Cəbhədə baş verən son hadisələr burada erməni təxribatına hələ də son qoyulmadığını, düşmənin atəşkəsə əməl etmədiyini göstərir. Belə vəziyyət isə istənilən an hərbi əməliyyatların yenidən bərpasına, genişmiqyaslı hərbi toqquşmalara gətirib çıxarmaq iqtidarındadır. Artıq bu xüsusda qarşı tərəfə xəbərdarlıqlar da edilir. Sözügedən məsələ cəbhənin Naxçıvan istiqamətində son olaylardan sonra daha da aktuallaşıb.
Qeyd edək ki, mayın 20-də Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Naxçıvan Muxtar Respublikası sahəsində düşmən tərəfinin növbəti təxribatının qarşısını alarkən, döyüş tapşırığını yerinə yetirən Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçusu əsgər Tatarov Adil Əli oğlu şəhid olub. Məsəəlyə münasibət bildirən Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi artıq bəyan edib ki, Naxçıvanın qəhrəman müdafiəçiləri şəhidin qisasını qısa müddətdə alacaq. O da qeyd edilir ki, törədilən təxribatın arxasında birbaşa bir neçə gün əvvəl qoşunların bu istiqamətində yerləşən qarşıdurma xəttində səfərdə olan Ermənistanın yeni təyin edilmiş müdafiə və xarici işlər nazirləri dayanır və olayın onların göstərişi ilə həyata keçirilməsi istisna olunmur.
Xatırladaq ki, bir neçə gün əvvəl Ermənistanın müdafiə naziri David Tonoyan və xarici işlər naziri Zohrab Mnatsakanyan Naxşıvanla sərhəddə yerləşən hərbi bölmələrə baş çəkib. “Lragir” nəşri yazır ki, nazirlər sərhədyanı ərazilərdə operativ vəziyyətlə tanış olublar və vəziyyəti sərhəd xidmətinin komandanlığı ilə müzakirə ediblər. Bundan sonra isə məlum təxribatın törədilməsi erməni tərəfdə yeni rəhbərliyin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc yolla çözülməsində maraqlı olmadığını göstərir. Halbuki, belə təxribatlar ən çox erməni tərəfinin özünə ziyan vurur, onların daha çox sayda hərbçi itirməsinə gətirib çıxarır. Qeyd edək ki, təkcə bu il ərzində Ermənistan ordusunda döyüş və qeyri-döyüş şəraitində 17 hərbçisi ölüb. Rəsmi məlumatlarda onlardan birinin silahdan istifadə qaydasına düzgün əməl etmədiyi, beşinin yol-nəqliyyat hadisəsi, üçünün qətlə yetirilməsi, yaxud ölüm həddinə çatdırılma, ikisinin səhhətində yaranan problem nəticəsində öldüyü qeyd olunub. əbhədə atəşkəsi pozan 4 erməni hərbi qulluqçu cavab atəşi ilə öldürülüb, 2 hərbçi isə naməlum şəraitdə ölüb. Bunlar Ermənistan ordusunda itkilərlə bağıl rəsi rəqməlrədir. Reallıqda isə cari il ərzində düşmənin bundan ən azı iki dəfə çox hərbçi itirməsi məlumdur.
İndi erməni tərəfinin cəbhə təxribatları fonunda düşmənin daha çox itkiyə məruz qalması qaçılmaz sayılır. Bura Naxçıvan istiqaməti də daxildir. Qeyd edək ki, ümumiyyətlə, Naxçıvanda mütəmadi olaraq keçirilən hərbi təlimlər, yeni hərbi təyinatlı obyektlərin inşası ermənilərin bu istiqamətdə qorxusunu daha da artırır. Hesab edilir ki, Azərbaycan Prezidentinin Naxçıvana səfərindən dərhal sonra Ermənistanın xarici işlər və müdafiə nazirinin Naxçıvanla sərhəddə yerləşən ərazilərə gəlişi də bu narahatlıqla bağlıdır. Naxçıvanda isə hazırda Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Əlahiddə Ümumqoşun Ordusu yerləşir və bu ordu ən müsir hərbi texnika, silah-sursatla təmin olunub. Naxçıvanın strateji mövqeyi və Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun hərbi-texniki potensialı Ermənistanın təhlükəsizlik baxımdan əhəmiyyət kəsb edən hava və quru məkanına tam nəzarət etmək imkanı verir. Silahlı Qüvvələrimizin arsenalında olan hava hücumundan müdafiə sistemləri Ermənistan ərazisində, o cümlədən paytaxt İrəvanda yerləşən istənilən hərbi təyinatlı obyekti sıradan çıxarmaq iqtidarındadır. Bütün bunları erməni tərəfinin nəzərə alması vacibdir.
