Məhəmməd Əsədullazadə: “Ancaq Ərdoğanla danışıqlar prosesində müəyyən həll variantları müzakirə ediləcək”
Məlum olduğu kimi, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan rusiyalı həmkarı ilə görüşmək üçün bu ölkəyə noyabrın 13-də səfər edəcək. Görüşdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin müzakirə olunacağı da gözlənir.
Türkiyə prezidentinin Bakıdan qayıdarkən təyyarədə jurnalistlərə verdiyi Qarabağ açıqlaması ciddi marağa səbəb olub. O bununla bağlı açıqlamasında bir sıra məqamlara toxunub: “Türkiyə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ədalətli həlli üçün Azərbaycanla həmrəy hərəkət etməkdə davam edəcək. Mən bu haqda Rusiya prezidenti Putinlə ya gələn, ya da o biri həftə keçirəcəyimiz görüşdə də danışacam. Onun münasibəti çox əhəmiyyətlidir. Əgər Putin həqiqətən bu məsələyə fokuslanacaqsa, problem asan həll ediləcək”.
Bu arada Ərdoğanın məlum açıqlaması Ermənistanda müəyyən narahatlığa səbəb olub. Onlar Türkiyə-Rusiya yaxınlaşması nəticəsində bu məsələdə rəsmi Moskvanın İrəvana təzyiqləri artıracağından narahatdırlar. Erməni yazar Naira Ayrumyan hesab edir ki, Ərdoğanla Putinin Qarabağ razılaşması Ermənistanı çətin vəziyyətə salacaq.
Onu da qeyd edək ki, bir neçə gün əvvəl Serj Sarkisyan “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması məsələsində güzəştlərlə bağlı Ermənistanı ağrılı qərar gözləyir” demişdi. Bunun ardınca Ermənistan XİN-in rəsmisi Şavarş Köçəryan erməni prezidentin dediklərinə müəyyən əlavələr edərək qeyd edib ki, kompromislər birtərəfli olmayacaq.
Bütün hallarda, ekspertlərin Ərdoğan-Putin görüşündə Dağlıq Qarabağla bağlı gözləntiləri nədən ibarətdir?
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Məhəmməd Əsədullazadənin fikrincə, bu məsələdə aşırı dərəcədə nikbin olmaq doğru deyil: “Məsələ ondadır ki, Putin-Ərdoğan görüşündə təkcə Dağlıq Qarabağ məsələsi müzakirə olunmayacaq. Bir sıra iqtisadi və digər məsələlər müzakirə mövzusu olacaq. Azərbaycanın diqqətlə gözlədiyi Dağlıq Qarabağ konfliktinin Ərdoğanın Putinlə müzakirə edəcəyidir. Ümumən Ərdoğan bir neçə dəfə Putinlə münaqişənin həlli istiqamətində danışıqlar aparıb. Bundan əlavə, regionda böyük geosiyasi və geoiqtisadi dəyişikliklər baş verdiyi üçün, yenidən Ankaranın Moskva ilə münaqişənin həllini müzakirə etməsinə ehtiyac yaranıb. Çünki Türkiyə ATƏT-in Minsk Qrupunun üzvüdür və problemin həllinə töhfə vermək üçün yaxından iştirakı qanunauyğundur. Hazırda Türkiyə və Rusiya Yaxın Şərqdə baş verən siyasi şərtlər daxilində müəyyən dərəcədə siyasi ortaq məxrəcə gəlib. İqtisadi əməkdaşlığın inkişafı iki ölkə üçün strateji tərəfdaşlığa qədər yüksəlib. Bundan irəli gələrək Ankara və Moskvanın Qarabağ problemini həll etmək qədər yaxın olması, xüsusilə Rusiya tərəfindən mümkün görünmür. Ərdoğanın qeyd etdiyi kimi “Putin istərsə, münaqişə həll edilə bilər” tezisi Moskva səfərindən öncəsi Kremlə mesaj idi. Gəlin görək Kreml konfliktin həllini istəyirmi? Hesab edirəm ki, xeyr. Putin indiki şərtlər daxilində status-kvonun qorunmasına çalışır. Ancaq Ərdoğanla danışıqlar prosesində müəyyən həll variantları müzakirə ediləcək. Ortada olan “Lavrov planı”ndan kənar Rusiya heç bir həll planına uyğun addım atmayacaq. Çünki Ərdoğanla Putinin münaqişəyə baxışında ciddi fərq var. Ərdoğan mərhələli həll variantını, Putin isə paket variantı irəli sürür. Hazırda münaqişənin həllində əsas maneə Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin Qarabağa yerləşdirilməsi, Laçın və Kəlbəcərin Azərbaycana verilməməsidir. Həmçinin, Qarabağa yekun statusda referendumun qeyd edilməsidir. Putinin bu plandan geri çəkilməsi mümkün görünmür. Ərdoğan-Putin görüşü Qarabağ danışıqlarında dinamikliyi artırsa da, konfliktin həllinə real imkanlar yaratsa da, Putin hələ ki, gözləmə mövqeyində olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
