Aynur Camal: “Düşünürəm ki, televiziya yaratmaqla bağlı mövcud olan tələblər onlayn və yazılı medianın da qarşısına qoyulmalıdır”
Azərbaycan mediasının “qara yara”sına çevirilən “boz mətbuat”, yaxud “reket jurnalistika” yarandığı gündən sağlam fikrə, cəmiyyətin inkişafına zərbə vurmaqla məşğul olub. “Reket jurnalistika”nın meydana gəlməsi mətbuat aləmində, peşəkar mediada böyük narahatlıq, eyni zamanda da haqlı narazılıq yaratdı. İşi-gücü onu-bunu qaralamaq, şantaj etmək olan “reket jurnalistika” həqiqətən də böyük bir bəla kimi cəmiyyətdə “at oynadırdı”.
Sözsüz ki, mediamıza zorla yamaq edilməyə çalışılan “reket jurnalistika”nın yaranması, onun meydana çıxması, hansısa şəxslər tərəfindən himayə edilməsi ekspertlər tətəfindən dəfələrlə vurğulanıb. Bu hallara qarşı Mətbuat Şurasının, eləcə də sağlam KİV-lərin apardığı çoxşaxəli mübarizə cəmiyyət tərəfindən razılıqla qarşılanır.
“Reket jurnalistika necə yarandı? O, cəmiyyətə, insanlara, KİV-in prinsiplərinə nə kimi ziyanlar vurub? “Boz media” ilə necə mübarizə aparmalıyıq ki, onları tamamilə sıradan çıxarmağa nail ola bilək?
“Gündəlik Teleqraf” MMC-nin direktoru, sabiq millət vəkili Aynur Camal bizimlə söhbətində bildirdi ki, reket jurnalistika keçən əsrin sonlarından yaranmağa başlayıb. Onun sözlərinə görə, “reket jurnalistika”nın yaranma səbəbləri çoxdur. O hesab edir ki, onlardan biri də heç bir təhsili olmayan, yaxud jurnalistikadan bixəbər bəzi insanların yüngül qazanc əldə etmək məqsədilə “reket jurnalist” adı ilə insanları müxtəlif yollarla şantaj edib pul qazanmasıdır: “Onların necə yaranması əsas deyil, onlarla mübarizə aparıb neqativ hərəkətlərinin qarşısını almaq üçün çalışmaq lazımdır. Təəssüflər olsun ki, bu gün Azərbaycanda qəzet təsis etmək, sayt üçün domen almaq çox asan bir şeydir. Yüngül yolla, insanları aldatmaqla, şantaj etməklə pul qazanmaq istəyən adamlar heç bir maneə ilə üzləşmədən qəzet aça, sayt yarada bilir, bu da analoji problemin meydana çıxmasına səbəb olur. “Reket journalist” əlinə bir vəsiqə götürüb onu-bunu şantaj edir, təhqir etməkdən çəkinmir. Təəssüf ki, media ilə bağlı qanunvericilikdə boşluqlar var və o boşluqlar da imkan verir ki, hər yerindən duran, media haqqında təsəvvürü olmayan adam bir domen adı qeydiyyatdan keçirib, evində oturub mətbəxində çay içə-içə “sayt yaratdığını” élan edə bilər. Bundan sonra isə həmin təsadüfi adamlar insanların şərəf və ləyaqətini alçaldan yazılar yazıb yayır. “Reket jurnalistika” bax, bu formada yaranır. “Reket media”nın necə yaranmasının müzakirə olunmasındansa, bunun qarşısını hansı yollarla almalı olduğumuzu gündəmə gətirməliyik. Biz bu barədə düşünməliyik. Çünki onların qara niyyətli fəaliyyətindən hər kəs əziyyət çəkir. Onu da deyim ki, “reket jurnalistika” yalnız Azərbaycanda deyil, bütün dünyada var. Bu yolu tutan adamlar istənilən şəxsin üstünə “media” vasitəsilə şər-böhtan ata bilir, onu təhqir edir. Bu iş onlar tərəfindən qadınlara qarşı daha asanlıqla həyata keçirilir. “Reket jurnalistika”nın qarşısının alınması yolları təbii ki, var. Düşünürəm ki, media ilə bağlı qanunların müddəalarının mütləq sərtləşdirmək lazımdır. Onlayn media, bütün dünyada olduğu kimi, Azərbaycanda da kütləvi informasiya vasitələrinin yeni bir növüdür, həyatımıza təzə daxil olub. Klassik mediadan çox fərqlənir”.