Yaranmış vəziyyətdə İrəvanın yanlış mövqedə olmasını isə düşmən ölkədə etiarf edənlərin də sayı az deyil. Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Şurasının yeni təyin olunmuş katibi Armen Qriqoryan “Araçin lratvakan” agentliyinə müsahibəsində hətta bildirir ki, baş verənlər yeni Qarabağ savaşını tətikləyə bilər: ”Bizdə təhlükəsizliyin şaxələndirilməsi problemi var. Milli təhlükəsizlik təkcə hərbi sektora aid deyil, milli təhlükəsizliyə aid bir çox məsələlər var. Müasir çağırışlar ciddi siyasi təhlil tələb edir Bir sıra təhlükəsizlik məsələlərini həll etməməklə Ermənistan yeni aprel müharibəsinin astanasında dayanır”.
Naxçıvanda məlum təxribat və bunun davamına cəhd isə qeyd olunan aprel savaşının təkrarlanmasını istisna etmir. Sabiq dövlət müşaviri Qabil Hüseynli də bunu tamamilə mümkün sayır. O qeyd edir ki, Azərbaycan Prezidentinin Naxçıvandan verdiyi son bəyanatlar Ermənistan cəmiyyətinə ayıldıcı təsir göstərməlidir: “Nikol Paşinyan Qarabağa səfəri əsnasında sülhdən danışmaq əvəzinə təhdidedici bəyanatlar verdi. Azərbaycan siyasi rəhbərliyi tərəfindən buna əvvəlcə Xarici İşlər Nazirliyi səviyyəsində cavab verilsə də, daha sərt mövqe ölkə Prezidentinin Naxçıvana səfəri ilə öz əksini tapdı. Dövlət başçısının orada diqqəti ordunun gücünə yönəltməsi ondan xəbər verir ki, Naxçıvanın 70 kilometrliyində yerləşən İrəvan şəhəri və Ermənistanın istənilən məntəqəsi çox asanlıqla və yüksək dəqiqliklə vurula bilər. Hakimiyyətə yenicə gəlmiş Paşinyan işğalçı fikirlər səsləndirərək erməni xalqını populizmlə coşdurmaq istədiyi halda Azərbaycan sakit formada və reallığı əks etdirən faktlara müraciət edərək İrəvanın cavabını verir və Paşinyanın yerinə yetirilməsi mümkünsüz olan şərtlər irəli sürərək danışıqlar prosesini pozmağa yönəlik, militarist açıqlamalarının yolverilməz olduğunu bildirir”.
Politoloq Ermənistan cəmiyyətinin hələ Paşinyanın populist çıxışlarının təsiri altında olduğunu bildirib: “Ermənilər unudurlar ki, qarşıda onları çox ciddi sınaqlar gözləyir. Bu sınaqlar içərisində xüsusi yeri Dağlıq Qarabağ probleminin həlli tutur. Bunun əsasını isə Paşinyanın eyni yetkin fikirləri deyil, başqa arqumentlər təşkil edəcək. Paşinyan vədlər verəndə Azərbaycanın XİN başçısı Cenevrədə həmsədrlərlə görüşərək gələcək sülh danışıqlarının istiqamətlərini və məzmununu müəyyənləşdirirdi. Bütün bunlar onu göstərir ki, Ermənistanda inqilab adı altında baş vermiş proseslərdə eyforiyaya düşmüş insanlar hələ ki, reallığı fantastik dərəcədə qiymətləndirir və imkanlarını həddindən artıq şişirdirlər. Hesab edirəm ki, Prezidentin Naxçıvandan verdiyi bəyanatlar Ermənistan cəmiyyətinə ayıldıcı təsir göstərəcək və regiondakı mövcud şəraiti daha düzgün qiymətləndirməyə imkan yaradacaq. Üstəlik, Rusiyada və rus KİV-lərində Ermənistanı çox ağır formada təhqir edən yazılar fonunda Azərbaycan Prezidentinin son bəyanatları tam hədəfinə çatır və Ermənistan cəmiyyətinin nə qədər ağır vəziyyətdə olduğunu bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoyur”.
