ABŞ prezidenti Donald Trampın ABŞ səfirliyini Qüdsə köçürmə qərarı ilə yaranan siyasi qarışıqlıq və baş verən digər proseslər artıq Türkiyə ilə İsrail arasındakı münasibətləri kifayət qədər gərgin həddə yüksəldib.
Xatırladaq ki, mayın 14-də ABŞ Təl-Əvivdəki səfirliyini Qüdsə köçürüb. Buna etiraz edən fələstinlilərə İsrail hərbçilərinin açdığı atəş nəticəsində 61 nəfər ölüb, 3000-dən çox insan yaralanıb. Bu, İsrail və Türkiyə arasında gərginliyə səbəb olub. İsrailin Ankaradakı səfiri Eiatan Neah mayın 15-də Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinə (XİN) çağırılıb. İsrailli diplomata Qəzza-İsrail sərhədindəki hadisələr səbəbilə etiraz edilib və onun bir müddət ölkəsinə dönməsinin uyğun olacağı bildirilib. Həmin gün Türkiyənin Qüdsdəki baş konsulu Gürcan Türkoğlu İsrailin Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb və məsləhətləşmələr üçün bir müddət Türkiyəyə dönməsi istənilib. Mayın 16-da Türkiyənin Xarici İşlər Nazirliyi İsrailin İstanbuldakı baş konsulu Yozef Levi Sfaridən bir müddət öz ölkəsinə dönməsini istəyib. Həmin gün İsrail Türkiyədən kənd təsərrüfatı məhsullarının idxalatını dayandırıb. Vəziyyətin bu gedişlə daha da gərginləşməsi gözlənir.
Belə vəziyyətdə İsraildə səslənən təkliflərdən biri qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınması ilə bağlıdır. İsrail radiosuna istinadən “Jewish Press” qəzeti yazır ki, ölkə parlamenti olan Knessetin ən azı 50 üzvü qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınması haqqında qanun layihəsini dəstəkləməyə hazırdır. Qanun layihəsini həm hökumət koalisiyasının nümayəndələri, həm də “Likud”, “Sionist düşərgəsi”, “Meres” və “Yəhudi evi” kimi müxalifət partiyaları dəstəkləyir. Qanun layihəsi ermənilərin 1915-ci il hadisələri ilə bağlı Türkiyəyə qarşı iddialarını rəsmən tanımağa və hər il onu xüsusi gündə qeyd etməyə çağırır. “Jewish Press” nəşri qeyd edib ki, qanun layihəsinə baş nazir Benyamin Netanyahunun necə reaksiya verəcəyi hələ məlum deyil. Təşəbbüsün müəllifi “Sionist düşərgə”dən olan deputat İtzik Şmuli və “Likud”un deputatı Amir Ohanadır. Ankara baş verənləri qəbuledilməz hal sayır. Məsələyə İrəvan da reaksiya verib. Ermənistanın Respublika Partiyasının sədr müavini Armen Aşotyan qeyd edir ki, İsrail “erməni soyqırımı” kartından istifadə etmək istəyir: “İsrailin Türkiyə ilə çətin geosiyasi oyun yaşadığı dönəmdə “erməni soyqırımı”nı tanıması məsələsilə bağlı spekulyasiyaları yolverilməzdir”.
Bununla belə, İsraildə “erməni soyqırımı”nı tanımaq istiəyənlərin sayı artır. Hətta “virtualaz” saytı bildirir ki, hökumətin bir sıra nüfuzlu üzvləri, o cümlədən nəqliyyat və kəşfiyyat naziri İsrael Kats da “soyqırım”ın tanınmasının lehinə çıxış edib.
Amma İsrail siyasi isteblişmentində narahatlıq var ki, bu təşəbbüs Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığa zərbə vura bilər. Bu məsələ ilə bağlı deputat İtsık Şmuli bildirib: “Azərbaycanda başa düşməlidirlər ki, bu məsələnin onlara heç bir aidiyy\ti yoxdur. Axı Bakı Ərdoğanın İsrailə qarşı başlatdığı siyasi müharibənin miqyasını başa düşür və görür. Onlar bizə başqa seçim qoymayıb”.
İsrail parlamentinin keçmiş deputatı, keçmiş səfir və ictimai-siyasi xadim İosif Şaqal isə “erməni soyqırımı”nın tanınması proseduruna qarşı çıxıb. O, İsrail KİV-inə müsahibəsində deyib ki, “soyqırım”ın tanınması Azərbaycanla ikitərəfli münasibətlərə şəksiz zərbə vuracaq: “Şmuli siyasi diletantdır, Azərbaycan üçün olduqca həssas olan bu məsələnin incəliyini başa düşmür. Axı soyqırımın tanınması ilk növbədə Ərdoğanın əlinə oynamaqdır. Ərdoğanın erməni xalqına hər il ünvanlandığı müraciəti diqqətlə oxuyanda bu cür mülahizələrin yanlış olduğunu başa düşəcək. Ərdoğan İsraillə “soyuq müharibə” kursu götürüb. Və “soyqırım“ın tanınması Türkiyə prezidenti üçün “sionist rejimin düşmənçilik səyləri”nə Azərbaycan və Türkiyə cəmiyyətini inandırmaq üçün daha bir yaxşı arqument olacaq”. Bütün bunlar onu göstərir ki, İsrail hazırda Azərbaycan amilinə görə qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınmaqda tərəddüd edir. Belə görünür ki. bu məsələnin Azərbaycan üçün də kifayət qədər həssas olduğunu İsraildə yaxşı başa düşürlər. Məhz bu səbəbdən qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınmasının reallaşması da inandırıcı görünmür.
Nahid SALAYEV