Bu gün informasiya və internet əsrində yaşadığımızı xatırladan A.Camal bildirir ki, mövcud qanunları mediadakı yeni informasiya sürətinə mütləq mənada uyğunlaşdırmalıyıq: “Yəni biz imkan verməməliyik ki, hər yerindən duran bir media orqanı yaradıb özünü “baş redaktor”, “jurnalist” élan etsin. Bəyəm Tibb Universitetini bitirməyən, təcrübə qazanmayan bir adam həkim-cərrah ola bilir? Xeyr. Düşünürəm ki, jurnalistikaya aidiyyəti olmayan adamlar da “jurnalistəm”, “sayt rəhbəriyəm” deyib özünü təqdim edə bilməz. Bunun qarşısını qanunla almaq lazımdır. Bu cur hallara qarşı mübarizədə media qurumları arasında ciddi həmrəylik, fikir birliyi olmalıdır. Mətbuat Şurası yarandıqdan sonra “reket media”ya qarşı davamlı, düşünülmüş və ağıllı bir mübarizə prosesi başlandı. Bunun nəticəsində “reket jurnalistika”nın qarşısını almağa, onların fəaliyyətini məhdudlaşdırmağa yönəlik xeyli dərəcədə işlər görülür. Dəyərli həmkarlarımız bu yöndə böyük işlər görürlər, bunu çox yüksək qiymətləndirirəm. Ancaq düşünürəm ki, cəzalar olmayana, qanunlar sərtləşdirilməyənə qədər biz bunun qarşısını tamamilə ala bilməyəcəyik. Bunun yolu nədən keçir? Azərbaycan qanunlarına görə, vətəndaşlar asanlıqla televiziya kanalı yarada, aça bilmirlər. Yəni bir domen adını qeydiyyatdan keçirib sayt yaratmaq nə qədər asandırsa, televiziya yaratmaq bir o qədər çətindir. Əvvəlcə Milli Teleradio Şurasından lisenziya alınmalıdır, lisenziya almaq üçün isə yaranacaq televziyanın güclü maddi-texniki bazası, televiziya yaratmaq istəyən vətəndaşın isə əməkdaşlara əməkhaqqı vermək üçün heç olmasa bir illik büdcəsi olmalıdır və s. Amma bu tələblər onlayn və çap mediasının qarşısına qoyulmur, bu sahədə qeydiyyat çox asandır. Düşünürəm ki, televiziya yaratmaqla bağlı mövcud olan tələblər onlayn və yazılı medianın da qarşısına qoyulmalıdır. Məncə, bu rəsmən öz əskini tapmalıdır ki, nəticəsi olsun. Bununla “reket jurnalistika”nın qarşısını xeyli dərəcədə almaq olar. Media orqanı deyəndə gözümüzün qarşısına redaksiya gəlir, onun yaradıcı və texniki heyəti gəlir. Yəni bizim gördüyümüz, tanıdığımız, qəbul etdiyimiz media bu cürdür. Amma “reket jurnalist”lərin saytı bir-iki nəfər adamdan ibarətdir. Onlar da evdə oturub kimi istəsələr təhqir edir, kimi istəsələr söyürlər, amma onlara “gözün üstə qaşın var” deyən olmur. Çünki saytlarının nə ünvanı var, nə də telefon nömrələri. Araşdırıb görürsən ki, domenin də heç jurnalistikaya aidiyyəti yoxdur. Bütün bunlar jurnalistikanı öz həyatına, taleyinə, həyat prinsipinə çevirən hər bir həmkarım üçün çox ağrılı bir məsələdir. Biz müzakirələr yolu ilə onlarla mübarizənin ən optimal yolunu tapmalıyıq. Jurnalistikanı gözdən, hörmətdən salan, jurnalist adına ləkə gətirən dırnaqarası medianı sıradan çıxarmaq üçün nə lazımdır etməliyik”.
İradə SARIYEVA
