ABŞ və İran arasında münasibətlərin hər keçən gün daha da sərtləşdiyi müşahidə edilməkdədir. Baş verənləri şərh edən Qərb mediası yazır ki, İranın Yaxın Şərqdə Rusiyanın da dəstəyilə sürətlə güclənən mövqeyi Vaşinqtonda xoş qarşılanmır. Belə bir vaxtda ABŞ prezidenti Donald Trampın İranı Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı istiqamətində raket atmaqda ittiham etməsi vəziyyətin daha gərgin xarakter aldığını göstərir. Məsələ ilə bağlı "vorldnyus" portalı yazır ki, baş verənlər ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatlara start verməsinə əlverişli şərait yaradır.
Qeyd edək ki, bundan əvvəl Səudiyyə Ərəbistanı raket əleyhinə müdafiə qüvvələrinin Ər-Riyadın şimal-şərqinə atılan ballistik raketi tutduğuna dair məlumat yayılıb. Raket Yəməndəki üsyançı husilər tərəfindən atılıb.Tramp isə, öz növbəsində, Səudiyyə Ərəbistanı istiqamətində raketin atılmasında İranı ittiham edib: "Fikrimcə, İran Səudiyyə Ərəbistanına hücum edib. Siz bunu bilirsiniz, düzdür? Siz gördünüz ki, raket buraxılıb. Bizim sistemlərimiz isə onu vurub". İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun rəhbəri Məhəmməd Əli Cəfəri isə Donald Trampın Yəməndən Səudiyyə Ərəbistanına raketin atılmasında Tehranı ittiham etməsi ilə bağlı bəyanatını təkzib edib: "Tramp İrana qarşı çox əsassız bəyanatlar verir, eləcə də ittihamlar səsləndirir. Sonuncu irad da onlardan biridir. Ümumiyyətlə isə, bizim Yəmənə raket vermək imkanımız yoxdur". İnsidentdən dərhal sonra ərəb koalisiyasına məxsus aviasiya Yəmənin paytaxtı Səna şəhərinə hava zərbələri endirib. Xatırladaq ki, Yəməndə üsyançı husilər, sabiq prezident Əli Abdulla Salehi dəstəkləyən ordu qüvvələri və Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiyanın dəstəklədiyi hazırkı prezident Abd Rabbu Mənsur Hadiyə tabe olan qoşunlar arasında münaqişə 2014-cü ildən davam edir. Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərliyi altında ərəb koalisiyası 2015-ci il martın 26-dan Yəməndə üsyançı husilərin nəzarəti altında olan ərazilərə hava zərbələri endirir. Yəmənin Hüquq və İnkişaf Mərkəzinin hesablamalarına görə, 2015-ci ildən etibarən ölkədə 10 mindən çox dinc sakin ölüb, 19 minə yaxını yaralanıb.
İndi baş verən raket insidentindən sonra ABŞ-İran münasibətlərinin hansı məcrada inkişaf edəcəyi xüsusi maraq doğurur. Məsələ burasındadır ki, Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ-dan İrana qarşı sərt addımlar atılmasını tələb edir. Bu məsələdə İsrail də ABŞ-a təzyiq göstərir. Xüsusən də İranın raket istehsalı texnologiyasını təkmilləşdirməsi İsraili daha çox narahat edir. Başqa bir tərəfdən, Suriyada İranın möhkəmlənməsi fonunda İsrail İrana bağlı qüvvələrin buradan onun ərazisinə hücum edəcəyini proqnozlaşdırır. Elə bu səbəbdən İsrail İrana qarşı aktiv müharibə hazırlığı görür. Eyni zamanda ABŞ-ın da bu məsələdə ona yardımçı olmasını istəyir. Elə "vorldnyus" portalı da yazır ki, raket məsələsi bu xüsusda İrana qarşı hərbi əməliyyatlara start vermək, yaxud onun bu sahədə fəaliyyət göstərən müəssisələrini zərərsizləşdirmək üçün əlavə zəmin yaradır. ABŞ-ın milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Herbert Makmaster də belə bir vaxtda bildirib ki, İran regionda ən təhlükəli mənfi qüvvəyə çevrilib: “Məsələn, hamının bildiyi kimi, iranlılar da İraqın dövlət təsisatları və onların funksiyalarına müdaxilə edib təxribat törədilməsi, eləcə də İraq hökumətinin nəzarətindən kənarda olan hərbi dəstələrin yaradılmasında çox iş görüblər. İranın dəstəklədiyi hərbi qüvvələr İraqın şimalında kürdlərin yaşadığı ərazilər kimi yerlərdə təriqət zəminində iğtişaşlar yaradır. Onlar Kürdüstan regional hökumətində parçalanma yaradılmasında, Süleymaniyyədə Kürdüstan Vətənpərvəlik Cəbhəsinin bölünməsində və sonra da bu parçalanmadan öz maraqları üçün istifadə edilməsində siyasi rol oynayıb. Buna görə də baş verənlər narahatlıq yaradır”. Makmasterin bildirdiyinə görə, İran İraq, Suriya və Yəmən də daxil olmaqla bütün regional münaqişələrə müdaxilə edib. O bildirib ki, Tehranın bu qeyri-sabitləşdirici rolunun qarşısı İranın Livandakı “Hizbullah” terror qrupu kimi regionda öz əlaltılarını gücləndirə bilməsindən əvvəl alınmalıdır: “Biz hələ oktyabrın 23-ü ABŞ hərbi dəniz piyadaları və Fransanın desant qüvvələrinin, dağıdıcı müharibəyə son qoymaq üçün oraya getmiş əsgərlərin ölümü ilə nəticələnmiş hücumun 34-cü ildönümünü qeyd edirdik. Lakin “Hizbullah”, həmişə olduğu kimi, özünü Livanın şiə icmasının mühafizəçisi və müdafiəçisi kimi göstərə bilməsi üçün münaqişənin davam etdirilməsini istəyirdi. Beləliklə, bu bomba hücumu, bu kütləvi qırğın Livan xalqını daha yeddi il müddətinə ölümlə nəticələnən vətəndaş müharibəsinə məhkum etdi”. Səudiyyə Ərəbistanı və Qətərə son səfəri zamanı ABŞ dövlət katibi Reks Tillerson İranın regionda nüfuzunun qarşısının alınması üçün Körfəz ölkələri və onların qonşuları arasında əlaqələrin daha da yaxınlaşmasının vacib olduğunu qeyd edib. İran isə, öz növbəsində, bütün ittihamları rədd edərək, baş verən bütün mənfi proseslərdə ABŞ-ı günahlandırır. Belə bir vaxtda Nümayəndələr Palatası İranın ballistik raket proqramı ilə əlaqədar Tehrana qarşı yeni sanksiyaların tətbiq edilməsinə dair qərar qəbul edib. Konqres bu addımı beynəlxalq nüvə razılığını birbaşa təhlükə altına atmadan Tehranın qarşısını almaq səyləri çərçivəsində atıb. İran prezidenti Həsən Ruhani isə, buna rəğmən, ölkənin özünü müdafiə etməsi üçün raket istehsal etməyə davam edəcəyini bəyan edib. Elə bu da ABŞ və İran arasında savaş ehtimalını artırır.
Nahid SALAYEV