İndilikdə əsas məsələ yeni erməni rəhbərliyinin bu reallıqları nə vaxt dərk edəcəyidir. Belə görünür ki, bu məsələdə kiminsə Paşinyanın başına ağıl qoymasına ciddi ehtiyac var. Erməni mediasının məlumatına görə, qeyd olunan missyanı Ermənistanın eks-prezidenti Levon Ter-Petrosyan öz üzərinə götürmək istəyir. “Sputnik Ermənistan” agentliyinə açıqlamasında erməni politoloq Vigen Akopyan bildirir ki, məhz Levon Ter-Petrosyan Nikol Paşiniyanın qeyri-rəsmi, amma əsas müşaviri olmaq istəyir. Onun sözlərinə görə, Ter-Petrosyan Paşinyanın mövqelərinin zəif tərəflərini görür, ona görə də maksimal şəkildə yararlı olmağa çalışır: “O hesab edir ki, Paşinyanın baş müşaviri olmaqla siyasətdə öz təsirini bərpa edə biləcək. Petrosyanın keçmiş həmsədr Vladimir Kazimirovla görüşü eks-prezidentin, daxili siyasətlə bərabər, Qarabağ konfliktində də təsirinin aktivləşdirilməsinə yönəldilib. O çalışır ki, prosesə keçmiş tərəfdaşlarının yardımı ilə daxil olsun”.
Xatrıldaq ki, bu günlərdə ATƏT-in Minsk Qrupunun sabiq rusiyalı həmsədri Vladimir Kazimirov Levon Ter-Petrosyanla görüşüb. Görüş zamanı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı məsələlər və bu prosesdən regionda irəli gələn siyasi reallıqlar müzakirə olunub. Levon Ter-Petrosyan bilir ki, Qarabağ münaqişəsi həll olunmadan Ermənistanın gələcəyi və ya hansısa formada inkişafı mümkün deyil.
İndinin özündə də Ter-Petrosyan bəyan edir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin uzadılması Ermənistanı daha da zəiflədəcək.bu səbəbdən o, münaqişənin həllini vacib sayır. Ter-Petrosyan onu da görür ki, Ermənistan rəhbərliyinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövqeyini indiki kimi saxlaması çox müşkül məsələdir. Ter-Petrosyan mərhələli həll variantını müdafiə edir. Əslində o, hələ 1998-ci ildə də qeyd etmişdi ki, münaqişəni mərhələli həll variantı ilə nizamlamaq lazımdır. O vurğulayırdı ki, İrəvan bu şansdan istifadə etməsə, Azərbaycan gələcəkdə indiki şərtlərdən belə imtina edə bilər. Ter-Petrosyan indi faktiki olaraq həmin vəziyyətin getdikcə yaxınlaşdığının fərqindədir. Bu səbəbdən o, mərhələli həll variantını qətiyyətlə müdafiə edir. İndi bu reallığı Nikol Paşinyanın da dərk etməsi lazımdır, əks təqdirdə Ermənistanın itkiləri artmaqda davam edəcək. Xüsusən də Ermənistan işğala son qoymadıqca cəbhədəki itkiləri daha da artacaq. Ermənilər anlamalıdır ki, bu vəziyyət torpaqlarımızın işğalına son qoyulanadək və təxribatlar törədildiyi müddətdə davam edəcək. Düşmən onu da yaddan çıxarmamalıdır ki, aprel döyüşlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri qısa müddət ərzində ərazilərimizin bir hissəsini işğaldan azad etdi və ermənilər xeyli itki verməklə geri çəkildi. Bundan sonra da Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sayıqlığı nəticəsində ermənilərin diversiya qruplarının cəhdləri hər dəfə aşkar edildi və qarşısı alındı. Amma indilikdə görünən budur ki, düşmən hələ baş verənlərdən lazımi nəticələr çıxavrmayıb və belə vəziyyətdə itirən tərəf yenə ermənilər özləri olacaq.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
