İran və ABŞ arasında getdikcə daha gərgin xarakter alan münasibətlərin hansı nəticələrə gətirib çıxaracağı ətrafında indi ən müxtəlif fikirlər səslənməkdədir. Bununla bağlı “Əl-Cəzirə” kanalının siyasi ekspertlərlə hazırladığı analizdə qeyd olunur ki, əslində, ABŞ İranda istədiyi müharibə zəminini hazırlayır.
Kanala açıqlama verən ekspertlər hesab edirlər ki, İran üçün hazırlanan yeni strategiya Yaxın Şərqdə müharibə ehtimalını gücləndirir. Tehran Universitetinin professoru Məhəmməd Marandi İranın nüvə anlaşmasından çıxacağını vurğulayıb: “İran Avropa ölkələrinin anlaşmanı qorumaq cəhdlərinə şübhə ilə yanaşır. İran nüvə proqramını sürətlə davam etdirəcək və nəticə əldə edəcək”. İranın dini lideri Ayətullah Xamneyinin baş müşaviri Əli Əkbər Vilayəti də vəziyyətin qəanətbəxş olmadığını vurğulayır: “Avropadan İranla nüvə razılaşmasını davam etdirməklə bağlı ikibaşlı açıqlamalar verirlər. Bəzi Avropa ölkələri bir tərəfdən İranla nüvə razıaşmasına sadiq olduqlarını və iqtisadi əlaqələri inkişaf etdirmək istədiklərini deyir, digər tərəfdən ABŞ-a qarşı çıxmayacaqlarını və İranı müdafiə etməyəcəklərini bildirirlər. Avropalı rəsmilərin ikibaşlı açıqlamaları şübhəlidir”. “Əl-Cəzirə” kanalı ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeonun İran haqqında açıqlamalarının Vaşinqtonun Tehranda hakimiyyəti dəyişmək istədiyinin sübutu olduğunu vurğulayıb.
Pompeo Tehranla yeni nüvə sazişinin bağlanma zərurətini vurğulayıb, ancaq bunun üçün İran tərəfindən ABŞ-ın 12 şərtini yerinə yetirməyin vaciblyini bildirib. İran isə artıq bu şərtləri rədd edib. Hazırda ABŞ Avropanı da yanına alaraq İrana qarşı təzyiqləri genişləndirməyi düşünür. Eyni zamanda müharibə variantını da gündəmdə saxlayır. Məsələ ilə bağlı Rusiyanın “regnum.ru“ portalı yazır: “Aydındır ki, Vaşinqton İran istiqamətində Avropaya qarşı sanksiyalar savaşına başlamağa qabildir. Özü də təkcə ona qarşı deyil. Sanksiya rejimini pozan şirkətlər Amerika bazarında işlərkən cəriməyə məruz qala bilər. Əslində, firmalar seçim qarşısında qalır – İran, yoxsa Amerika bazarının onlar üçün daha üstün olması məsələsində. Avropanın bir neçə nəhəngi, xüsusən də Fransanın “Total” və “Engie” şirkətləri artıq İrandan gedib. Belə ki, Vaşinqtonun İran və Avropa Birliyinə iqtisadi basqısını çətinləşdirmək üçün Avropa Birliyinin ABŞ sanksiyalarının mənfi effektini önləmək imkanları haqda məsələ açıq qalır. Hələlik bunda Tehran oyun oynayaraq bildirir ki, nüvə sazişinin avropalı iştirakçıları sazişin ticari-iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı üzrə şərtlərini yerinə yetirməsə, İran məcburi qərar alaraq öz nüvə proqramını təzələyəcək.
Bu, Amerikanın “Kəlbətin” əməliyyatının bir tərəfidir. İkinci tərəfi Amerikanın bölgə müttəfiqlərini əməliyyata qoşmağa aiddir. Söhbət başlıca olaraq “İran sazişi”nin ən qatı opponentləri Səudiyyə Ərəbistanı və İsraildən gedir. Ər-Riyad və İsrail bununla yanaşı Yaxın Şərq münaqişələrinə müxtəlif formalarda cəlb olunub. İsrail, Fələstin tənzimlənməsi prosesi istisna olmaqla, hələlik başqa istiqamətlərdə vasitəli hərəkət edir. Lakin amerikalıların Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanıması və səfirliyin ora köçürülməsi İranın “nüvə və başqa təhlükələr”ə qarşı kampaniyada Səudiyyə Ərəbistanının geopolitik manevr üçün imkanlarını daraldır. Buna görə də Vaşinqtonun yeni şərtləri Yaxın Şərqdə böyük müharibə risqini çoxaldır. Amma ABŞ və İran arasında deyil, İranla İsrail arasında. Və bütün əlamətlərə əsasən, Vaşinqton artıq indi Yaxın Şərqdə uzunmüddətli fəaliyyət ssenarisini işə salır, bunun gedişində bölgədə kombinasiyalar və qüvvələr nisbəti dəyişiləcək. ABŞ-ın oyunu Yaxın Şərq, ardınca isə Cənubi Qafqaz ölkələrini, xüsusən də Azərbaycanı gec-tez seçimə məcbur edəcək.
Rusiya və Çin də oyunun son məqsədini sezməyə çalışaraq fikrə gedib. Bu, Tehranla nüvə sazişinin şərtlərini bir də nəzərdən keçirməkdən ibarət ola bilər və o zaman ABŞ prezidneti Donald Tramp bildirəcək ki, razılaşmanı o əldə edib və yeni sazişə nail olub. Lakin İran prezidenti Həsən Ruhani Vaşinqtonun tələblərinə cavabda bildirib ki, “təhlükə ritorikası qəti şəkildə keçmişdə qalıb”. O, amerikalılara üz tutub: “Siz kimsiniz ki, Tehranın və bütün dünyanın yerinə qərar qəbil edəsəniz? Bu gün dünya bununla barışmayacaq ki, onun əvəzinə ABŞ qərar qəbul edir. Ölkələrin müstəqilliyi var”. Ruhaninin sözlərinə görə, dünya birliyi yol verməz ki, ABŞ dünyanın qalan ölkələri üçün cədvəl tərtib etsin. Və yenə qeyd edib ki, İran Suriyanı tərk etməyəcək. Tehranın reaksiyası anlaşılan və gözləniləndir. Amma bu, hələlik ilk mənfi hissi reaksiyadır. Hər şey qabaqdadır, axı Vaşinqton İrandan bölgə siyasətinin təməl əsaslarını dəyişməyi tələb edib. Yaxın Şərqdə böyük müharibə risqləri hissolunacaq dərəcədə çoxalır”. Qeyd edilənlərdən bəlli olur ki, İran ətrafında savaş ehtimalı artır. Lakin burada bir məqamı qeyd edək ki, Azərbaycan baş verənlərin dinc yolla həllində maraqlıdır və kimsə arasında seçim etmək niyyətində də deyil.
NAHİD
