gəlirlərinin artması, iqtisadi inkişafının yüksəlməsi baxımından da vacib önəm kəsb edir. İqtisadçı Vüqar Bayramov sosial şəbəkə üzərindən paylaşdığı şərhdə bildirir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Azərbaycan artıq öz qazını birbaşa, Rusiyadan kənar Avropa bazarına çıxara biləcək. İqtisadçı qeyd edib ki, dəhlizin reallaşmasından qazanan tərəflər həm də qonşu Türkiyə və Gürcüstandır: “Türkiyə TANAP-a sahib olmaqla TAP-a da “ev sahibliyi” edəcək, ölkənin bu layihədən öz daxili ehtiyacları üçün faydalanmaq imkanı yaranacaq. Türkiyəyə nəql edilən qazın illik həcmi 12,6 milyard kubmetrə yüksələcək. Gürcüstan yenə də tranzit ölkədir və TAP çərçivəsində qoyulacaq 40 milyard dollar sərmayənin yarıdan çoxu Azərbaycan və Gürcüstan iqtisadiyyatına yönəldilib. İlkin qiymətləndirmələrə əsasən, ölkəmizin “Şahdəniz” yatağının birinci və ikinci fazasının işlənməsindən əldə etdiyi gəlirin həcmi 100 milyard dollardan çox olacaq. “Şahdəniz” yatağının ehtiyatları bu gün 1,2 trilyon kubmetr həcmində qiymətləndirilir”.
V.Bayramov vurğulayıb ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” həm Avropanın enerji təhlükəsizliyinə müsbət təsir göstərəcək, həm də Qərbin Rusiyadan mavi yanacaq asılılığını azaldacaq: “Birinci mərhələdə ildə 10 milyard kubmetr qaz Rusiyadan yan keçməklə Avropa bazarına çıxarılacaq. Növbəti mərhələdə bu rəqəm 20 milyard kubmetrə çatdırılacaq. TAP-ın ötürmə qabiliyyətinin 30 milyard kubmetr olduğunu nəzərə alsaq, bu o deməkdir ki, “Abşeron” yatağı da istifadəyə veriləndən sonra Avropa İttifaqı göstərilən həcmdə qazı Azərbaycandan idxal edəcək. Elə birinci mərhələdə Avropa bazarına çatdırılacaq mavi yanacaq da bir neçə ölkənin tələbatını ödəmək baxımından böyük əhəmiyyət daşıyacaq. Mavi yanacaq baxımından Rusiyadan 97 faiz asılı olan Bolqarıstan daxili şəbəkə ilə Azərbaycan mavi qazını idxal edəcək. Qlobal enerji təhlükəsizliyi müasir dünya iqtisadiyyatında həllini gözləyən vacib problem olaraq qiymətləndirilir. Təsadüfi deyil ki, ekspertlər növbəti 20 il ərzində Avropanın təbii qaz tələbatının 2 dəfə artacağını proqnozlaşdırır. Artan tələbatın qarşılığında isə daxili istehsal illik 200 milyard kubmetrdən 100 milyard kubmetrə qədər azalacaq”.
Bütün bunlar, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyətini daha da artıracaq. Hazırda “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Avropanın enerji təhlükəsizliyi üçün əhəmiyyəti çox vacibdir. Çünki hazırda Avropa İttifaqı istehlak etdiyi enerjinin yarıdan çoxunu idxal edir. Bu idxalda isə Azərbaycanın payı yüksəlir və Avropa Azərbaycana etibarlı tərəfdaş kimi yanaşır.
Nahid SALAYEV
