"Metsamor" Atom Elektrik Stansiyasının (AES) ciddi təhdid mənbəyi olması barədə Azərbaycanın uzun illərdir çaldığı həyəcan təbili, nəhayət, Qərbdə daha yaxşı eşidilməyə başlanıb. Xüsusən də bu stansiyanın təkcə Qayfqaz yox, elə Avropa məkanı üçün də böyük təhdid mənbəyi olması artıq Qərb dünyasında tam etiraf olunur. Məhz bu səbəbdən stansiyanın bağlanmasının vacibliyi daha sərt və konkret şəkildə gündəmə gətrilir.
Son məlumatlara görə, Avropa İttifaqı (Aİ) Ermənistandan "Metsamor" Atom Elektrik Stansiyasını bağlamağı tələb edib. Belə ki, Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi saytında Aİ ilə Ermənistan arasında imzalanacaq razılaşmanın şərtləri açıqlanıb. Sənəddə deyilir ki, Ermənistan "Metsamor" AES-in fəaliyyətini dayandırmalı, ölkənin enerji təhlükəsizlyini təmin etmək üçün alternativ yollar tapmalıdır. Ermənistandan olan iqtisadçı Vilen Xaçatryan hesab edir ki, ölkənin alternativ enerji mənbələri yoxdur. "Metsamor" AES-in bağlanması isə Ermənistanın regiondakı mövqelərinin zəiflədəcək.
Gürcü politoloq, tarixçi alim Simon Kopadze bildirir ki, Ermənistanın Avropa İttifaqı ailəsinə daxil olması üçün "Metsamor" AES-in bağlanması yeganə şərt ola bilməz: "Ermənistan, eyni zamanda, işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarından geri çəkilməli, işğala, terrora son qoymalıdır". Politoloq hesab edir ki, ikili standartları ilə seçilən Avropa İttifaqı əslində təkcə "Metsamor" AES-in bağlanması tələbini irəli sürməklə əsas məsələdən yayınır: “Belə olmasa idi, Avropa İttifaqı dövlətlərin ərazi bütövlüyü məsələsini, Ermənistanın işğalçılıq siyasətini qabardar, ondan işğala son qoymağı tələb edərdi və regionda sülhə nail olunardı. Ona görə də hesab edirəm ki, başqa dövlətin vassalı olan Ermənistan üçün "Metsamor" AES çox zəif şərtdir”. “Art-qallery” televiziyasının rəhbəri, politoloq Tengiz Txilava isə hesab edir ki, bu tələb çoxdan irəli sürülməli idi. Çünki "Metsamor" AES istismar müddətini başa vurub və regionun, eləcə də Avropanın özü üçün çox ciddi təhlükə mənbəyidir: “Biz hamımız Çernobıl faciəsini çox yaxşı xatırlayırıq. "Metsamor" AES-də də ciddi problemlərin yaşandığı hamıya bəllidir. Düşünürəm ki, Ermənistanın inadkarlığı Avropanı da narahat etməyə başlayıb. Çünki bu stansiyada fəlakət baş versə, Avropa ölkələri də bunun acı nəticələrini yaşayacaq. Amma bu tələb yalnız kağız üzərində qalmamalı, Ermənistana qarşı digər tələblər də irəli sürülməli və onların icrasına nail olunmalıdır”.
Qeyd edək ki, noyabrın 24-də Ermənistan Avropa İttifaqı ilə tərəfdaşlığın genişləndirilməsinə dair müqavilə imzalamaq niyyətindədir. İndi belə görünür ki, "Metsamor" məsələsində tərəflər razılığa gəlməsə, müqavilənin imzalanması da mümkün olmayacaq. Avropa isə "Metsamor"un bağlanmasında israrlıdır. Çünki bu stansiyanın böyük təhdid mənbəyi olduğunu aydın görür. Elə bu günlərdə sözügedən məsələyə toxunan Fransanın “Le Mond Diplomatik” saytı yazırdı ki, “Metsamor“ gələcək Çernobıl faciəsi vəd edir və o çox təhlükəli vəziyyətdədir. Saytda stansiyanın reaktorlarının istismar müddətini çoxdan baş vurduğu bildirilir və zəlzələyə qarşı aparılan möhkəmləndirmə işlərinin gülünc vəziyyətdə olduğunu qeyd edir. Stansiyanın dispetçer mərkəzindəki aparatların köhnə olduğu və heç bir tələbə cavab vermədiyi xüsusi olaraq qeyd edilir. Qəza baş verərsə, stansiya işçilərinə xidmət göstərən yeganə poliklinikada vəziyyətin acınacaqlı olduğu göstərilir.
“Vaşinqton Post” qəzeti isə Metsamor şəhərini həyatla ölüm arasında şəhər adlandırıb. Nəşrin internet portalında eyni adlı yaşayış məntəqəsində atom elektrik stansiyasının yerləşməsi və sakinlərin burada necə yaşaması barədə geniş reportaj yer alıb. Qeyd olunur ki, ərazidə yerləşən atom elektrik stansiyası əsl təhlükə mənbəyidir. O da vurğulanır ki, şəhər şübhə və qorxu, yoxsulluq, həyat və ölüm arasında qalıb: “Ermənistan hökumətinin bu vəziyyəti düzəltmək üçün maddi imkanı yoxdur. Üstəlik, ərazidə güclü zəlzələ baş verəcəyi təqdirdə də yaranacaq fəsadlarını aradan qaldıra bilməyəcək. Ona görə də atom elektrik stansiyası ölkə və region üçün təhlükə mənbəyi olaraq qalır”. Bundan əlavə, Ermənistan ərazisində radiaoaktiv materialların saxlandığı hərbi və sənaye təyinatlı çoxlu obyekt yaranıb. Beləliklə, həmin tullantılar “çirkli bombalar” yaradılmasında istifadə edilə bilər.
Qeyd edək ki, Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlardakı, xüsusilə də Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı nümayəndə heyəti üzvlərinin “Metsamor“ təhlükəsini dəfələrlə qaldırmalarına, hətta onunla bağlı AŞPA-da məruzə hazırlamalarına baxmayaraq, indiyə qədər bu təhlükə insan hüquqlarına böyük önəm verdiklərini deyən avropalı siyasətçilərin etinasız yanaşmasının qurbanı olaraq qalırdı. Amma Avropa İttifaqının son yanaşması məsələ ilə bağlı Azərbaycanı haqlı mövqeyini əyani şəkildə meydana qoydu. Stansiyanın bağlanması bu gedişlə artıq qaçılmaz sayılır və yaranmış durumda işğalçı ölkənin enerji böhranı da yaşaması daha bir reallıqdır.
Nahid SALAYEV
