Ramil Hüseynov: “Türkiyə-İsrail münasibətləri nə qədər gərginləşsə də, qondarma “soyqırım” Knessetdə tanınmayacaq”
ABŞ səfirliyinin paytaxt Təl-Əvivdən Qüdsə köçürülməsi Türkiyə ilə İsrail arasında münasibətlərin gərginləşməsinə səbəb olub. Artıq hər iki ölkənin səfirləri geri çağırılıb, siyasi qalmaqal qarşılıqlı ittihamlar fonunda davam edir. Belə məqamda İsrail tərəfi qondarma “erməni soyqırımı” məsələsini yenidən gündəmə gətirərək Türkiyəni hədələməyə başlayıb. İsrail parlamentinin bəzi deputatları fürsəti əldən verməyərək “erməni soyqırımı”nı qəbul etmək üçün təkliflər irəli sürüblər. Hazırkı durumda bunun nə dərəcə real olub-olmadığını söyləmək çətindir. Görünən odur ki, iki ölkə arasında siyasi gərginlik hələ bir müddət davam edəcək.
Bu arada erməni mətbuatı iddia edir ki, Knessetin ən azı 50 üzvü qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınması ilə bağlı qanun layihəsini dəstəkləyib. Qanun layihəsinin koalisiya nümayəndələri və müxalifət partiyaları, yəni “Likud”, “Sionist Düşərgəsi”, “Meretz”, “Yəhudi Evi” və “Şaş” tərəfindən dəstəkləndiyi iddia olunur. Sözügedən layihə “erməni soyqırımı”nı rəsmən tanımaq və hər il xüsusi bir gündə qeyd etməyi tələb edir. Erməni mətbuatı onu da yazır ki, Knessetin spikeri Julius Edelstein qanun layihəsini təbliğ etmək üçün əlindən gələni edəcəklərini deyib. Baş nazir Benyamin Netanyahunun təşəbbüsə necə reaksiya verəcəyinə gəldikdə isə, bu hələ aydın deyil.
Başqa bir tərəfdən, Ermənistan Milli Assambleyasının Xarici Əlaqələr Komissiyasının rəhbəri Armen Aşotyan bildirib ki, İsrailin qondarma “erməni soyqırımı”nı tanıması məsələsində spekulyasiyaya yol verilməməlidir: “Mən İsrailin Türkiyə ilə birlikdə mürəkkəb geosiyasi oyunda “erməni soyqırımı”nın tanınması məsələsində spekulyasiyaya yol verməyəcəyini düşünürəm”. Bu açıqlama həm də onu göstərir ki, ermənilər son günlər Türkiyə-İsrail münasibətlərinin yenidən gərginləşməsindən sevinsələr də, qondarma “soyqırım”ın tanınacağından o qədər də əmin deyillər. Aşotyanın bu açıqlamasında məhz bu elementlər özünü göstərir.
Çox güman ki, İsrail parlamenti bu dəfə də qondarma “soyqırım”ı tanımayacaq. Sadəcə, iki ölkə münasibətləri Qüdsə görə gərginləşdiyi üçün, irəli sürülən təkliflər təzyiq xarakterlidir. Çünki zaman-zaman İsrail parlamentində qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınması məsələsi gündəmə gəlib, amma qəbul olunmayıb.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər bunu necə dəyərləndirirlər?
Məsələyə münasibət bildirən, keçmiş diplomat, politoloq Fikrət Sadıqovun fikrincə, belə bir qərar ola bilər. O bunu bir sıra faktorlarla əlaqələndirir: “Məsələ ondadır ki, hazırda Türkiyə-İsrail münasibətləri ən gərgin, pik nöqtədədir. Ümumilikdə, nəzərə almaq lazımdır ki, iki ölkə arasında bir neçə hadisə baş verib, amma müəyyən müddətdən sonra bir araya gəliblər. Qüds məsələsi iki ölkə arasında yeni soyuqlaşma dalğasını başladıb. Hesab edirəm ki, bu gərginlik hələ uzun müddət davam edəcək. Belə vəziyyətdə onlar qarşılıqlı şəkildə hər ikisinin maraqlarına zidd addımlar atacaq. Artıq səfirlər geri çağırılıb. İndi yeni addımlar atacaqlar. Hesab edirəm ki, qondarma “erməni soyqırımı”nın İsrail parlamentində tanınması təhlükəsi müəyyən qədər var. Bu da son vaxtlar münasibətlərin xeyli pisləşməsi ilə əlaqədardır. Nəzərə almaq lazımdır ki, münasibətlərin sabit dövründə də belə təşəbbüslər var idi. O üzdən, yaranmış vəziyyət fonunda İsrail parlamenti qondarma “erməni soyqırmı”nı tanıya bilər. Ancaq buna baxmayaraq, bu heç bir hüquqi məna daşımır. Sadəcə, iki ölkə arasındakı münasibətləri daha da gərginləşdirəcək. Yəni belə bir qərarın qəbulu ancaq iki ölkə arasındakı münasibətlərə mənfi təsir göstərəcək. Başqa bunun hansısa təsiri olacağını düşünmürəm”.
VİP-in sədr müavini Ramil Hüseynov isə məsələyə fərqli prizmadan yanaşdı: “Hesab edirəm ki, Türkiyə-İsrail münasibətləri nə qədər gərginləşsə də, qondarma “soyqırım” Knessetdə tanınmayacaq. Sadəcə, bundan bir təzyiq vasitəsi kimi istifadə ediləcək. Çünki qondarma “erməni soyqırımı”nın dünyada tanınması İsrailin strateji və digər maraqlarına uyğun deyil. O baxımdan düşünmürəm ki, İsrail bu addımı atsın”.
Vidadi ORDAHALLI
